مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا: تاکسیرانان کاتالیست رایگان هم نمی‌خواهند/ در ایران خودروی هیبریدی ندیده‌ام

فارس/ گفت‌و‌گوي پيش رو در فارس منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست. باز هم روزهاي سرد از راه رسيده و همراه هميشگي آن، يعني آلودگي هوا هم چتر سياه خود را بر سر تهران گشوده است. مشکل ديرينه تهران که ظاهرا توزيع بنزين يورو ۴ هم چندان تاثيري بر آن نداشت. به گزارش خبرنگار اجتماعي فارس؛ مثل هر سال مسئولان منتظر زمستان، وارونگي، بيماري تنفسي، وضعيت هشدار، مرگ و مير بر اثر آْلودگي و بلند شدن صداي اعتراض مردم ماندند تا دوباره آْلودگي هواي پايتخت تيتر يک رسانه ها شود. گرچه توزيع بنزين يورو 4 اوضاع را قدري بهتر کرد، اما اين بهبودي در حدي نبود که زمستان امسال را روسفيد کند. با اين همه، بي انصافي است اگر فکر کنيم «همه» مسئولان در اين بي اعتنايي سهيم هستند. برخي از آنها حتي در روزهاي پاک و سالم نيمه اول سال هم به فکر روزهاي کثيف پيش رو بوده اند و براي همين، تدابير گوناگوني را براي کاهش آلودگي هواي تهران انديشيده اند. وحيد حسيني، مديرعامل شرکت کنترل کيفيت هوا، وابسته به شهرداري تهران يکي از اين مسئولان است که علاوه بر طرح جايگزيني موتورسيکلت هاي بنزيني با برقي – که اکنون به مرحله اجرا نزديک شده -، در يک سال گذشته پيگير طرح هاي ديگري مثل نصب فيلتر دوده روي خودروهاي ديزل شهرداري، تعويض کاتاليست 5 هزار تاکسي تحت پوشش تاکسيراني، فراهم کردن تسهيلات و وام براي نوسازي ناوگان فرسوده تاکسيراني و ... بوده است. مشروح اين اقدامات، الزامات آتي براي کاهش آلودگي هواي تهران و وضعيت کنوني آن را در گفت و گوي فارس با مديرعامل شرکت کنترل کيفيت هوا بخوانيد: - سهم هر يک از عوامل آلاينده در آْلودگي هواي تهران چقدر است؟ - تعيين اينکه آلودگي هوا دقيقا تا چه حد ناشي از يک پارامتر خاص است، کار بسيار سختي است و نياز به ابزارهاي علمي و عددي، مدل آلودگي هواي تهران و .. داريم. ما در حال توليد اطلاعاتي هستيم تا بتوانيم به اين سوالات پاسخ بدهيم، زيرا مسئولان از ما اين سوالات را مي پرسند. آنها به دنبال اين هستند که بدانند در صورت تغيير در سياست ها و صرف هزينه هاي هنگفت براي تغيير يکي از عوامل آلاينده – براي مثال موتورسيکلت ها- چند درصد از آلودگي هوا کاسته خواهد شد. براي همين فعاليت هايي مثل همايش آلودگي هوا را هر سال انجام مي دهيم تا ميزان تحقيقات و اطلاعات علمي درباره موضوع افزايش يابد. - سهم حمل و نقل در آلودگي هواي تهران چقدر است؟ - بالاي 70 تا 80 درصد از آلودگي هواي پايتخت ناشي از حمل و نقل است که شامل بنزين، ديزل،‌ کاميون، اتوبوس، موتورسيکلت، خودروي فرسوده و ... مي شود، اما باز هم عدد دقيق را کسي نمي داند. - بنزن تا چه در آلودگي هوا و بيماري هاي تنفسي موثر است؟ - اينکه بنزن تا چه حد در آلودگي هوا و ايجاد بيماري هاي سرطاني و تنفسي تاثير دارد، هيچ کسي نمي داند. سرطان يک بيماري است که ناشي از عوامل مختلفي است و نمي توان به طور قطعي گفت که تنها به دليل آلودگي هوا، نرخ ابتلا به سرطان افزايش يافته است. بسياري از افراد هستند که تمام عمر روزي يک پاکت سيگار مي کشند و هيچ وقت سرطان ريه نمي گيرند، برخي هم در طول زندگي خود لب به دود نزده اند و با اين حال، سرطان ريه مي گيرند. بنابراين سرطان بيماري پيچيده اي است و چندين عامل در ايجاد آن دخيل هستند. - اينکه استاندار تهران اخيرا گفته بود اگر قاليباف پول نخواهد، موضوع آلودگي هوا را به شهرداري واگذار مي کنيم، تا چه عملياتي است؟ آيا حل معضل آلودگي هوا بدون کمک دولتي امکان پذير است؟ و آيا اصولا اختيارات دولت در زمينه عوامل آلاينده قابل واگذاري به شهرداري هست؟ - اولا واگذاري موضوع آلودگي هوا به شهرداري بدون تخصيص بودجه دولتي ممکن نيست، زيرا حل مسئله آلودگي هوا بسيار گران است. براي مثال يکي از ساده ترين راهکارهاي آن که جايگزيني موتورسيکلت برقي به جاي بنزيني است، تامين تفاوت قيمت بين 2 و 10 ميليون تومان را مي طلبد. يکي ديگر از راهکارها براي کاهش آلايندگي خودروهاي ديزل، کار گذاشتن فيلتري در کاميون ها است که قيمت جهاني آن 4 هزار يورو است، يعني يک فيلتر به تنهايي 20 ميليون تومان براي هر خودرو خرج برمي دارد! بنابراين به رغم اينکه واگذاري اختيارات به شهرداري کاري خوب و ضروري است، اما در عين حال سخت و ناکافي است. - اصولا واگذاري اختيارات دولتي در اين زمينه عملي است؟ - سوال سختي است و بايد به مصاديق آن فکر کرد. مثلا آيا شهرداري واقعا اختيار واردات خودروهاي جديد را دارد؟ قدرت از رده خارج کردن خودروهاي فرسوده را دارد؟ مي تواند روي کيفيت سوخت اثر بگذارد؟ در اين صورت لازم است اختيارات 20 وزارتخانه به شهرداري واگذار شود! ما حرفي نداريم، اما آيا دولت حاضر به اين کار هست؟ علاوه بر اين، تکرار مي کنم که آلودگي هوا خرج دارد و اين چيزي است که قاليباف به خوبي مي داند و در حد مقدورات شهرداري دارد براي آن هزينه مي کند. اما فکر نکنيم که مي توانيم به رايگان به هواي پاک در تهران برسيم. اين هدف 10 سال کار و کلي خرج دارد. - البته شهردار تهران گفته که در صورت داشتن اختيارات و بودجه لازم، مشکل آلودگي هواي تهران را ظرف سه سال حل مي کند. با فرض در اختيار داشتن ملزومات، رفع معضل آلودگي هواي تهران چقدر هزينه دارد؟ - نمي دانم. البته ما يک برآوردهايي داريم، اما بايد درباره تک تک عوامل اينگونه حساب و کتاب کنيم که مثلا اگر بخواهيم تمام ناوگان فرسوده تهران را کنار بگذاريم و ناوگان جديد را جايگزين آن کنيم، چقدر هزينه دارد؟ آيا همه اين هزينه را ما مي خواهيم پرداخت کنيم يا مي خواهيم بخشي از آن را به عهده مردم بگذاريم؟ نصب فيلتر دوده روي همه 150 هزار خودروي ديزل که در تهران در حال تردد هستند، چقدر خرج برمي دارد؟ آيا همه اين هزينه را شهرداري بايد بپردازد يا خير؟ و قس علي هذا... - تجربه دنيا در مقابله با آلودگي هوا چه مي گويد؟ - بسياري از کارهاي موفقي که در دنيا براي حل معضل آلودگي هوا انجام شده، با خرج کردن پول محقق نشده، بلکه با سياستگذاري صحيح (Policy) انجام شده است. براي مثال بايد قوانين سفت و سختي وضع شود که اگر شخصي مي خواهد در تهران با خودروي شخصي تردد کند، خودروي وي بايد سن مشخص داشته باشد، فيلتر داشته باشد، معاينه فني داشته باشد و ...؛ در غير اين صورت بايد خودروي خود را به يک شهر کوچکتر که مشکل آلودگي هوا ندارد، بفروشيد و خودروي جديدتري تردد کنيد. - خودروهاي وابسته به شهرداري نيز مشکل آلايندگي دارند، از قبيل تاکسي هاي تحت پوشش تاکسيراني و اتوبوس هاي شرکت واحد. براي کاهش آلايندگي آنها چه کرده ايد؟ براي مثال يکي از موضوعاتي که مدت ها محل مناقشه بود، تعويض کاتاليست تاکسي ها بود. بالاخره اين اتفاق افتاد؟ - کارهاي متعددي براي کاهش آلايندگي اين خودروها انجام شده است. شهرداري تهران اختيار همه ناوگان تهران را ندارد، اما اختيار ناوگان خودش را دارد. به همين دليل ما خدمت شهردار تهران رفتيم و اجازه خواستيم که از ناوگان خود شهرداري شروع کنيم. ايشان هم قبول کرد. اولين اتفاقي که در اين راستا رخ داده، تجهيز اتوبوس هاي ديزل شرکت واحد به فيلتر دوده است که در حال انجام است. اين اتفاق براي اولين بار در کشور در حال وقوع است. در حال حاضر دو اتوبوس در خط 4 بي آر تي در حال تردد هستند که کاملا پاک هستند. مناقصه خريد 600 فيلتر ديگر براي امسال هم برگزار شده که کارهاي آن در حال انجام است. سال آينده هم روي 2 هزار اتوبوس ديگر فيلتر دوده نصب مي شود که به اين ترتيب، مشکل آْلايندگي اتوبوس هاي ديزل شهرداري برطرف خواهد شد. درباره تاکسي ها هم سه پروژه بسته به ميزان نويي تاکسي ها در حال وقوع است: حذف تاکسي هاي فرسوده، تعويض کاتاليست تاکسي هاي ميانه سال به طور سالانه که قرارداد 5 هزار مورد از آنها بسته شده و در حال اجرا است و شهرداري براي خودروهاي سمند و پژو 405 کاتاليست رايگان به راننده مي دهد. - استقبال رانندگان از اين طرح چگونه است؟ - بخش مهمي از کار نيازمند فرهنگ سازي و کمک رسانه ها است، زيرا رانندگان حتي براي دريافت کاتاليست رايگان مراجعه نمي کنند! اين در حالي است که از نظر شهرداري بودجه و قطعه لازم براي اين کار آماده است و اين قطعه 600- 700 هزار توماني به رايگان در اختيار رانندگان قرار مي گيرد و حتي باز کردن اگزوز و تعويض آن نيز به صورت رايگان انجام مي شود. - کاتاليست خودروهاي شخصي در چه وضعيتي قرار دارد؟ - در اين مورد نيز نيازمند فرهنگ سازي و اطلاع رساني به شهروندان هستيم. زيرا مردم خودروي نو را که از کارخانه تحويل مي گيرند، براي اينکه نفس موتور خودرويشان باز شود، اين قطعه ارزشمند را باز کرده و يک لوله يک تکه بدون فيلتر به جاي آن مي گذارند. البته تا حدي حق دارند، چون با حذف کاتاليست، نفس موتور بازتر و جان خودرو بيشتر مي شود، اما نفس خودشان و خانواده شان گرفته مي شود! زيرا وقتي خودروي بدون کاتاليست در پارکينگ استارت بخورد، اولين کساني که تحت تاثير قرار مي گيرند، خانواده همان آدمي هستند که رفته کاتاليست خودرويش را باز کرده است. جالب است بدانيد اتفاقا بيشترين ميزان آلايندگي خودرو، در هنگام استارت سرد، به خصوص اول صبح در زمستان است. بنابراين فرهنگ سازي به خصوص از طريق رسانه ها بايد حول اين محور شکل بگيرد که کاتاليست قطعه مهمي است که گرچه ممکن است قدري شتاب خودرو را بگيرد، اما در عوض آلايندگي خودرو را 15 تا 16 برابر کاهش مي دهد و اين قطعه هر 60 تا 80 هزار کيلومتر بايد تعويض شود. - از 80 هزار تاکسي در حال تردد در تهران، تعويض کاتاليست تنها براي 5 هزار خودرو در حال انجام است؟ - 80 هزار تاکسي تنها يک عدد آماري است، زيرا حدود 50 هزار تاکسي فعال هستند. از اين تعداد حدود 20 هزار تاکسي، فرسوده است که براي آنها تعويض کاتاليست انجام نمي شود، بلکه بايد اين خودروها را از رده خارج و با خودروي جديد جايگزين کرد. اما به دليل مسائلي که ستاد سوخت تا کنون داشته، تعداد کل تاکسي هاي فرسوده اي که تا کنون جايگزين شده، حدود هزار خودرو از 20 هزار دستگاه بوده است. - موانع نوسازي تاکسي ها چه بوده است؟ - يکي از آنها مسائل بانکي بوده که براي رفع آن، ما بانک شهر را درگير کار کرده ايم و در حال حاضر اين بانک وام 20 ميليوني پيش بيني شده براي نوسازي تاکسي هاي فرسوده را ارائه مي دهد. بنابراين در صورت تسهيل فرايندها از سوي ستاد سوخت، ما به سرعت مي توانيم همه 20 هزار تاکسي فرسوده را نوسازي کنيم. شايد باورتان نشود، اما در کلانشهر تهران، هنوز 9 هزار خودروي پيکان به عنوان تاکسي در حال تردد هستند و روزي 200 کيلومتر، يعني سه تا چهار برابر يک خودروي شخصي پيمايش دارند! - و پروژه سوم؟ - براي 10 تا 20 هزار دستگاه تاکسي هاي سطح بالاتر، پروژه تاکسي هاي هيبريدي در حال انجام است و اميدواريم که بتوانيم خودروهاي برقي هيبريدي را جايگزين اين تاکسي ها کنيم. اين پروژه به موازات جايگزيني موتورسيکلت هاي بنزيني با برقي در حال پيشبرد است. - و اکنون در چه مرحله اي قرار دارد؟ - يکي از مشکلات اين است که خودروي هيبريدي بر خلاف موتورسيکلت برقي موجود نيست. ما يک فراخوان عمومي داده ايم و از افرادي که مي توانند خودروي هيبريدي براي تاکسيراني تهران تامين کنند، دعوت به همکاري کرده ايم. خودروسازان و واردکنندگان خودرو هر دو به اين فراخوان واکنش نشان دادند و 30- 40 نفر اعلام آمادگي کردند. ما نيز از آنها درخواست ارائه نمونه کرده و در صورت مورد تاييد بودن آن، به آنها قول ارائه تسهيلات و وام را داديم. با اين حال تا اين لحظه تنها سه شرکت به صورت جدي جلو آمده اند، اما من هنوز در ايران خودروي هيبريدي، نه داخلي و نه وارداتي نديده ام. - با توزيع بنزين يورو 4، چه تغييري در وضعيت آلودگي هواي تهران مشاهده شده است؟ - شايد بتوان گفت امسال حدود 20 درصد بهبود وضعيت آلودگي را داشته ايم. - با توجه به ارتقاي کيفيت بنزين، پيش بيني شما براي وضعيت آلودگي هوا در زمستان امسال چيست؟ - سوال بسيار سختي است، اما قطعا روزهاي سخت تري در زمستان امسال منتظر ماست. - چه اقدامات پيشگيرانه اي براي کنترل آلودگي هوا در زمستان انجام داده ايد؟ - آلودگي هوايي که در زمستان به دليل پديده وارونگي هوا ايجاد مي شود، هيچگاه با اقدامات پيشگيرانه برطرف نمي شود. زيرا تمام برنامه هاي مبارزه با آلودگي هوا درازمدت است و هيچ اقدامي يک شبه اثربخش نخواهد بود. - بحث واگذاري شرکت کنترل کيفيت هوا سال گذشته در شوراي شهر مطرح شد، ولي با توضيحاتي که معاون حمل و نقل و ترافيک شهرداري درباره ضرورت باقي ماندن اين شرکت در زيرمجموعه اين معاونت ارائه کرد، اين موضوع منتفي شد. اکنون ديگر بحثي در اين زمينه مطرح نيست؟ - خير. موضوع کلا مختومه شد و ما همچنان زيرمجموعه معاونت حمل و نقل و ترافيک هستيم. - به رغم اينکه گفته مي شود موتورسيکلت هاي در حال تردد در شهر بي کيفيت هستند، اما همچنان تردد موتورسيکلت هاي سنگين يا با ظرفيت بيش از 250 سي سي در معابر شهري ممنوع است. فکر نمي کنيد آزادسازي تردد اين نوع موتورها، به کاهش آلايندگي هوا توسط موتورسيکلت ها کمک مي کند؟ - حجم و سي سي در موضوع کيفيت و آلايندگي مطرح نيست. چنان که ما مي توانيم موتورسيکلت با ظرفيت 125 سي سي و باکيفيت داشته باشيم و اين ديگر به سازمان محيط زيست و وزارت صنايع بستگي دارد که از يک طرف استانداردهاي ساخت موتورسيکلت را سختگيرانه تر کنند و از طرف ديگر، وزارت صنايع ديگر مجوز ساخت چنين موتورسيکلت هاي بي کيفيتي را صادر نکند. وگرنه در همين سايز مي توان موتور بنزيني باکيفيت پيدا کرد که آلايندگي آن به مراتب پايين تر است. اما قيمت آن در بازار فعلي قطعا زير 10 ميليون تومان نيست. - مي توان از وزارت صنعت خواست که يارانه آلودگي هوا به مردم بدهد؟ - اين يارانه بايد تعلق بگيرد، اما نه به اين صورت که به مردم پول بدهند. قاعده اي در دنيا هست که مي گويد توليدکننده آلودگي بايد هزينه آن را بپردازد. بنابراين اگر کسي خودروي آلاينده يا بدون فيلتر دارد، بايد عوارض بپردازد. اما اين عوارض نبايد به جيب کسي برود، بلکه بايد صرف نوسازي ناوگان و کاهش آلودگي هوا شود. اين اقدام در همه دنيا به طرز بسيار هوشمندانه اي انجام مي شود و ما نيز همين درخواست را داشته ايم تا عوارض واردات، عوارض ساليانه شهرداري و ... هدفمند شود. به بياني ديگر، به راحتي مي توان استفاده از خودروي آلاينده را در شهرها گران کرد، به اين صورت که با افزايش سن و آْلايندگي خودرو، ميزان عوارض آن نيز افزايش يابد، تا جايي که ديگر استفاده از خودروي آلاينده صرف نداشته باشد. بنابراين مالک خودرو آن را به شهري کوچکتر با آلودگي و عوارض کمتر مي فروشد و به اين ترتيب، نوسازي هوشمندانه ناوگان رخ مي دهد. اين شيوه بسيار کارآمدتر از اين است که يکي يکي برويم يقه مردم را بگيريم و آنها را به زور مجبور به نوسازي خودرويشان کنيم. اين مصداق همان سياستگذاري صحيح است.