فارس/ رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با هشدار نسبت به مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها، خواستار اصلاح فرهنگ تجویز و مصرف دارو در جامعه شد.
نشست خبری چهارمین کنگره مقاومت میکروبی و مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها امروز 23 آبان‌ماه 1405 با حضور سیدرضا رئیس‌کرمی رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، صالحی و مینو محرز استاتید بیماری‌های عفونی این دانشگاه برگزار شد.
در ابتدای این مراسم، سیدرضا رئیس‌کرمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف دارو در جامعه گفت: مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها و درخواست دریافت سرم برای بیماری‌های ساده، به یک فرهنگ نادرست تبدیل شده است؛ درحالی‌که این اقدامات نه‌تنها ضرورت درمانی ندارند، بلکه می‌توانند سلامت جامعه را با مخاطرات جدی مواجه کنند.
درخواست بیماران برای دریافت سرم و آنتی‌بیوتیکرئیس‌کرمی با اشاره به گسترش فرهنگ نادرست مصرف دارو در جامعه بیان کرد: متأسفانه در حال حاضر شرایط مناسبی در حوزه مصرف منطقی دارو نداریم و یکی از مشکلات جدی، تقاضای مکرر بیماران برای دریافت سرم و آنتی‌بیوتیک، حتی در مواردی است که از نظر علمی ضرورتی برای تجویز این اقدامات وجود ندارد.
وی با بیان تجربه‌ای شخصی از مواجهه با این فرهنگ نادرست افزود: اخیراً به یک سرماخوردگی خفیف مبتلا شدم و با وجود اینکه علائم بیماری به‌وضوح نشان می‌داد با یک عفونت ویروسی مواجه هستم و نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک یا دریافت سرم ندارم، افراد مختلف، حتی برخی اطرافیان و آشنایان، به‌طور مکرر توصیه می‌کردند که سرم و آنتی‌بیوتیک دریافت کنم.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: این مسئله نشان می‌دهد که تقاضا برای دریافت سرم و آنتی‌بیوتیک در جامعه به یک باور عمومی تبدیل شده است؛ درحالی‌که مصرف آنتی‌بیوتیک در بیماری‌های ویروسی ضرورتی ندارد و زمانی که بیمار امکان مصرف مایعات و دارو از طریق خوراکی را دارد، معمولاً نیازی به دریافت سرم نیز وجود ندارد.
تجویزهای غیرضروری و شکل‌گیری مقاومت آنتی‌بیوتیکیوی با اشاره به نقش عوامل مختلف در شکل‌گیری این الگوی مصرف نادرست گفت: در این زمینه نمی‌توان صرفاً بیماران را مقصر دانست؛ زیرا بخشی از این ذهنیت ممکن است در نتیجه تجویزهای مکرر و غیرضروری در گذشته شکل گرفته باشد. به همین دلیل، اصلاح این فرهنگ نیازمند مشارکت هم‌زمان پزشکان، نظام سلامت و مردم است.رئیس‌کرمی با هشدار درباره پیامدهای مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها تصریح کرد: مصرف نادرست این داروها نه‌تنها کمکی به درمان بیماری‌های ویروسی نمی‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز بروز و گسترش مقاومت میکروبی در جامعه شود؛ موضوعی که یکی از چالش‌های مهم و جدی نظام سلامت به شمار می‌رود.
منابع حمایتی باید به سمت بیماران و داروهای ضروری هدایت شودرئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به افزایش هزینه‌های درمان و ضرورت مدیریت منابع در حوزه سلامت بیان کرد: حتی اگر دریافت خدماتی مانند سرم‌تراپی و تجویزهای غیرضروری هزینه قابل‌توجهی برای بیماران و نظام سلامت ایجاد کند، مسئله اصلی صرفاً افزایش قیمت این خدمات نیست؛ بلکه اساساً نباید از اقدامات درمانی غیرضروری حمایت مالی شود.
وی افزود: اگر قرار است منابع حمایتی و یارانه‌های حوزه سلامت به بخش‌هایی اختصاص پیدا کند، اولویت باید مناطق محروم، بیماران خاص و داروهای ضروری و حیاتی باشد؛ به‌گونه‌ای که با مشارکت بیمه‌ها، دسترسی بیماران نیازمند به داروهای حیاتی تسهیل و هزینه‌های آنان کاهش یابد.
رسانه‌ها در ارتقای سواد سلامت جامعه نقش تعیین‌کننده دارندرئیس‌کرمی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اهمیت نقش رسانه‌ها در اصلاح رفتارهای سلامت‌محور جامعه گفت: آگاهی‌بخشی عمومی و ارتقای سواد سلامت از رسالت‌های اصلی نظام سلامت است و رسانه‌ها می‌توانند در تحقق این هدف نقش بسیار مؤثری ایفا کنند.
وی با اشاره به ضرورت استمرار همکاری رسانه‌ها با دانشگاه علوم پزشکی تهران بیان کرد: فعالیت رسانه‌ای در حوزه سلامت نباید صرفاً به یک هفته یا مناسبت خاص محدود شود. اساتید و متخصصان دانشگاه در حوزه‌های مختلف آمادگی دارند در هر زمان برای تهیه مطالب آموزشی، پاسخ‌گویی به پرسش‌های عمومی و تبیین مسائل سلامت با رسانه‌ها همکاری کنند.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران تأکید کرد: مطالب و موضوعاتی که از سوی متخصصان دانشگاه مطرح می‌شوند، مبتنی بر شواهد علمی و مستندات معتبر هستند و می‌توانند به افزایش آگاهی عمومی، اصلاح الگوی مصرف دارو و کاهش هزینه‌های غیرضروری درمان کمک کنند.
محرز: مقاومت میکروبی در ایران به‌شدت در حال افزایش استدر ادامه نشست، مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی با هشدار نسبت به افزایش نگران‌کننده مقاومت میکروبی در کشور بیان کرد: مقاومت میکروبی با سرعت زیادی در حال گسترش است و در صورت تداوم روند فعلی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، ممکن است در آینده با شرایطی مواجه شویم که درمان بسیاری از عفونت‌ها دشوار و حتی در مواردی غیرممکن شود.
وی افزود: مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها تنها سلامت بیماران امروز را تهدید نمی‌کند، بلکه با تضعیف اثربخشی این داروها، نسل‌های آینده را نیز در معرض خطر قرار می‌دهد. در واقع، ادامه این روند به معنای به خطر انداختن امکان درمان عفونت‌ها در سال‌های آینده است.
دسترسی آسان به آنتی‌بیوتیک‌ها؛ چالش جدی نظام نظارتیاین متخصص بیماری‌های عفونی با انتقاد از نبود نظارت کافی بر دسترسی و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تصریح کرد: یکی از مشکلاتی که در سال‌های اخیر تشدید شده، افزایش تعداد داروخانه‌ها و دسترسی آسان به انواع آنتی‌بیوتیک‌هاست. در کشور، سطح‌بندی و ضوابط نظارتی کافی برای تجویز و عرضه این داروها وجود ندارد و برخی آنتی‌بیوتیک‌هایی که باید صرفاً در محیط بیمارستانی و تحت نظر متخصصان مصرف شوند، در داروخانه‌ها نیز در دسترس قرار دارند.
محرز ادامه داد: حتی برخی از این داروها با نسخه پزشک عمومی در اختیار بیماران قرار می‌گیرند؛ درحالی‌که باید به‌صورت شفاف مشخص شود تجویز هر گروه از آنتی‌بیوتیک‌ها در صلاحیت کدام پزشکان است و مصرف داروهای خاص به چه شرایط و تأییدیه‌هایی نیاز دارد.
ضرورت تعیین متولی مشخص برای مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها
عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران با تأکید بر لزوم ساماندهی تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها گفت: باید یک نهاد مشخص مسئولیت نظارت و مدیریت مصرف این داروها را برعهده بگیرد. نمی‌توان بدون وجود ضوابط و محدودیت‌های مشخص، اجازه داد هر پزشکی هر نوع آنتی‌بیوتیکی را تجویز کند؛ زیرا برخی از این داروها باید صرفاً در شرایط خاص و با تأیید متخصصان مربوطه مورد استفاده قرار گیرند. وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در زمینه کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها افزود: در برخی کشورها، ضوابط مشخصی برای تجویز و مصرف این داروها تدوین شده است و حتی در بیمارستان‌ها نیز استفاده از بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها به تأیید متخصصان مربوطه نیاز دارد. این سیاست‌ها سال‌هاست در برخی مراکز درمانی اجرا می‌شوند و می‌توان با بررسی و بومی‌سازی این تجربیات، برای اصلاح وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور اقدام کرد.اختلاف ۱۰ برابری مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران و آلمان
محرز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آمار ارائه‌شده درباره میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران و آلمان بیان کرد: در گزارشی که اخیراً منتشر شده، میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در دو کشور با جمعیت تقریباً مشابه مقایسه شده است.
بر اساس آمار مطرح‌شده در این گزارش، مصرف سالانه آنتی‌بیوتیک در آلمان حدود هشت تن و در ایران حدود ۸۰ تن اعلام شده است.
وی با بیان اینکه این اختلاف قابل‌توجه، ضرورت بازنگری جدی در الگوی تجویز و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها را نشان می‌دهد، افزود: مقایسه وضعیت ایران با سایر کشورها بیانگر آن است که در زمینه مصرف این داروها با شرایط مطلوبی مواجه نیستیم. حتی در مقایسه با برخی کشورهای آفریقایی نیز وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران نگران‌کننده است و نباید اجازه داد این روند ادامه پیدا کند.
آموزش و فرهنگ‌سازی؛ پیش‌شرط اصلاح الگوی مصرفاین متخصص بیماری‌های عفونی در پایان با تأکید بر ضرورت آموزش عمومی و تخصصی تأکید کرد: اصلاح وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تنها با محدودیت‌های نظارتی محقق نمی‌شود، بلکه باید آموزش پزشکان، داروسازان و عموم مردم به‌طور جدی در دستور کار قرار گیرد. افزایش آگاهی درباره عوارض مصرف خودسرانه و غیرضروری آنتی‌بیوتیک‌ها و تبیین پیامدهای مقاومت میکروبی می‌تواند نقش مهمی در تغییر رفتارهای نادرست مصرف دارو داشته باشد.
