شمس/
متن پيش رو در شبکه مطالعات سياستگذاري عمومي منتشر شده و انتشار آن در آخرين خبر به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست
بهاره فلاحي| اين نوشتار تلاشهاي آمريکا براي تحقق شهر دوستدار سالمند را نشان ميدهد. از جمله اين تلاشها ميتوان به برنامهريزي جامعه، هماهنگي سيستم و توسعه برنامهها، هماهنگي خدمات و انجمنهاي مصرفکننده اشاره نمود. اکثريت قريب بهاتفاق ابتکارات شهر دوستدار سالمند در آمريکا در درجه اول شامل تلاشهاي برنامهريزيشده متمرکز جامعه ميشود که معمولاً توسط شهرهاي محلي و چند ايالت انجامشده است.
1-مقدمه
يک نفر از هر هشت نفر در ايالاتمتحده در حال حاضر سن 65 سال يا بالاتر دارد. تا سال 2050 اين نسبت به يک تا پنج افزايش خواهد يافت (1). در مقايسه با ساير کشورها، جمعيت سالمندان ايالاتمتحده کاملاً متفاوت ازلحاظ قومي، اجتماعي و اقتصادي است و در دهههاي آتي بيشتر خواهد شد. تقريباً يکسوم سالمندان در ايالاتمتحده تنها زندگي ميکنند و برخلاف ساير کشورها اکثريت در مناطق حومه زندگي ميکنند؛ حدود 10 درصد درآمد کمتر از سطح فقر در فدرال دارند، اما تقريباً 50 درصد درآمد کافي براي پرداخت هزينههاي اوليه ندارند (2).
2-جامعه سالمندان
مکان و جامعهاي که سالمندان در ايالاتمتحده در آن زندگي ميکنند يک اولويت مهم براي آنان است (3). بر اساس تحقيقاتي که بر روي سالمندان در اين کشور انجامگرفته است دوسوم از پاسخدهندگان ميگويند که يک دليل اصلي که آنها ميخواهند در خانههاي خود بمانند، به خاطر جامعهاي است که در آن زندگي ميکنند. براي آمريکاييهاي ميانسال و سالمند، بيشترين جنبههاي مهم زندگي در جامعه آنها نزديک بودن به اعضاي خانواده يا دوستان و دسترسي به مقصدهاي قابلتوجه شخص (مثلاً فروشگاههاي مواد غذايي، دفاتر پزشکي، کتابخانه عمومي، کليسا) است (3). بااينحال جوامع سراسر ايالاتمتحده آمريکا براي مقابله با تغييرات جمعيتي که آنها تجربه ميکنند مجهز نيستند و زيرساختهاي فيزيکي موجود براي يک جامعه سالم طراحي نشده است (4). مناطق حومهاي که اکثر سالمندان آمريکايي در آن زندگي ميکنند، در ابتدا براي خانوادههاي جوان توسعه يافتند و براي نيازهاي اين خانوادهها متناسب باسني که دارند طراحيشدهاند. سياستهاي استفاده از زمين و مقررات منطقهاي سبب کاهش تراکم مسکن و جدا شدن محلههاي مسکوني از مناطق تجاري گرديد بهطوريکه آنها تنها با استفاده از خودرو در دسترس هستند و نياز به يک مقدار قابلتوجهي از پيادهروي دارند. درنتيجه، سالمندان عمدتاً به رانندگي براي دسترسي به کالاها و خدمات و همچنين حفظ ارتباطات اجتماعي متکي هستند و استفاده از وسايل شخصي به تنها راه حملونقل تبديلشده است (5). بهگونهاي که سالمندان از اتومبيل براي نزديک به 90٪ از سفر خود از خانه استفاده ميکنند. بااينحال، اکثر جادهها بهاندازه کافي براي رانندگان سالمند طراحي نشده و ميزان تلفات و تصادف در هر مايل بهطور قابلملاحظهاي در ميان افراد سالخورده افزايش مييابد (6). تنها 40٪ از شهرهاي آمريکا داراي علائم جادهاي هستند که براي رانندگان سالمندان مناسب هستند (4). فقدان حملونقل عمومي کافي در اکثر جوامع آمريکايي براي سالمندان وجود دارد. در يک مطالعه ملي انجامشده، 43٪ از سالمندان گفتند که حملونقل عمومي مناسب با شرايط سني آنان در جامعهشان در دسترس نيست (5). نرخ تخفيف تاکسي يا اتوبوس و خدمات انتقال درب براي افرادي که بيشازحد ازکارافتاده هستند براي استفاده از سيستمهاي حملونقل عمومي گسترده نيست (4). بخش عمدهاي از مسکني که در آن افراد سالخورده زندگي ميکنند، بهگونهاي طراحيشده است بهطوريکه ساکنان در آن هرگز پير و ازکارافتاده نميشوند و طراحي اين خانهها نيازهاي افراد سالمند را ناديده گرفته است. گروه اقليتي از افراد سالمند در آمريکا در خانههايي هستند که براي افراد سالمند و افراد معلول مجهز هستند و داراي ويژگيهايي مانند ورودي بدون مانع، دستگيرههاي اهرمي و درها بهاندازه کافي گسترده براي جا دادن يک صندلي چرخدار يا واکر هستند (3). سالمندان اغلب در خانههاي قديمي زندگي ميکنند 50٪ از افراد سالمند در خانههايي که حداقل 40 سال پيشساخته شدهاند زندگي ميکنند و 8٪ در خانههايي که حداقل 80 سال پيشساخته شده زندگي ميکنند (1). درنتيجه، 14 درصد از خانههاي اشغالشده توسط افراد سالمند نياز به اصلاحات و يا تعميرات قابلتوجهي دارند (5)؛ اما تقريباً يکسوم شهرهاي آمريکا برنامههاي اصلاحي مناسب در بخش مسکن سالمندان را ندارند (4).
3-ايجاد جامعه دوستدار سالمند
در حال حاضر نياز به تغيير در زيربناهاي فيزيکي و اجتماعي شهرهاي آمريکا است تا بتوانند رفاه و رضايت فيزيکي و رواني اجتماعي اعضاي جامعه را با افزايش سن ارتقا دهند. براي سالمندان اين به معناي داشتن منابع اجتماعي (مسکن، حملونقل / تحرک، سلامت، تعامل اجتماعي، بهرهوري، مشارکت فرهنگي / مذهبي، فعاليت آموزشي / اوقات فراغت و غيره) است که با تغييرات در نيازها و تواناييهاي فرد در طول زندگي خودسازگار باشد. جامعهاي سالم است که در آن ساکنان سالمند ميتوانند در فعاليتهايي که در طول عمر خود داشتند در دوران سالمندي شرکت کنند و از فرصتها براي ايجاد منافع و منابع جديد استفاده کنند (7)؛ بنابراين، در جامعه دوستدار سالمند، مقررات منطقه بندي ساختمانها و محلههاي مخلوط را تشويق ميکنند و مردم را در هر سني به يکديگر نزديکتر کنند و با خدمات و محصولاتي که نياز دارند، تشويق کنند تا در کنار يکديگر زندگي کنند.
دسترسي فيزيکي و يکپارچگي اجتماعي نيز توسط خيابانهاي کامل تسهيل ميشود که انواع مختلفي از تحرک را شامل ميشود، ازجمله راه رفتن، صندلي چرخدار برقي، دوچرخه، حملونقل عمومي و همچنين خودرو. گذرگاههاي پيادهروي براي تشخيص عابرهاي پيادهاي که آهسته حرکت ميکنند برنامهريزيشده و اجازه ميدهد تا زمان کافي براي عبور از خيابان را فراهم کنند. تقاطعهاي ترافيکي علائم ديداري مناسب و زمان کافي براي چرخش را فراهم ميکنند تا خطر حوادث جدي را کاهش دهند.
پيادهروها و ديگر اماکن عمومي نيز، مکانهايي را براي استراحت فراهم ميکنند. برنامههاي اصلاح و تعمير خانه نيز کمک ميکنند تا ساکنان سالمندان خانههاي قديمي و آپارتمان خود را حفظ کنند. زيرساختهاي اجتماعي جامعه دوستدار سالمند براي ايجاد يکپارچگي اجتماعي و مشارکت اجتماعي طراحيشده است. چراکه سالمندان به خاطر مشارکتهايي که در جامعه خود انجام دادهاند ارزشمند هستند. سياستگذاري اشتغال دوستدار سالمند کارکنان سالمند را قادر ميسازد که ساعتهاي کاري و مسئوليتهايشان را تعديل کنند. با مشوقها و حمايتهاي کافي، بسياري از افراد سالخورده ميتوانند در فعاليتهاي اجتماعي، تفريحي و آموزشي و همچنين مشارکت مدني و فرصتهاي داوطلبانه در جامعه شرکت کنند. با انجام اين کار، جوامع دوستدار سالمند ميتوانند به ارتقاء سلامت و مشارکت اعضاي جامعه سالمند کمک کنند، درعينحال، تقويت همگرايي جامعه و سرمايه اجتماعي قابلدسترس است.
4-ابتکارات ايجاد جامعه دوستدار سالمند در ايالاتمتحده
افزايش نگراني در مورد دوستدار سالمند در محيطها و حمايتهاي محلي باعث ايجاد تعدادي از ابتکارات محلي، منطقهاي و ملي در ايالاتمتحده در سالهاي اخير شده است.
1-4-ابتکارات برنامهريزي شهري
ابتکارات انجامشده در بخش برنامهريزي شهري بهمنظور تحقق شهر دوستدار سالمند شامل رويکرد متمرکز از بالا به پايين بود. بهموجب آن، اداره برنامهريزي دولتي محلي يا سازمان منطقهاي در مورد سالمندي، ارزيابي نيازها و تلاشهاي برنامهريزي استراتژيک را براي شناسايي مشکلات افراد سالمند نظارت ميکند.
برخي از اين ابتکارات شامل انتشار اطلاعات هستند مانند کمپينهاي اطلاعرساني عمومي که براي بيدار شدن شهروندان به پيامدهاي سالمندي طراحيشده است. همچنين برنامهريزي بهمنظور تحقق شهر دوستدار سالمند در چهار حوزه متمرکز است که عبارتاند از: 1(نيازهاي اساسي براي تأمين مسکن و امنيت 2) حفظ سلامت جسمي و رواني سالمندان 3(استقلال سالمندان ضعيف، معلول و ناتوان 4) ايجاد فرصتهاي مشارکت مدني و اجتماعي براي سالمندان
براي مثال در ايالت اينديانا رهبران درصدد ايجاد آگاهي عمومي، اطلاعرساني در مورد برنامههاي محلي و توسعه برنامههاي عملياتي براي تبديلشدن به شهر دوستدار سالمند بودند. همچنين يک نظرسنجي نمايشي از سالمندان ايالاتمتحده بهصورت آنلاين بهمنظور تحقيق و برنامهريزي مشارکتي انجام شد. ابتکار عمل اين طرح توسط سرويس پرستاري نيويورک، با بودجه از سازمانهاي بينالمللي آتلانتيک، بنياد رابرت وود جانسون، بنياد تحقيقات بازنشستگي و ساير بنيادهاي ملي و محلي حمايت ميشود.
پورتلند، اورگان و نيويورک در پروژه شهرهاي جهاني دوستدار سالمند که توسط سازمان جهاني بهداشت انجام شد مشارکت کردند که در راستاي آن چارچوبي براي برنامهريزي براي تحقق شهر دوستدار سالمند در 33 شهر در 22 کشور جهان انجام شد.
شهرهاي جهاني دوستدار سالمند: يک راهنماي مبتني بر تمرکز بر افراد سالخورده و ساير ذينفعان در 33 شهر در سراسر جهان، شامل مجموعهاي از چکليستهاي شهر دوستانه براي کمک به شهرها براي ارزيابي دوستانه بودن آنها و تحريک تلاشهاي محلي بهمنظور بسيج آنها براي بهبود و تحقق شهر دوستدار سالمند است.
ابتکار سازمان بهداشت جهاني شامل يک وبسايت آنلاين براي يادگيري متقابل و تبادل تجربيات و جلسات بينالمللي براي به اشتراک گذاشتن بهترين شيوهها است. اين بودجه عمدتاً توسط آژانس بهداشت عمومي کانادا، موسسه تحقيقات انساني، موسسه تحقيقات بهداشت کانادا و شهرداريهاي محلي تأمين شد.
پروژه شهر دوستدار سالمند پورت لند، اورگان متشکل از هشت گروه متمرکز شامل چهار نفر افراد سالمند، يک مراقب غيررسمي و سه نفر از نمايندگان سازمانهاي داوطلبانه محلي، کسبوکار، دولت و آژانسها هست. يافتهها بهعنوان مبنايي براي توصيه به مقامات دولتي، برنامه ريزان و سياستگذاران خدمت کردهاند. اين پروژه توسط موسسه دولتي ايالت پورت لند درزمينهٔ سالمندي انجام شد.
شهر دوستدار سالمند نيويورک با ارزيابي نيازهاي شهر دوستدار سالمند، جمعآوري دادهها از ساکنان سالمند و کارشناسان دولتي، غيرانتفاعي و زمينههاي دانشگاهي آغاز شد (8). بر اساس اين ارزيابي و ترکيب توصيههايي از گروههاي کاري از بخشهاي مختلف، ابتکارات سازگار با محيطزيست درزمينهٔ مشارکت اجتماعي و مدني، مسکن، فضاهاي عمومي و حملونقل و خدمات بهداشتي و اجتماعي ارائه شد.
5-تناسب سيستم و برنامه توسعه
مشارکت اجتماعي براي افراد سالمند و سالخورده يک ابتکار ملي است که براي تقويت سيستمهاي مراقبتهاي بلندمدت و خدمات حمايتي محلي با تقويت مشارکتهايي که معمولاً شامل افراد مسن، ارائهدهنده خدمات بهداشتي و اجتماعي، سازمانهاي دولتي، رهبران کسبوکار و تأمينکنندگان محلي است، طراحيشده است (9). همچنين طرح ابتکاري توسط بنياد رابرت وود جانسون با اختصاص بودجهاي معادل 750،000 دلار اجرا شد بهمنظور مشارکت درزمينهٔ هايي مانند آموزش ارائهدهنده خدمات (بهعنوانمثال آموزش براي افسران پليس درزمينهٔ آزار و اذيت سالمندان)؛ توسعه برنامه (بهعنوانمثال، برنامه حملونقل)؛ توسعه سياست (بهعنوانمثال، متقاعد ساختن سياستگذاران براي تصويب يک دستورالعمل مسکن)؛ مشارکت مدني (بهعنوانمثال، آموزش سالمندان بهعنوان مدافعان سياست)؛ و آگاهي عمومي (مثلاً کمپين ارتقاي سلامت).
6-انجمنهاي مصرفکننده
از ابتکارات انجامشده در بخش سالمندي مدل روستا است که خدماتي مانند تعامل اجتماعي، حمايت اجتماعي و ارائه خدمات، طراحيشده براي کمک به اعضاي سالمند در خانههاي خود. در مقابل هزينههاي سالانه، اعضا خدمات و حمايت دريافت ميکنند که امکان کاهش انزواي اجتماعي و نيازهاي ناخوشايند را فراهم ميکند، ازجمله: 1(دسترسي به خدمات اصلي مانند خريد کالاهاي موردنياز و کلاسهاي تمريني در هفته؛ 2) ارائه خدمات همراه با تخفيف درزمينهٔ مراقبتهاي بهداشتي در خانه و همچنين تعمير خانه 3(فرصتهايي براي توسعه منابع حمايت اجتماعي با اعضاي ديگر از طريق فعاليتهايي مانند احزاب يا رويدادهاي فرهنگي 4) و فرصتهاي قابلملاحظهاي براي مشارکت اجتماعي، از طريق مشارکت داوطلبانه براي کمک به ديگر اعضا. در حال حاضر بيش از 50 روستاي سالمند در حال فعاليت هستند با حداقل 100 نفر عضو (10).
نتيجهگيري
اين نوشتار تلاشهاي آمريکا براي تحقق شهر دوستدار سالمند را مورداشاره قرارداد. از ابتکارات شناساييشده ميتوان به برنامهريزي جامعه، هماهنگي سيستم و توسعه برنامهها، هماهنگي خدمات و انجمنهاي مصرفکننده اشاره نمود. اکثريت قريب بهاتفاق ابتکارات شهر دوستدار سالمند در آمريکا در درجه اول شامل تلاشهاي برنامهريزيشده متمرکز جامعه ميشود که معمولاً توسط شهرهاي محلي و چند ايالت انجامشده است.
اين ابتکارات عمدتاً شامل ارزيابي نيازها و برنامهريزي استراتژيک، تشکيل جلسات ذينفعان و برخي از آموزشهاي عمومي ميشود، اما شواهد کمتري مبني بر اجراي واقعي تغييرات اساسي در زيربناهاي فيزيکي و اجتماعي جامعه موردنياز براي جامعه است. تأثير نسبتاً محدود قابلتوجه اين ابتکارات محلي، نشاندهنده کنترل محدوديت دولتهاي محلي در استفاده از ابزار سياسي يا مالي موردنياز براي تغيير در سيستمهاي اصلي است. براي مثال، گزينههاي مسکن، عمدتاً توسط بازار مصرف خصوصي تعيين ميشود، هرچند سازمانهاي برنامهريزي محلي ميتوانند به تنظيم و ترويج انواع ساختوساز و موقعيت آنها کمک کنند.
سيستمهاي حملونقل، درحاليکه بهصورت محلي اداره ميشوند، توسط دستورالعملهاي فدرال در مورد دسترسي افراد معلول اداره ميشود. مهمتر از همه، آژانسهاي منطقه در سالمندي و آژانسهايي که مسئوليت پاسخگويي به نيازهاي سالخوردگان را بر عهدهدارند، بهطور قابلتوجهي قدرت سياسي و اقتصادي کمتري نسبت به ساير نهادهاي دولتي درزمينهٔ مراقبتهاي بهداشتي، مسکن و حملونقل دارند.
به نظر ميرسد دولت فدرال در آمريکا نقش محدودي در ارتقا و ترويج جوامع دوستدار سالمند ايفا ميکند.
تلاشهاي دولت به نظر ميرسد بر شناخت و يا ارتقاء برنامههاي حفاظت از محيطزيست بهمنظور ايجاد جوامع سالم براي سلامتي سالمندان و فعاليت آنان متمرکز است.
بسياري از ابتکاراتي که در راستاي تحقق شهر دوستدار سالمند در آمريکا انجامشده است شامل توسعه برنامه و تغيير سيستم، توسط منابع غيردولتي ارتقا يافته است. سازمانهاي غيرانتفاعي رهبري را بر عهدهدارند و
مؤسسات ملي و محلي پشتيباني مالي لازم را براي ابتکاراتي مانند مشارکت اجتماعي براي سالمند، جوامع براي همه سنين انجام ميدهند.
با توجه به نقش دولت محدود در ارتقاء جوامع دوستدار سالمند در ايالاتمتحده، سالمندان در برخي از نواحي، سازمانهاي متقابل و سودمند را ايجاد ميکنند که معمولاً روستاها ناميده ميشوند؛ که هزينه آن از طريق هزينههاي عضويت و کمکهاي مالي تأمين ميشود و رفاه آنان در مناطق فقيرنشين افزايش مييابد. در حال حاضر در ايالاتمتحده سالمندان تحت پوشش عمومي به امکانات تسهيلات زندگي و کيفيت مراقبت در منزل. دسترسي ندارند.
بازار