ایسنا/ بسیاری از نوجوانان هر پاییز با مشکلی خستهکننده به مدرسه بازمیگردند؛ برنامه روزانه آنان مستلزم بیدار شدن زودهنگام است اما بدنشان هنوز برای زود خوابیدن آماده نیست.
حدود ۷۰ درصد دانشآموزان دبیرستانی خواب شبانه هشت تا ۱۰ ساعت توصیه شده را ندارند و به همین دلیل، کمبود خواب به یکی از مشکلات شایع سلامت این گروه سنی تبدیل شده است.
پژوهشگران دانشکده پزشکی «آنشوتز» دانشگاه کلرادو میگویند کمبود خواب ممکن است پیامدهایی فراتر از خلقوخوی، توجه و عملکرد تحصیلی داشته باشد. شواهد روزافزون نشان میدهد خواب میتواند بر اشتها، انتخاب مواد غذایی، میزان فعالیت، کنترل قند خون و وزن بدن نیز تاثیر بگذارد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که دوران نوجوانی دورهای از رشد سریع جسمی و مغزی است. همچنین در این دوره، بسیاری از عادتهای ماندگار مربوط به تغذیه، ورزش، خواب و استفاده از صفحهنمایشها شکل میگیرند.
استیسی ال. سایمون، استاد اطفال و پژوهشگر حوزه خواب در دانشکده پزشکی «آنشوتز» دانشگاه کلرادو و ست کریسی، پژوهشگر پزشکی چاقی و دانشیار این دانشگاه، در پژوهش مروری درباره خواب بهعنوان یکی از روشهای رفتاری برای درمان چاقی مشارکت داشتند.
دانشمندان در گذشته هنگام بررسی افزایش وزن، بیشتر بر رژیم غذایی و فعالیت بدنی تمرکز داشتند. این عوامل همچنان اهمیت زیادی دارند اما پژوهشگران بهطور فزایندهای خواب را نیز بخشی از همین مجموعه عوامل میدانند زیرا خستگی میتواند هم میزان غذای مصرفی و هم میزان فعالیت افراد را تغییر دهد.
نتایج پژوهشی روی بزرگسالان نشان داد محدود کردن خواب میتواند باعث شود افراد روزانه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ کالری بیشتر مصرف کنند. در پژوهشی دیگر، افرادی که معمولا کمتر از حدود ۶ ساعت میخوابیدند، مدت خواب خود را به حدود هفت ساعت و نیم افزایش دادند و پس از آن، بهطور طبیعی روزانه حدود ۲۷۰ کالری کمتر مصرف کردند.
یکی از دلایل احتمالی این موضوع به سازوکارهای بدن برای تنظیم گرسنگی و سیری مربوط میشود. هنگامی که افراد به اندازه کافی نمیخوابند، ممکن است پیامهای مرتبط با اشتها تغییر کند و مواد غذایی سرشار از قند یا چربی که لذت بیشتری ایجاد میکنند، وسوسهانگیزتر شوند.
مغز نیز ممکن است پس از یک شب کمخوابی واکنش متفاوتی به غذا نشان دهد. فرد خسته ممکن است غذاهای آماده و پرکالری را جذابتر ببیند و در نتیجه، حتی با وجود آگاهی از انتخابهای غذایی سالم، انتخاب غذای مناسب برای وی دشوارتر شود.
کمبود خواب ممکن است بر بخش دیگر معادله افزایش وزن نیز تاثیر بگذارد. فرد خسته ممکن است زمان بیشتری را در حالت نشسته بگذراند و انرژی کمتری برای پیادهروی، ورزش، فعالیتهای ورزشی یا سایر فعالیتهای بدنی در طول روز داشته باشد.
کریسی در پژوهشی مشارکت داشت که در آن میزان خواب بزرگسالان محدود و فعالیت روزمره آنان نیز بررسی شد. با وجود اینکه این افراد ساعات بیشتری برای بیدار ماندن داشتند، فعالیت کمتحرک آنان افزایش یافت و زمان بیشتری را در حالت نشسته سپری کردند.
نوجوانان با چالش زیستی دیگر نیز روبهرو هستند. در دوران بلوغ، ساعت زیستی بدن به سمت ساعات دیرتر تغییر میکند بنابراین بسیاری از نوجوانان بهطور طبیعی تا ساعات پایانی شب احساس خوابآلودگی نمیکنند، حتی اگر مجبور باشند صبح زود برای رفتن به مدرسه بیدار شوند.
این وضعیت باعث ایجاد ناهماهنگی میان ساعت زیستی بدن و برنامه مدارس میشود. آکادمی اطفال آمریکا توصیه کرد مدارس دوره متوسطه اول و دبیرستان زودتر از ساعت هشت و ۳۰ دقیقه صبح آغاز نشوند اما بسیاری از مدارس همچنان زودتر، فعالیت خود را آغاز میکنند.
حجم بالای تکالیف، اضطراب، فعالیتهای اجتماعی، ورزش و استفاده از وسایل الکترونیکی میتواند زمان خواب نوجوانان را باز هم به تاخیر بیندازد. در نتیجه، نوجوانان ممکن است صبحها در شرایطی به فعالیت بپردازند که بدنشان هنوز برای خواب آماده است.
سایمون و همکارانش همچنین بررسی کردند که افزایش فرصت خواب در نوجوانانی که دچار کمبود خواب هستند چه پیامدی دارد. هنگامی که زمان در نظر گرفته شده برای خواب نوجوانان حدود یک ساعت افزایش یافت، آنان توانستند مدت بیشتری بخوابند و زمان کمتری را به فعالیتهای کمتحرک اختصاص دهند.
ممکن است میان دختران و پسران نیز تفاوتهایی وجود داشته باشد. نتایج پژوهش سایمون نشان داد ساعت زیستی بدن دختران نوجوان ممکن است زودتر تنظیم شود، در حالی که آنان مشکلات بیخوابی بیشتری را گزارش میکنند. این یافته این پرسش را مطرح میکند که آیا برخی دختران نوجوان، با وجود نیاز بیشتر به خواب، در دستیابی به خواب کافی با مشکلات بیشتری مواجه هستند یا خیر.
خواب نامناسب پیامدهایی فراتر از وزن دارد. خواب کوتاه یا دیرهنگام نوجوانان با کاهش حساسیت به انسولین مرتبط شده در نتیجه بدن ممکن است در واکنش طبیعی به انسولین، هورمونی که به کنترل قند خون کمک میکند با مشکل بیشتری مواجه شود.
مشکلات مرتبط با وزن و قند خون در طول سالهای متمادی میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبیعروقی را افزایش دهد. اضافهوزن همچنین با برخی سرطانها، مشکلات مفاصل و عضلات و افزایش خطر مرگ زودرس مرتبط است.
نتایج پژوهشهای موجود ثابت نمیکند که کمبود خواب بهتنهایی باعث چاقی میشود زیرا وزن بدن تحت تاثیر عوامل متعدد زیستی، اجتماعی، محیطی و رفتاری قرار دارد. همچنین بسیاری از پژوهشهای مربوط به خواب، نمونههای نسبتا کوچک یا دورههای زمانی کوتاهی داشتهاند و پژوهشگران همچنان به پژوهشهای طولانیمدتی نیاز دارند که افراد را در دوران رشد دنبال کند.
با این حال، یافتههای موجود این دیدگاه را تقویت میکند که خواب نباید بهعنوان زمانی غیرضروری در نظر گرفته شود که بتوان آن را بهسادگی با انجام تکالیف، استفاده از صفحهنمایش یا فعالیتهای دیگر جایگزین کرد. کمک به نوجوانان برای داشتن خواب کافی ممکن است رعایت تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم را آسانتر کند و نیاز به تکیه صرف بر اراده فرد را کاهش دهد.
در مجموع، شواهد نشان میدهد بهبود خواب میتواند به یکی از راهکارهای مفید برای پیشگیری و درمان چاقی تبدیل شود اما نباید جایگزین تغذیه سالم و فعالیت بدنی شود و باید در کنار آنها مورد توجه قرار گیرد.
سایت نوریج گزارش کرد، آغاز دیرتر فعالیت مدارس، داشتن برنامه منظم خواب و کاهش موانع دسترسی به خواب کافی، موضوعاتی هستند که نیاز به پژوهش بیشتری دارند زیرا ممکن است همزمان به بهبود چندین جنبه از سلامت نوجوانان کمک کنند.
