ایسنا/ کارشناس حوزه فضایی، با روایت مسیر چند دهه‌ای توسعه فعالیت‌های فضایی ایران از دوران تماشای پرتابگرهای خارجی در قاب تلویزیون تا ساخت و پرتاب ماهواره‌های ایرانی، گفت: زمانی علاقه‌مندان ایرانی به فضا تنها اخبار و تصاویر دستاوردهای فضایی جهان را در مجلات و تلویزیون دنبال می‌کردند، اما امروز ایران به مرحله‌ای رسیده است که ماهواره می‌سازد، ماهواره‌بر دارد و ماهواره را در مدار قرار می‌دهد.
شاهرخ ظهراب‌زاده امروز در مراسم افتتاحیه هفته جهانی فضا که در سالن همایش وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برگزار شد، با اشاره به روند توسعه فعالیت‌های فضایی ایران در چند دهه گذشته، گفت: این افتخار را دارم که در جمع معاونان، مسئولان دولتی، نمایندگان مجلس، اهالی رسانه، همکاران سازمان فضایی ایران و پژوهشگاه‌های مرتبط با صنعت فضایی کشور، استادان دانشگاه، دانشجویان و مردم ایران حضور داشته باشم و روایتی کوتاه و تاریخی از آنچه طی چند دهه در حوزه فضایی تجربه کرده‌ایم، ارائه کنم.
وی افزود: اگر به چند دهه قبل برگردیم، علاقه‌مندان ایرانی به فضا عمدتاً از طریق مجلات ماهانه و مطالبی که در این مجلات منتشر می‌شد، با تحولات فضایی جهان آشنا می‌شدند. هر از گاهی نیز پرتاب ماهواره‌برها و پرتابگرهای خارجی را در قاب تلویزیون می‌دیدیم. به عنوان مثال، پرتابگر سایوز و نحوه پرتاب آن که بازوهای نگهدارنده به ترتیب عقب می‌روند و پرتابگر به سمت بالا حرکت می‌کند، برای ما بسیار هیجان‌انگیز بود.
ظهراب‌زاده ادامه داد: در آن زمان این سؤال برای ما مطرح بود که ایران چه زمانی می‌تواند در زمره کشورهایی قرار گیرد که در حوزه فضایی فعالیت می‌کنند و آیا روزی خواهد رسید که نام ایران و دستاوردهای فضایی کشورمان را در قاب تلویزیون یا صفحات مجلات ببینیم. در دهه‌های بعد، در اواخر دهه ۶۰ و دهه ۷۰، دانشکده‌های هوافضا تأسیس شدند و برای نسل ما که در آن دوره در سنین مدرسه و دبیرستان بودیم، این جذابیت ایجاد شد که هوافضا را به عنوان یک مسیر حرفه‌ای دنبال کنیم.
این کارشناس حوزه فضایی گفت: در نهایت در دهه ۸۰ بود که ایران به صورت رسمی وارد عرصه فضایی شد و ماهواره «امید» و ماهواره‌بر «سفیر» توانستند ایران را به جمع کشورهای فضایی وارد کنند. پس از آن نیز پروژه‌های مختلفی دنبال شد و ماهواره‌برهایی همچون «سیمرغ»، «ذوالجناح»، «قاصد» و «قائم» توسعه پیدا کردند و فعالیت‌های فضایی کشور وارد مراحل جدیدی شد.
ظهراب‌زاده با اشاره به ورود ایران به حوزه زیست‌فضا خاطر نشان کرد: در ادامه فعالیت‌ها، ایران وارد عرصه زیست‌فضا شد و من این افتخار را داشتم که در آن مقطع در پژوهشگاه هوافضا فعالیت کنم. برای مردم، این موضوع بسیار عجیب بود و حتی امروز نیز گاهی در جمع‌های مختلف، وقتی درباره این دستاورد صحبت می‌کنم، این سؤال مطرح می‌شود که آیا واقعاً موجود زنده به فضا فرستاده شد و به سلامت بازگشت یا خیر. در نهایت، فعالیت‌های فضایی کشور به سمت کاوشگرهای سنگین‌تر حرکت کرد که در ارائه‌های فنی همکارانم، اطلاعات بیشتری درباره آنها ارائه خواهد شد.
این کارشناس حوزه فضایی در ادامه به بیان خاطراتی از روند توسعه فعالیت‌های فضایی کشور پرداخت و گفت: یکی از خاطرات من مربوط به اسفند سال ۱۳۹۳ است؛ زمانی که کنفرانس وزرای علوم کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در سالن اجلاس برگزار شد و همزمان نمایشگاهی نیز برپا بود. من در غرفه پژوهشگاه هوافضا حضور داشتم و نمایندگان کشورهای خارجی برای بازدید از دستاوردهای کشور به این نمایشگاه می‌آمدند. در این نمایشگاه، کپسول پژوهشی پژوهشگاه هوافضا نیز به نمایش گذاشته شده بود. نمایندگان کشورهای عضو جنبش عدم تعهد با شور و شوق خاصی از این کپسول بازدید می‌کردند و با آن عکس می‌گرفتند.
ظهراب‌زاده ادامه داد: در میان بازدیدکنندگان، نماینده مصر نیز به این کپسول اشاره کرد و از من پرسید که آیا این کپسول به فضا رفته است؟ پاسخ دادم که بله. پس از آن، او کپسول را لمس کرد و با آن عکس گرفت و به من گفت که ما ارزش چیزی را که در اختیار داریم، نمی‌دانیم. نماینده مصر به من توضیح داد که در کشور آنها در این حوزه زیرساخت سخت‌افزاری وجود ندارد و عمدتاً دانشگاه‌هایی در این زمینه فعالیت می‌کنند. او تأکید کرد که باید قدر دستاوردهایی را که در اختیار داریم، بدانیم.
این کارشناس حوزه فضایی افزود: این موضوع گذشت تا اینکه در آذرماه سال ۱۳۹۴، ششمین نمایشگاه توانمندی‌های صنایع هوایی و فضایی ایران برگزار شد. در آن دوره، با توجه به فضای پس از برجام، تعدادی از شرکت‌ها و نمایندگان خارجی نیز در نمایشگاه حضور داشتند. در یکی از غرفه‌های خارجی، با یک شرکت آلمانی آشنا شدم که مسئول آن فردی آلمانی و ترک‌تبار بود و سابقه فعالیت در شرکت ایرباس را نیز داشت. همراه یکی از دوستان با او در نمایشگاه گفت‌وگو کردیم و در ادامه به غرفه پژوهشگاه هوافضا رسیدیم.
ظهراب‌زاده گفت: به او درباره دستاوردهای زیست‌فضایی ایران و موجودات زنده‌ای که در قالب پروژه‌های فضایی به فضا فرستاده شده و بازگشته بودند توضیح دادم. او پس از دیدن کپسول پژوهشی، با تعجب پرسید که چرا این کپسول در نمایشگاه قرار دارد. وی به من گفت این کپسول باید در موزه و درون یک محفظه شیشه‌ای قرار داشته باشد تا مردم برای دیدن آن به موزه مراجعه کنند و از اینکه چنین دستاوردی در یک غرفه نمایشگاهی قرار گرفته است، تعجب کرد.
این کارشناس حوزه فضایی در ادامه سخنان خود در مراسم افتتاحیه هفته جهانی فضا، با اشاره به ضرورت ارتقای فرهنگ عمومی در حوزه فضایی گفت: متأسفانه در جامعه ما گاهی برخی افراد نسبت به دستاوردهای کشور کم‌لطف هستند و به نظر می‌رسد سطح فرهنگ عمومی در این زمینه باید ارتقاء پیدا کند و برای آن باید کار بیشتری انجام دهیم. پس از آن، وارد سازمان فضایی ایران شدم و در این دوره دستاوردهای فضایی کشور افزایش پیدا کرده بود و امکان حضور در مجامع بین‌المللی و معرفی دستاوردهای فضایی ایران به کشورهای دیگر فراهم شد.
ظهراب‌زاده اظهار کرد: واقعاً نمی‌دانیم حضور در جمع چندین کشور خارجی و معرفی دستاوردهای فضایی ایران تا چه اندازه اهمیت دارد. در آسیا، به جز چین، ایران از جمله کشورهایی است که می‌تواند اعلام کند ماهواره پرتاب می‌کند، ماهواره‌بر دارد و می‌تواند ماهواره را در مدار قرار دهد.
وی ادامه داد: در یکی از برنامه‌هایی که ذیل سازمان همکاری فضایی آسیا و اقیانوسیه (APSCO) برگزار شد، دستاوردهای فضایی کشور را ارائه کردیم. پس از پایان برنامه، یکی از استادان دانشگاه از مصر نزد من آمد و پرسید اگر ما ماهواره بسازیم، آیا ایران می‌تواند آن را برای ما پرتاب کند؟ به او پاسخ دادم که حتماً این کار را انجام می‌دهیم. البته در حال حاضر روابط دیپلماتیک میان دو کشور وجود ندارد، اما امیدوارم روزی شرایطی فراهم شود که بتوانیم این پرتاب را انجام دهیم. اطلاعات ارتباطی و ایمیل را نیز در اختیار او قرار دادم تا در صورت نیاز بتوانیم در ارتباط باشیم.
وی با اشاره به خاطره‌ای از دوران کودکی خود و مشاهده پرتابگرهای خارجی از طریق تلویزیون گفت: می‌خواهم به همان تصویری برگردم که در ابتدای سخنانم درباره پرتابگر سایوز نشان دادم. من در دوران دبستان و کودکی، پرتاب سایوز را در تلویزیون می‌دیدم و این توفیق نصیبم شد که بعدها مجری و روایتگر پرتاب ماهواره‌های ایرانی با سایوز باشم. در آن مقطع، ماهواره‌هایی که خودمان ساخته بودیم با سایوز پرتاب می‌شدند و یکی از این ماهواره‌ها نیز به طور کامل به فعالیت خود ادامه داد و تا آن زمان، فکر می‌کنم همچنان فعال بود. این اتفاق برای ما افتخار بسیار بزرگی بود.
وی با بازگشت به روایت ابتدایی سخنانش گفت: زمانی علاقه‌مندان به فضا در ایران صرفاً خواننده مطالب مجلات بودند و اخبار و تحولات فضایی جهان را دنبال می‌کردند، اما امروز به جایی رسیده‌ایم که یک مؤسسه متعلق به کشوری که با ایران خصومت دارد، فعالیت‌های فضایی ما را تحلیل می‌کند؛ یعنی آنها امروز در جایگاه دنبال‌کننده و تحلیل‌کننده قرار گرفته‌اند و ما در جایگاه عمل و اجرای پروژه‌های فضایی هستیم. این موفقیت قطعاً بدون لطف خداوند و تلاش و کوشش زنان و مردان ایرانی به دست نمی‌آمد.
