ایسنا/ کبد چرب در برخی افراد میتواند بهتدریج با التهاب و ایجاد بافت زخم پیشرفت کند و در نهایت به «سیروز» و آسیب جدی کبد منجر شود در حالی که فرد ممکن است بدون هیچ علامت مشخصی، سالم به نظر برسد و احساس خوبی داشته باشد.
نتایج پژوهش جدید دانشکده پزشکی دانشگاه کالیفرنیا، سندیگو نشان میدهد این مورد ممکن است بهویژه برای برخی بزرگسالان زیر ۵۰ سال مبتلا به کبد چرب و دیابت نوع ۲ اهمیت داشته باشد.
کبد، صدها وظیفه حیاتی از پردازش مواد مغذی گرفته تا حذف مواد مضر از خون را دارد. این اندام میتواند فشار زیادی تحمل کند اما آسیبهای مکرر ممکن است بهتدریج بافت سالم کبد را با بافت زخمی و دائمی جایگزین کند.
یکی از عوامل رو به رشد این آسیب، «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» (MASLD) است. این بیماری زمانی رخ میدهد که در ارتباط با مشکلات متابولیک، مقدار زیادی چربی در کبد تجمع پیدا کند و ارتباط نزدیکی با چاقی و دیابت نوع ۲ دارد. چربی موجود در کبد همیشه باعث بیماری جدی نمیشود. بسیاری از افراد سالها بدون آسیب قابلتوجه به کبد زندگی میکنند اما در گروه کوچکتری، التهاب و افزایش بافت زخم ایجاد میشود.
هنگامی که بافت زخم شدید شود و ساختار کبد را تغییر دهد، این وضعیت «سیروز» نامیده میشود. در این مرحله، کبد ممکن است برای مدتی همچنان به فعالیت خود ادامه دهد اما خطر نارسایی کبد، خونریزی داخلی و سرطان کبد افزایش مییابد.
«سیروز» معمولا طی سالها ایجاد و به همین دلیل اغلب بیماری دوران بزرگسالی محسوب میشود. با این حال، پزشکان بهطور فزایندهای با بیماران جوانتری مواجه شدهاند که بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک در آنان به مراحل پیشرفته ایجاد بافت زخم رسیده است.
پژوهشگران برای درک بهتر بیماری در این گروه از افراد، دادههای حدود ۲۴۰۰ بزرگسال شرکتکننده در «شبکه پژوهش بالینی استئاتوهپاتیت غیرالکلی» را بررسی کردند. ابتلای همه این افراد به «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» از طریق نمونهبرداری از کبد تایید شده بود، روشی که در آن نمونه کوچکی از بافت کبد برای بررسی چربی، التهاب و بافت زخم بررسی میشود.
پژوهشگران بر زمان بروز «سیروز» تمرکز کردند. حدود ۲۵ درصد موارد «سیروز» در این پژوهش پیش از ۵۰ سالگی تشخیص داده شده بود که نشان میدهد «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» پیشرفته فقط به افراد مسن محدود نمیشود.
پژوهشگران سپس عوامل مرتبط با بروز زودتر بیماری را بررسی کردند. نتایج نشان داد ترکیبی از عوامل متابولیک، بهویژه دیابت نوع ۲ و استعداد ژنتیکی ارثی ممکن است در بروز زودتر بیماری نقش داشته باشد.
دیابت نوع ۲، نحوه پردازش قند در بدن را تغییر میدهد و اغلب با مقاومت به انسولین و سایر مشکلات متابولیک همراه است. این تغییرات میتوانند تجمع چربی در کبد را افزایش دهند و در فرآیندهایی که به مرور زمان به سلولهای کبدی آسیب میزنند، نقش داشته باشند.
ژنها نیز ممکن است توضیح دهند چرا دو فرد با وزن بدن یا سابقه دیابت مشابه، پیامدهای کاملا متفاوتی از نظر سلامت کبد دارند. برخی گونههای ژنتیکی ارثی میتوانند احتمال تجمع چربی در کبد یا بروز التهاب و ایجاد بافت زخم را افزایش دهند.
یافتههای جدید نشان میدهد در برخی افراد، آسیبپذیری ژنتیکی و فشار متابولیک ممکن است در کنار یکدیگر عمل کنند و روند آسیب کبدی را سرعت بخشند. روهیت لومبا، پژوهشگر ارشد این پژوهش گفت: «سیروز» زودرس ظاهرا الگوی خطر متفاوتی دارد و صرفا همان سیروز معمولی نیست که در سن پایینتری ایجاد شده باشد.
این پژوهش همچنین مشکل عملی مهمی را برای پزشکان در شناسایی این بیماران مطرح میکند. از آنجا که بیماری کبد چرب ممکن است بدون علامت باشد، متخصصان سلامت اغلب برای تعیین اینکه چه کسی به بررسی دقیقتر کبد نیاز دارد به آزمایشهای خون و ابزارهای محاسبه خطر متکی هستند.
سن در چندین شاخص رایج ارزیابی فیبروز کبدی لحاظ میشود. این مسئله میتواند ناخواسته به زیان بیماران جوانتر باشد زیرا سن پایین آنان امتیاز خطر محاسبه شده را کاهش میدهد، حتی اگر بافت زخم قابلتوجهی در کبد وجود داشته باشد.
پژوهشگران دریافتند تقریبا یک نفر از هر سه شرکتکننده مبتلا به «سیروز» زودرس ناشی از «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک»، امتیازی پایینتر از سطوح معمول برای ارجاع به بررسی بیشتر داشت. به عبارت دیگر، نظام غربالگری که برای شناسایی بیماری پیشرفته طراحی شده ممکن است در برخی بزرگسالان جوان احساس امنیت کاذب ایجاد کند.
ویرال آجمرا، پژوهشگر این پژوهش گفت: این یافتهها میتواند به پزشکان کمک کند بیمارانی را که به ارزیابی دقیقتری نیاز دارند، بهتر شناسایی کنند. بزرگسالان جوان مبتلا به دیابت نوع ۲، چاقی یا خطر ژنتیکی بالا، ممکن است حتی در صورت پایین بودن امتیاز ارزیابی معمول، به توجه بیشتری نیاز داشته باشند.
تشخیص زودتر میتواند پیامدهای مهمی به همراه داشته باشد. افراد مبتلا به «سیروز» به پایش عوارض بیماری نیاز دارند و ممکن است به غربالگری منظم برای «کارسینوم هپاتوسلولار» نیز نیاز داشته باشند که شایعترین نوع سرطان کبد است.
پژوهشگران میگویند این نتایج میتواند مبنایی برای ایجاد روشهای دقیقتر پیشبینی خطر و غربالگری اختصاصیتر برای «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» باشد.
این پژوهش چند نقطه قوت دارد. مطالعه شامل گروه بزرگی در سطح ملی بود و بیماری کبدی از طریق نمونهبرداری از کبد تایید شده بود، نه اینکه فقط بر اساس آزمایشهای معمول خون یا سوابق پزشکی تخمین زده شود.
با این حال، یافتهها محدودیتهایی نیز دارند. این پژوهش میتواند ویژگیهای مرتبط با «سیروز زودرس» را شناسایی کند اما نشان نمیدهد که دیابت یا عوامل ژنتیکی خاص بهتنهایی باعث بیماری در هر فرد شدهاند. همچنین نتایج باید در جمعیتهای گستردهتر و برنامههای غربالگری در شرایط واقعی آزمایش شوند.
این یافتهها همچنین نباید باعث شوند بزرگسالان جوان مبتلا به کبد چرب تصور کنند که ابتلا به «سیروز» اجتنابناپذیر است. بیشتر خطر بیماری حاصل ترکیبی از عوامل مختلف است و پزشکان همچنان به ابزارهای دقیقتری برای تعیین اینکه کدام افراد با احتمال بیشتری دچار پیشرفت سریع بیماری میشوند، نیاز دارند.
سایت نوریج گزارش کرد، پیام کلی این پژوهش آن است که «بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» دیگر نباید فقط بیماری دوران سالمندی در نظر گرفته شود. با افزایش شیوع چاقی و دیابت نوع ۲، شناسایی زودتر بزرگسالان جوان در معرض خطر میتواند فرصت بیشتری برای کنترل سلامت متابولیک، ارزیابی آسیب کبدی و پایش عوارض خطرناک پیش از دشوار شدن درمان فراهم کند.
نتایج این پژوهش بهصورت آنلاین در مجله «Clinical Gastroenterology and Hepatology» منتشر شده است.
