فارس/ در حالی که در ماه جهانی آلزایمر قرار داریم رئیس انجمن آلزایمر ایران از رشد بیماری آلزایمر خبر داد و گفت سن ابتلا افراد به این بیماری در ایران به بالای ۴۰ سال رسیده است!
لحظاتی پیش، دوستی صمیمی از سالهای دور به دیدارش آمد؛ محمود با لبخندی گرم به او خیره شد، اما ناگهان نگاهش یخ زد. واژهها در گلویش خشکیدند و هرچه در پستوی ذهنش جستوجو کرد، نام آن دوست آشنا را نیافت. آن حس شرمِ پنهان و اضطرابی که مثل خوره به جانش میافتاد، در چشمانش موج میزد.بله! صحبت از بیماری آلزایمر است؛ نوعی زوال عقل که در آن کارکردهای مختلف مغز کاهش یافته و فرد در خصوص حافظه، تمرکز و به یاداوری مطالب و خاطرات دور یا نزدیک دچار مشکل می شود.
آلزایمر شایعترین نوع دمانس (زوال عقل) است که با تخریب تدریجی سلولهای مغزی، حافظه، تفکر و رفتار فرد را مختل میکند. نباید فراموشیهای جزئی روزانه مانند جا گذاشتن کلید را بلافاصله نشانه آلزایمر دانست؛ اما زمانی که این اختلالات حافظه، زندگی روزمره، استقلال فرد و ارتباطات او را مختل کنند، زنگ خطر جدی محسوب میشوند.
آلزایمر به یکی از بزرگترین چالشهای بهداشت عمومی قرن ۲۱ تبدیل شده است.طبق آمارهای سازمان جهانی بهداشت و انجمن جهانی آلزایمر، در حال حاضر بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با دمانس زندگی میکنند. پیشبینی میشود با افزایش امید به زندگی و پیری جمعیت، این رقم تا سال ۲۰۵۰ به بیش از ۱۳۹ میلیون نفر برسد.بهطور متوسط هر ۳ ثانیه یک نفر در جهان به دمانس مبتلا میشود.رئیس انجمن آلزایمر ایران میگوید بیماری آلزایمر که متعلق به سالمندان است اکنون میانسالان و جوانان ایرانی را درگیر کرده و سن ابتلا به این بیماری به بالای ۴۰ سال رسیده است. حدود یک میلیون ایرانی با زوال عقل روبرو هستند. با توجه به روند رو به رشد سالمندی جمعیت در ایران، آمار مبتلایان نیز صعودی است.بر اساس برآوردهای انجمن آلزایمر ایران، تخمین زده میشود که در حال حاضر حدود ۷۰۰ هزار تا ۱ میلیون نفر در کشور با انواع دمانس (که آلزایمر شایعترین آنهاست) زندگی میکنند.اگرچه آلزایمر درمان قطعی ندارد، اما تشخیص زودهنگام بسیار حیاتی است.مداخلات دارویی و تغییر در سبک زندگی (مانند تغذیه سالم، فعالیت بدنی مداوم و تحریکات ذهنی) میتواند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش داده و کیفیت زندگی بیمار و اطرافیان او را به طور چشمگیری بهبود بخشد.برای بررسی آخرین وضعیت این بیماری با «معصومه صالحی»،رئیس انجمن آلزایمر ایران به گفت وگو پرداختیم که در ادامه از نظرتان می گذرد.
آخرین آمار افراد مبتلا به بیماری آلزایمر در ایران و جهان و وضعیت آلزایمر و میزان شیوع آن در ایران را تشریح کنید؟
وزارت بهداشت آمار دمانس یا اختلالات شناخت وحافظه در ایران را بیش از یک میلیون و پانصدهزار نفر در کشور اعلام کرده است. در جهان هم اکنون، بیش از 55 میلیون نفر با دمانس زندگی می کنند و پیش بینی می شود تا سال 2030 به 78 میلیون نفر و تا سال 2050 به 139 میلیون نفر برسد.با توجه به روند افزایش امید به زندگی در ایران، وضعیت فعلی شیوع بیماری آلزایمر در کشور در مقایسه با میانگینهای جهانی چگونه است و پیشبینی شما برای دو دهه آینده چیست؟شیوع بیماری آلزایمربه دلیل رشد آمار سالمندی در ایران شیب تندی دارد و پیش بینی می شود در دو دهه آینده با افزایش آمار سالمندی، رشد قابل ملاحظه ای داشته باشد. اما این رشد را با آگاهی و پیشگیری می توان کنترل و کاهش داد همانطور که در جوامع پیشرفته رخ داده است.
به نظر شما بزرگترین شکاف آگاهی مردم ایران درباره آلزایمر چیست؟
آیا ما هنوز با این تصور غلط که «فراموشی بخشی طبیعی از پیری است» دست و پنجه نرم میکنیم؟ به نظر می آید با اطلاع رسانی های انجمن دمانس و آلزایمر ایران در سال های گذاشته، اکنون در جامعه و بین پزشکان حساسبت نسبت به بیماری آلزایمر که "بخشی از روند سالمندی نمی باشد" ایجاد شده باشد. نقش سازمانهای دولتی و بیمهها در حمایت از بیماران مبتلا به آلزایمر را چگونه ارزیابی میکنید و چه خلأهای قانونی یا حمایتی بزرگی در این مسیر وجود دارد؟
سازمان های دولتی بویژه وزارت بهداشت و درمان و سازمان بهزیستی کشور و بیمه سلامت در بعد حمایتی باید افراد مبتلا به بیماری آلزایمر را از نظر درمانی و مراقبتی تحت پوشش قرار دهند، لذا با توجه به مصوبه برنامه ملی دمانس، امید که هرچه زودتر این اتفاق جاری و ساری گردد، از طرفی انجمن های مرتبط در بعد آموزش و گروه درمانی برای مراقبین نقش بسزایی می توانند داشته باشد. یکی از چالش های بیماری، وضعیت مراقبین است انجمن برای حمایت از سلامت روان خانوادههایی که به صورت شبانهروزی از بیمار نگهداری میکنند، چه برنامههایی دارد؟ مشاوره های گروهی و فردی آموزش مراقبین جلسات گروهی برای همدلی با مراقبین اجرای طرح " من مراقبت می کنم" سازمان جهانی بهداشت مرکز روزانه توانبخشی قاصدکو آموزش بصورت آنلاین و یا فردی از جمله انهاست.با توجه به فرهنگ خانوادهمحور در ایران، آیا آموزشهای لازم برای مراقبت در منزل به حد کافی در اختیار مردم قرار میگیرد یا باید به سمت گسترش مراکز تخصصی روزانه و شبانهروزی حرکت کرد؟با توجه به جمعیت گسترده و بعد جغرافیایی ایران، متاسفانه دسترسی به همه هموطنان تقریباً سخت می باشد، ولی با ایجاد انجمن های استانی و و آگاهی رسانی تا حدی بار مراقبت برای افراد مراقب، کاهش می یابد و در صورت امکان تاسیس مراکز توانبخشی و نگهداری بسیار اثرگذار است.
چگونه میتوان انگ اجتماعی مرتبط با آلزایمر را در جامعه کاهش داد تا خانوادهها برای تشخیص زودهنگام و دریافت کمک، زودتر اقدام کنند؟با اطلاع رسانی و هم رسانی مستمر در جامعه به معنی آموزش در تمام سطوح از آموزش و پرورش تا اصناف تا .... می توان انگ و شرم از بیماری را کاهش داد، تا افراد برای تشخیص زودهنگام اقدام کنند. چالشهای دسترسی بیماران ایرانی به داروهای جدید یا خدمات توانبخشی نوین که در دنیا مطرح هستند چیست و تحریمها تا چه حد بر این دسترسی تأثیرگذار بودهاند؟در حال حاضر، دسترسی به درمان های نوین به علت نبود ساختارهای مناسب جهت ارائه خدمات و هم چنین تحریم ها امکان پذیر نیست.امید که وزارت بهداشت و درمان با تدبیر و توجه به برنامه کشوری دمانس و وارد نمودن بیماری آلزایمر در سیستم شبکه وزارت بهداشت اقدام نماید تا حتی در روستاها هم افراد سالمند که مبتلا به بیماری آلزایمر می شوند، بتوانند زودتر شناخته شده و پیشرفت بیماری کند شود.
چه زیرساختهایی در شبکه بهداشت و درمان کشور برای غربالگری و تشخیص زودهنگام قبل از پیشرفت شدید بیماری نیاز است که در حال حاضر وجود ندارد؟کمبود بودجه، کمبود نیروی متخصص،کمبود کلینیک های حافظه و عدم اجرای سند ملی دمانس بصورت کامل ازجمله مشکلات و موانع است. تا چه حد میتوان با آموزشهای پیشگیرانه در مورد سبک زندگی (تغذیه، ورزش مغز، کنترل بیماریهای زمینهای) نرخ ابتلای آتی در ایران را کنترل کرد؟ تا 50 % می توان با اجرای طرح فینگر جهانی، شناخت علائم خطر در مورد ابتلا به آلزایمر که شامل:تغذیه مناسب بیشتر بر پایه غذاهای سالم و بومی، ورزش بخصوص ورزش های هوازی، به چالش کشیدن و افزایش ذخایر مغز، ارتباطات و فعالیت های اجتماعی و مدیریت عوامل خطر قلبی-عروقی نرخ ابتلا را کاهش داد.
انجمن دمانس و آلزایمر ایران با چه محدودیتهای منابعی روبروست و چگونه خیرین یا بخش خصوصی میتوانند به شکل مؤثرتری در این مسیر کمک کنند؟متاسفانه انجمن تاکنون از هیچ بودجه دولتی برخوردار نبوده است و فقط سازمان بهزیستی بخشی از بیماران را که به مرکز مراقبت و توانبخشی مراجعه می نمایند، با پرداخت یارانه حمایت می نماید آیا در سالهای اخیر شاهد کاهش سن ابتلا به دمانس (زوال عقل) در ایران بودهایم و چه عواملی مانند استرس یا سبک زندگی مدرن) در این زمینه دخیل هستند؟ بله، متاسفانه بعد از همه گیری کووید 19 سن ابتلا جوان شده و به بالای 40 سال هم رسیده است. استرس ها و اضطراب های ناشی از این همه گیری عامل مهمی در این زمینه هستند. اگر بخواهید یک پیام مهم به سیاستگذاران حوزه سلامت و یک پیام به خانوادههایی که در حال حاضر درگیر مراقبت از عزیزشان هستند بدهید، آن پیام چیست؟به سیاست گذاران باید گفت سند ملی دمانس را اجرائی کنید؛ به این معنی که بودجه آن را تامین کنید تا شناسایی زودهنگام و در نتجه کاهش ابتلا و در آخر درمان دمانس فراگیر شود.به خانواده ها باید گفت: سبک زندگی خود را تغییر دهید تا از مغزخود حفاظت کنید. سلامت مغز را جدی بگیرید.
