برای مشاهده نسخه قدیمی وب سایت کلیک کنید
logo
  1. برگزیده
تحلیل ها

دریاچه ارومیه نجات یافت؟

منبع
اعتماد
بروزرسانی
دریاچه ارومیه نجات یافت؟

اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

مهدی زارع| 9 اردیبهشت 1403 اعلام شد که حجم آب دریاچه ارومیه با افزایش ۱۶۰ میلیون مترمکعبی نسبت به سال آبی گذشته به 2.3 میلیارد متر مکعب و 23 اردیبهشت 1403 نیز حجم آب دریاچه ارومیه با بارش‌های اخیر به ۲.۵ میلیارد مترمکعب آب رسیده است. حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب از سدهای حوضه آبریز، رها شده و آب به ‌سوی دریاچه ارومیه و تالاب‌های اقماری آن روان شد. رهاسازی از سدهای حوضه و کانال انتقال آب به دریاچه تا پایان فروردین‌ماه بالغ بر ۵۸۰ میلیون متر مکعب شده است. رهاسازی آب از سدهای حوضه به‌خصوص سدهای بوکان و مهاباد در صورت مساعد بودن شرایط، این اقدام تا پایان نیمه اول اردیبهشت‌ماه ادامه می‌یابد. تراز دریاچه ارومیه بدیتن ترتیب به ۱۲۷۰.۵۳ متر، به وسعت ۱۷۹۰ کیلومترمربع و به حجم ۲.۳۴ میلیارد مترمکعب در 9 اردیبهشت رسید. سطح آب دریاچه از سال 1375 بیش از متر کاهش یافته! و حدود 90 درصد از مساحت خود را از دست داده است. در تیر 1399 سطح آب 6.5 متر کمتر از حداکثر تاریخی 1278 متر بود. آذر 1401 تراز آب با 1270.10 متر، کاهش 46 سانتی متری نسبت به سال قبل داشت، اسفند 1402 تراز 1270.2 متر با حجم بیش از 1.4 میلیارد متر مکعب و در اوایل اردیبهشت 1403 تراز به 1270.53 متر رسید.  خشک شدن دریاچه ارومیه و دلایل آن مورد بحث است، برخی می‌گویند که این به دلیل تغییرات اقلیمی است، ولی گروهی دیگر ضمن تایید تغییرات اقلیمی اثر فعالیت‌های انسانی را مهم‌تر می‌دانند. عوامل انسانی مانند سوءمدیریت آب و مصرف آب کشاورزی، مهم‌ترین اثر‌ها را در این مورد داشته‌اند.  دولت حسن روحانی در سال 1392 برنامه احیای دریاچه ارومیه را ایجاد کرد و تلاش زیاد و چندجانبه برای بازیابی سطح آب دریاچه به 1274.1 در سال 1402 به خرج داد. این سطح اکولوژیکی برای بازیابی میگوهای آب نمک (آرتمیا) و پرندگان در نظر گرفته شده بود. سطح آستانه سلامت 1271.7 متر است که قرار بود تا 1401 بیش از 90 درصد از مناطق مستعد گرد و غبار دریاچه را در بر گیرد. ولی مشکل چند وجهی با ترکیب علل انسانی و طبیعی مانع از رسیدن به چنین هدفی شد.  

دریاچه ارومیه در بهترین وضع خود در 28 سال قبل یکی از بزرگ‌ترین دریاچه‌های فوق شور روی کره زمین بود که آب‌های آن غذا، شغل و مزایای سلامتی را برای ساکنان در مناطق اطراف شمال غربی ایران فراهم می‌کرد. در طی چهار دهه گذشته دریاچه ارومیه 90 درصد کوچک شده است. اقدامات کشاورزی ناکارآمد، توسعه ناپایدار، کاهش آب‌های زیرزمینی و گرمای بیشتر از جمله عواملی است که در کاهش آب و خشکی دریاچه ارومیه موثر‌ند. دریاچه ارومیه در وضعیتی که در نیمه سال 1402 خشک شد با تشدید بیماری‌های تنفسی، سوزش چشم و سایر عوارض، پیامدهای زیادی برای سلامت عمومی ایجاد کرده است. توفان‌ها هنگام عقب‌نشینی آب رخ می‌دهد و ذرات نمک را به ریه‌های مردم می‌رساند. پیامدهایی از جمله تخریب شبکه‌های غذایی محلی، درگیری‌های آبی و مهاجرت اجباری میلیون‌ها نفر از پیامدهای خشکی دریاچه ارومیه است. 


در سال‌های اخیر به ویژه در سال آبی 1399- 1398 دریاچه به دیل بارش‌های بهار 1398 وضع خوبی داشت. به گفته وزارت نیرو، تقریبا 90 درصد آب ایران توسط بخش کشاورزی استحصال می‌شود. شیوه‌های کشاورزی ناکارآمد یکی از دلایل اصلی خشکی برخی از مهم‌ترین دریاچه‌های جهان از جمله دریاچه ارومیه است. دریاچه نمک بزرگ در یوتا امریکا، دریای کاسپین در شمال ایران و بحرالمیت در خاورمیانه نمونه‌های مشابه دریاچه ارومیه هستند. تخریب یک دریاچه شور در ایالات متحده، ایران یا هر جای دیگر می‌تواند منجر به گسترش بیماری، توفان نمک و از بین رفتن تنوع زیستی شود و به‌ طور بالقوه هزاران شغل و میلیاردها دلار را سالانه به کشورها تحمیل کند .
برای آزاد کردن آب بیشتر برای دریاچه‌ها، دولت‌ها به دنبال مجموعه‌ای از گزینه‌ها هستند ازجمله ایجاد موانع برای کوچک‌تر کردن دریاچه‌ها، خرید آب از کشاورزان، و رها کردن آب رودخانه‌هایی که به‌ طور طبیعی دریاچه‌ها را تغذیه می‌کنند و... 


دریاچه ارومیه با عنایت به بارش‌های اخیر مجددا بیش از یک میلیارد متر مکعب آب دریافت داشته و نسبتا پرآب شده است. تداوم پرآبی به این شکل که تاکنون رخ داده تنها با تداوم بارش‌ها به صورت غیر‌طبیعی امکان‌پذیر خواهد بود. به هر حال آنچه که همچنان موجب نگرانی است آن است که رسوب‌گذاری در کف دریاچه، گودی سابقا پر شده با آب را اکنون به صورت گسترده با نمک و سایر مواد معدنی پر کرده است. یادمان نرود که ضخامت این رسوبات گاه به حدود 7 متر می‌رسد. بنابراین برنامه‌های کاملا پیچیده و سنجیده شده‌ای برای عملیات احیای دریاچه ارومیه باید اجرا شود، وگرنه همچنان باید به همین حالت دریاچه فصلی ارومیه قانع باشیم!
 

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar