ویژگی های مهم موشک دزفول

مشرق/ متن پيش رو در مشرق منتشر شده و انتشار آن در آخرين خبر به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست  درخت پرثمر خانواده موشک هاي نقطه‌زن فاتح -۱۱۰ همچنان در حال ميوه دادن است و آخرين محصول آن، موشک ميانبرد دزفول با برد ۱۰۰۰ کيلومتر نام دارد. اين موشک که در آستانه چهلمين سالگرد پيروزي انقلاب رونمايي شد، موشکي سوخت جامد است که با توجه به برد خود در رده موشک هايي با برد متوسط قرار گرفته و به زودي موشک هاي قديمي تر را از عرصه خارج خواهد کرد. به همراه رونمايي از موشک دزفول، براي اولين بار تصاويري از بخش مونتاژ نهايي يکي از کارخانه هاي زيرزميني توليد موشک نيز از رسانه ملي پخش شد که انواع موشک هاي هرمز -۱ و ۲ و نيز فاتح -۱۱۰ را در دست توليد داشت؛ اتفاقي مهم که اهميت آن کمتر از رسيدن به تکنولوژي ساخت موشک هاي مدرني چون دزفول و خرمشهر نيست. خبر رسمي از آزمايش موفق نسل اول اين موشک که فاتح -110A ناميده مي شد در شهريور سال ۱۳۸۱ اعلام شد. رياست وقت سازمان صنايع هوافضاي وزارت دفاع، در آن زمان اعلام کرد در پروژه ساخت اين موشک، فناوري پيشران سوخت جامد مرکب پيشرفته پايه گذاري شده و آزمايش موفق سامانه هاي فوق مدرن هدايت و کنترل ساخته شده براي اين موشک، از دستاوردهاي بسيار مهم اين پروژه به شمار مي رود. وي همچنين گفت با توجه به دقت اصابت اين موشک به هدف مي توان با اطمينان اعلام کرد فاتح -110A از دقيق ترين موشک هاي زمين به زمين ساخته شده در جهان محسوب مي شود. در واقع همين مطالب سبب شد تا از ابتدا فاتح -۱۱۰ سکاندار دقت در بين موشک هاي ايراني باشد. از کجا شروع کرديم؟ ايده ساخت اين موشک براي در اختيار داشتن سلاحي با برد کوتاه و سوخت جامد، توسط شهيد طهراني مقدم و از ترکيب قابليت هاي راکت زلزال با موشک تندر -۶۹ ارائه شد. زلزال به عنوان يک راکت سوخت جامد با برد بيش از ۲۰۰ کيلومتر در برخي نمونه هاي خود و توان حمل سرجنگي چند صد کيلوگرمي نشان دهنده يک بستر مناسب براي رفع نياز به موشکي دقيق و سريع بود. از سوي ديگر موشک تندر -۶۹ که هر چند بردي کمتر از زلزال داشت اما با برخورداري از سامانه هاي هدايت مختلف از دقت خوبي برخوردار بود که به واسطه استفاده از سطوح کنترلي تا انتهاي مسير امکان اصلاح خطاهاي حرکتي را براي رسيدن به مختصات تعيين شده داشت. وجود اين قابليت ها در موشک فوق سبب شده بود که با وجود مشکلات مختلف از خارج تهيه شود. اما تندر -۶۹ داراي يک پيشران اوليه سوخت جامد و پيشران اصلي سوخت مايع بود، بنا بر اين بسياري از مشکلات موشک هاي سوخت مايع سطح به سطح مانند اسکاد و شهاب را داشت. از اين رو ترکيب قابليت هاي دقت و هدايت آن با يک راکت سوخت جامد نويد دهنده رسيدن به سامانه مطلوب بود. برد نسل اول فاتح -۱۱۰، برابر ۲۰۰ کيلومتر، نسل دوم ۲۵۰ و نسل سوم و چهارم آن ۳۰۰ کيلومتر عنوان شده است. تفاوت نسل سه و چهار فاتح -۱۱۰ در مسائلي نظير افزايش دقت نقطه زني، افزايش طول عمر موشک، کاهش زمان استقرار و آماده سازي براي شليک، کاهش زمان آزمايش هاي قبل از پرتاب و حذف نياز به بازديدهاي دوره اي کوتاه مدت و نيز خروج سريعتر پرتابگر از محل پرتاب بوده است. از فاتح تا هرمز و ذوالفقار نسل هاي مختلف فاتح -۱۱۰ و نمونه ضد کشتي توسعه يافته از روي آنها با نام خليج فارس و همچنين نمونه هاي راداري ضد کشتي و ضد رادار با نام هاي هرمز -۱ و ۲ -که هر سه برد ۳۰۰ کيلومتري دارند- از جهت پيکربندي کاملاً مشابه فاتح -۱۱۰ هستند. سرجنگي اين موشک ها در نمونه هاي مختلف بين ۴۵۰ تا ۶۵۰ کيلوگرم، سرعت نهايي آنها ۳ ماخ براي موشک خليج فارس و تا ۵ ماخ براي ساير نمونه ها و خطاي آنها کمتر از ۵ متر در نمونه هاي آخر ذکر شده است. مدت زمان پرواز موشک هاي فاتح -۱۱۰ در بيشينه برد در حدود ۵ دقيقه برآورد شده که اين زمان حتي با فرض کشف عمليات شليک موشک، عملاً فرصت اندکي براي واکنش به دشمن مي دهد در حاليکه معمولاً به دليل ابعاد کوچک موشک و پرتابگر آنها، احتمال کشف پيش از شليک پائين مي آيد. اما پس از چند از سال از معرفي نسل چهارم در سال ۱۳۸۹، نسل بعدي با نام فاتح -۳۱۳ در سال ۱۳۹۴ معرفي شد که برد آن به ۵۰۰ کيلومتر افزايش يافته بود. اين موشک تفاوت هاي جزئي در شکل بالک هاي پايدارساز انتهايي با نمونه هاي قبلي داشت. در زمان رونمايي از فاتح -۳۱۳ اعلام شد در اين موشک علاوه بر سبک سازي بدنه، از نسل پيشرفته اي از پيشران سوخت جامد مرکب به علاوه سامانه هاي هدايت، کنترل و ناوبري جديدتر استفاده شده که دقت نقطه زني در اصابت به هدف را در آزمايش ها اثبات کرده است. يک سال بعد در هفته دفاع مقدس، اما جهش ديگري در عرصه موشک هاي سوخت جامد کوتاه برد و راهکنشي (تاکتيکي) به نام موشک ذوالفقار معرفي شد که بعدها معلوم شد با وجود اينکه اين موشک در سطح راهکنشي طراحي شده اما داراي آثار راهبردي است. اين موشک داراي برد ۷۰۰ کيلومتر و مجهز به کلاهک ۵۷۹ کيلوگرمي معرفي شد. نمايش تصاوير نمونه هاي توليدي اين موشک در ۴ مهر سال ۱۳۹۵ نشان داد که ذوالفقار مراحل آزمايش را بي سر و صدا به پايان رسانده و آماده تحويل به نيروي هوافضاي سپاه است. در تابستان سال ۱۳۹۷ يک نسل جديد از موشک هاي فاتح با جستجوگر تصويرساز حرارتي به نام فاتح مبين رونمايي شد. از مقايسه ابعاد به نظر مي رسد اين موشک بردي مشابه نسل آخر فاتح -۱۱۰ يعني ۳۰۰ کيلومتر دارد. در اين موشک از يک جستجوگر جديد و پيشرفته استفاده شده که فاتح مبين را در يافتن اهداف در شب و روز و شرايط آب و هوايي مختلف در خشکي و دريا توانمند مي سازد. در زمان رونمايي وزير دفاع به قابليت توسعه اين سرجستجوگر روي موشک هاي ديگر از جمله ذوالفقار اشاره کرد. مهمترين ويژگي هاي فني و عملياتي موشک دزفول از مقايسه تصاوير موشک فاتح -۱۱۰ نسل چهارم و نيز نمونه هاي شليک شده در رزمايش هاي پيامبر اعظم (ص) با موشک هاي ذوالفقار و دزفول مي توان به افزايش نسبي طول و قطر موشک هاي جديد پي برد. بنا بر اطلاعات منتشر شده از موشک ذوالفقار، طول اين موشک ۱۰.۳ متر و قطر آن ۶۸ سانتيمتر است که به ترتيب حدود ۱۷ و ۱۱ درصد افزايش را نسبت به فاتح -۱۱۰ نشان مي دهد. به نظر مي رسد قطر بدنه در دزفول، مشابه ذوالفقار حفظ شده اما طول موشک کمي نسبت به آن افزايش داشته که به خصوص در ناحيه سرجنگي نيز اين افزايش طول مشهود است. بديهي است که افزايش طول دزفول در ناحيه بدنه، صرف افزايش ميزان سوخت در پيشران سوخت جامد شده است. موشک ۴۶۲۰ کيلوگرمي ذوالفقار نسبت به فاتح -۱۱۰ حدود ۳۹ درصد سنگين تر است. به علاوه تفاوتي نيز در چيدمان اجزاي هدايتي در راستاي طولي در ذوالفقار و دزفول نسبت به نسل فاتح ديده مي شود. نکته بسيار مهم ديگر، تغيير شکل دماغه ذوالفقار و دزفول است. ب ا مراجعه به منابع معتبر علمي در اينترنت در زمينه دانش موشک ها مي توان ديد اين شکل زماني استفاده مي شود که سرعت موشک، هايپرسونيک (بالاي ۵ برابر سرعت صوت) بوده و براي کاهش حرارت توليدي در اين سرعت ها، راهکار افزايش انحناي نوک دماغه به کار گرفته مي شود که سبب انتقال حرارت کمتري به موشک مي شود. به علاوه در کنار استفاده از اين طرح از مواد فنا شونده که در اثر حرارت از بين مي روند تا بخش زيرين سالم بماند نيز استفاده مي شود که تصاوير موشک هاي ذوالفقار و دزفول مؤيد همين مطلب است. مشابه همين رويه در ناحيه بالک کنترلي موشک هاي ذوالفقار و دزفول نيز ديده مي شود که در مقايسه با فاتح-۱۱۰، تغييراتي داشته است. نکته ديگر اينکه بالک هاي پايدارساز موشک، نشان مي دهد "دزفول" نسبت به ذوالفقار به طور کلي به سرعت هاي بالاتري تا پيش از جدايش بدنه دست مي يابد. بنا بر اين سرعت موشک هاي ذوالفقار و دزفول از نسل هاي قبلي فاتح-۱۱۰ که ۱.۵ کيلومتر بر ثانيه (نزديک ۵ برابر سرعت صوت) سرعت داشتند بيشتر شده که البته براي گرفتن فرصت واکنش از دشمن و طي مسير طولاني تر برد موشک ذوالفقار در زمان مناسب و نه خيلي بيشتر از فاتح -۱۱۰ امري مهم است. دزفول علاوه بر پرتابگرهاي مرسوم تک فروندي احتمالاً از پرتابگر دو فروندي و چهار محوره توسعه يافته براي ذوالفقار استفاده خواهد کرد. کلاهک پيشرفته، پيام مهم به مخاطبان "دزفول" قابليت متفاوت موشک هاي ذوالفقار و دزفول نسبت به ساير سامانه هاي برد کوتاه تا متوسط، امکان جداشدن سرجنگي آنها است. در واقع اين دو موشک از اين نظر مشابه موشک هاي بالستيک برد متوسط و بلند عمل مي کند. اين امر ضمن کاستن از اثرات منفي اتصال بدنه به سرجنگي در فاز نهايي حمله بر روي خطاي اصابت و برد موشک، سبب کاهش امکان رديابي و کاهش احتمال اصابت موشک هاي پدافندي دشمن به سرجنگي مي شود. خطاي موشک ذوالفقار در کليپ تصويري بخش شده از صدا و سيما کمتر از ۱۰ متر عنوان شده که به موشک آن امکان حمله به انواع مختلفي از اهداف شامل ساختمان ها، امکان حساس، رادارها و … را مي دهد. طبيعتاً با توجه به دقت نقطه زني چند متر براي موشک هاي با برد بيشتر از ذوالفقار که در ايران حاصل شده، براي موشک دزفول نيز قابليت نقطه زني و دقت احتمالاً بهتر از ۱۰ متر تثبيت شده است. در تصاوير گرافيکي منتشر شده از عملکرد موشک ذوالفقار به نظر مي رسيد که بخش سرجنگي پس از جدايش، از يک پيشران مجزا نيز بهره مي برد. هر چند که منابع رسمي هنوز چنين قابليتي را براي ذوالفقار بيان نکرده اند اما در صورت وجود اين توانايي، قطعاً در موشک دزفول که توسعه يافته از موشک ذوالفقار است نيز اين قابليت ايجاد شده. يک تفاوت ظاهري ذوالفقار و دزفول، تفاوت در شکل ناحيه جلويي سرجنگي دزفول است. بخش سرجنگي در موشک دزفول، کمي کشيده تر از ذوالفقار است که يک دليل آن مي تواند مربوط به مسائل پايداري ديناميکي باشد. به گفته فرمانده نيروي هوافضاي سپاه، با وجود حجم يکسان مواد منفجره در دزفول و ذوالفقار، موشک جديد به واسطه به کارگيري نوع مواد منفجره پيشرفته تر، قدرت تخريبي ۲ برابر نسبت به ذوالفقار دارد. نکته ديگر در مورد موشک دزفول، نوع رنگ به کار رفته روي بدنه آن است. در تصاوير، يکي از موشک هاي در حال مونتاژ داراي يک رنگ خاکستري شبيه به طيف رنگ هاي جاذب امواج رادار به کار رفته در هواپيماهاي مدرن غربي ديده مي شد. در صورت صحت اين گمانه، قطعاً بازتاب راداري موشک دزفول به به کارگيري چنين رنگي کاهش يافته و احتمال کشف آن توسط سامانه هاي دفاعي دشمن کاهش مي يابد. همچنين از تصاوير کارخانه توليد موشک دزفول به نظر مي رسد دقت بالايي در مراحل مونتاژ اين موشک به عمل مي آيد. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد