طلایه دار شهدای محراب؛ به مناسبت سالگرد شهید آیت الله قاضی طباطبایی

تبعيد به همراه پدر در سن 16 سالگي حدود سال 1310 و در پي مخالفت برخي روحانيون تبريز از جمله ميرزا باقر قاضي( پدر سيدمحمدعلي) با سياست هاي اسلام ستيز رضاشاه پهلوي، سيدمحمدعلي 16 ساله به همراه پدر به تهران و سپس مشهد مقدس تبعيد مي‌شود. 12 سال بعد يعني سال 1359 هجري قمري براي تکميل مباني علمي و ديني راهي شهر مقدس قم شد. وي پس از ورود به شهر قم با امام خميني (ره) و چگونگي برگزاري جلسات درس ايشان آشنا و از همان ابتدا شيفته شخصيت برجسته امام خميني(ره) شد. 

از قم تا نجف به دنبال کسب علم شهيد قاضي طباطبايي در طول اقامت 10 ساله در قم از محضر آيات عظام گلپايگاني و حاج سيد محمد حجت کوه کمره اي نيز دروس فقه، اصول، درايه و رجال را فراگرفت و به مدت پنج سال از محضر آيت الله صدر هم بهره مند شد. سال 1369 هجري قمري آغاز هجرت شهيد قاضي طباطبايي به نجف براي بهره گيري از محضر علماي بزرگ اين ديار است. وي در حوزه نجف نيز به محضر بزرگاني چون آيات عظام سيد محسن حکيم، سيد ابوالقاسم خويي و محمد حسين کاشف الغطاء مشرف شد و در محضر آنان تلمذ کرد و پس از سه سال اقامت در نجف به درجات عالي فقاهت رسيد و از مراجع بزرگي همچون آيت الله حکيم و آيت الله کاشف الغطاء و ديگران به اخذ اجازه اجتهاد نايل شد و اواخر سال 1372 هجري قمري (1331 شمسي ) به سبب پاره اي مشکلات و به رغم ميل باطني به تبريز مراجعت کرد.

دوره جديد مبارزات ملت ايران و نقش شهيد قاضي طباطبايي با آغاز دوره جديد مبارزات ملت مسلمان ايران به رهبري حضرت امام خميني (ره ) در سال 1342 شمسي ، شهيد قاضي نيز به عنوان يکي از ارکان مبارزه، رهبري مردم غيور آذربايجان را در آن سالها به عهده گرفت. وي در آن دوران که حتي ذکر نام امام خميني جرم محسوب مي شد، در منابر و سخنراني‌هاي خود از امام ياد و علناً از رژيم انتقاد مي‌کرد. به دنبال سخنراني هاي آتشين و افشاگرانه آيت الله قاضي طباطبايي ساواک 13 آذر1342 او را دستگير و به همراه برخي علماي تبريز راهي زندان قزل قلعه کرد و با گذشت دو ماه و 15 روز به سلطنت آباد تهران برده و بعد از چند روز با ضمانت برادرشان مبني بر عدم خروج از حوزه قضايي تهران آزاد مي شود. پس از چهارماه به ساواک خبر مي رسد که آيت الله قاضي به شهر مقدس قم رفته و با امام خميني ديدار کرده است. وي پس از ديدار با امام براي زيارت حضرت رضا (ع) به شهر مقدس مشهد مشرف شد و بعد از آن به رغم اينکه در تبعيد بود، بدون اجازه رژيم ، تهران را ترک و به تبريز بازگشت. مشاهده استقبال باشکوه از آيت الله قاضي رژيم را به وحشت انداخت لذا در موضع انفعالي قرار گرفت و نيمه شب همان روز او را مجدداً دستگير و به يکي از خانه هاي امن ساواک در سلطنت آباد تهران منتقل کردند. در اثر فعاليت و نامه آيت الله حاج سيد محمد هادي ميلاني، شهيد قاضي طباطبايي بعد از 40 روز حصر در سلطنت آباد، به قيد عدم خروج از حوزه قضايي تهران ، مرخص شد و به منزل عموزاده اش در تهران رفت. اما پس‌از چهار ماه مجدداً به تبريز مراجعت کرد ولي اين بار نيز که ساواک تحمل سخنان اين سيد جليل القدر را نداشت ، براي بار سوم وي را 29 مرداد 1343 دستگير و به تهران منتقل کرد . 

شکنجه شديد، شش ماه بستري در بيمارستان و تبعيد به عراق شهيد قاضي طباطبايي در تهران به علت صدمات وارده در زندان ساواک بيمار و در بيمارستان «مهر» زير نظر و مراقبت شديد ساواک به مدت شش ماه بستري شد و تحت عمل جراحي قرار گرفت و در حالي که آثار کسالت جسمي و جراحت روحي در وجودش کاملاً مشهود بود ، 11 آذر همان سال به عراق تبعيد شد. شهيد قاضي 19 تير 1344 از تبعيد خلاصي يافت و پس از حدود هشت ماه مجدداً به تبريز مراجعت کرد و در ادامه مسير گذشته به تبليغ و نشر معارف الهي و افشاي چهره زشت رژيم پرداخت. آيت الله قاضي طباطبايي به دليل سخنراني عليه اسرائيل در 30 آذر سال 1347 شمسي طي يک نشست فرمايشي به شش ماه تبعيد در بافت کرمان محکوم شد. از بافت تا زنجان ...تبعيدگاه‌هايي که عوض مي شد ! آيت الله قاضي طباطبايي هفت تير 1348 پس از تحمل شش ماه تبعيد در بافت کرمان، به زنجان تبعيد شد ، آيت الله قاضي بيش از چهار ماه در زنجان به حالت تبعيد به سر برد تا با وساطت آيت الله سيد احمد خوانساري از تبعيد رها شد و 29 آبان 1348 به تهران رفت و پس از آن شش آذر 1348 به تبريز مراجعت فرمود. وي با اوج گيري مبارزات امت بيدار و ظلم ستيز ايران که به واسطه شهادت آيت الله مصطفي خميني و مجالس منعقده براي آن فقيد شهيد پيش آمد در آذربايجان سنگري مستحکم براي دفاع از حريم اسلام و مبارزه با مظاهر طاغوت بنا نهاد.

ترور به وسيله فرقان هنوز شش ماه از طليعه انقلاب شکوهمند اسلامي نگذشته بود که ستاره درخشاني از آسمان پرفروغ علم و فقاهت غروب کرد . وقتي خبر شهادت مظلومانه استاد مطهري به گوش آيت الله قاضي رسيد بسيار متأثر و غمگين شد و همواره به اطرافيان خود مي فرمود : « کاش بنده هم مثل استاد مطهري روزي به فيض شهادت برسم.» آرزوي اين شهيد بزرگوار حدود شش ماه بعد محقق شد. طلايه دار شهداي محراب انقلاب اسلامي در دهم آبان 1358 شمسي، مصادف با عيد قربان، نماز عيد را اقامه کرد و در همان شب در راه مراجعت به منزل توسط گروهک افراطي فرقان مورد اصابت سه گلوله قرار گرفت و به فيض شهادت نائل ‌شد.

از «خلق مسلمان» تا فرقان بعد از پيروزي انقلاب کميته هاي انقلاب در تبريز نيز تاسيس شد، کميته‌هاي امام خميني تحت نظارت و صلاحديد آيت الله قاضي فعاليت مي‌کرد و کميته‌هاي آيت الله شريعتمداري زير نظر آقاي بنابي بود . هنوز مدتي از تشکيل کميته‌ها نمي‌گذشت که يکي از طرفداران آيت الله شريعتمداري به نام ايراني که کينه عجيبي نسبت به امام خميني و شهيد قاضي داشت از قم به تبريز آمد و در اداره کميته هاي طرفدار آيت الله شريعتمداري با آقاي بنابي همکاري کرد. افراد اين کميته ها به دستور اين دو نفر به پادگان تبريز رفته و اسناد ساواک را که به آن جا منتقل و نگهداري مي شد بار کاميون ها کرده و با خود بردند و برخي از اين پرونده ها سر از بازار در آورد و به قيمت هاي گزافي به فروش رفت! با اين اقدام عجيب اسناد مهم انقلاب اسلامي آذربايجان از بين رفت و پرونده روحانيت انقلابي آذربايجان ديگر به دست نيامد . حميد بنابي و ايراني به درخواست هاي کتبي و حضوري شهيدان آيت‌الله قاضي و آيت‌الله مدني که خواستار تحويل پرونده هاي ساواک به دادگاه بودند و مي‌گفتند اين ها اسناد ملي و اسناد انقلاب است ترتيب اثري ندادند و به اين ترتيب پرونده ها از بين رفت . شهيد آيت الله قاضي طباطبايي پس از پيروزي انقلاب تلاش فراواني براي ايجاد نظم و سازماندهي نهادهاي انقلاب ، بازگشايي کارخانه ها و بازار، جلوگيري از تعرض به جان و مال مردم ، جلوگيري از اقدامات فردي بدون اجازه قانوني، جلوگيري از حمل اسلحه غير مجاز ، جلوگيري از حيف و ميل بيت المال ، رعايت حال مردم و ...به عمل آورد . ايشان با ديدن خيره سري ها و کارهاي خلاف استاندار وقت «مقدم مراغه اي» از جمله حمايت از ضد انقلابيون و همکاري با گروهک خلق مسلمان با او به مخالفت برخاست . آن مرحوم نمي توانست شاهد قرار گرفتن يک عنصر بد سابقه که با امام خميني و يارانش سر ستيز داشت در سمت استانداري باشد . با تداوم مخالفت هاي شهيد قاضي با مقدم مراغه اي وي نتوانست در پست حساس و مهم استانداري آذربايجان شرقي بماند و ناچار به استعفا شد. با تاسيس حزب خلق مسلمان و تلاش اين حزب براي کسب قدرت بيشتر آيت الله قاضي با سياست و متانت در جهت کنترل اين گروهک اقدام نمود و آنان را به اتحاد و وحدت در راه پيشبرد اهداف انقلاب اسلامي فراخواند. با کمک هاي زيادي که مقدم مراغه اي در ايام استانداري به خلق مسلمان کرده بود و نيز با حمايت هاي آيت الله شريعتمداري اين گروهک اختيار بيشتر کميته هاي انقلاب تبريز را به دست گرفت . آيت الله قاضي در اين عرصه نيز وارد شده و کميته هاي امام خميني را تحت مديريت خود انسجام داد و مانع از يکه‌تازي حزب گرديد . تا ايشان زنده بودند خلق مسلمان فرصت و امکان ايجاد غائله نيافت و بلوا و آشوب حزب نيز بعد از شهادت آيت الله قاضي طباطبايي روي داد. بدون ترديد ميان جريان قدرتمند مخالف با شهيد آيت الله قاضي طباطبايي در تبريز و گروهک فرقان ارتباط وجود داشت چون ايشان از معدود افرادي است که در شهرستان ها به وسيله اين گروهک به شهادت رسيد. در اين باره گفتني هاي زيادي است که علاقه‌مندان مي توانند به جلد 35 و 36 مجموعه کتاب هاي نيمه پنهان ، جريان شناسي احزاب سياسي ايران (حزب خلق مسلمان) نوشته اصغر حيدري که توسط انتشارات کيهان منتشر شده است مراجعه کنند.

*سيد روح الله امين آبادي