هنگ کنگ؛ پاشنه آشیل الگوی توسعه چینی؟

فرارو/ متن پيش رو در فرارو منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست اعتراضات هنگ کنگ که در مخالفت با تصويب يک لايحه استرداد مجرمان به چين آغاز شده بود، به سرعت به عاملي براي تشديد تنش در روابط چين و غرب شد. رسانه‌هاي غربي اين اعتراضات را تلاش براي برقراري دمکراسي قلمداد مي‌کنند و به چين درباره سرکوب معترضان هشدار مي‌دهند.  از حدود ۱۰ هفته پيش تاکنون، شهر هنگ کنگ ناآرام بوده و درگيري‌هاي متعددي ميان معترضان و پليس رخ داده است. در جديدترين تحول، روز دوشنبه گذشته معترضان «هنگ کنگي» به فرودگاه بين المللي هنگ کنگ رفتند و در آنجا تحصن کردند. امري که فعاليت‌هاي اين فرودگاه پرازدحام را به مدت دو روز متوالي متوقف کرد. فرودگاه هنگ کنگ يکي از شلوغ‌ترين فرودگاه‌هاي جهان است و تعطيلي دو روزه آن، زندگي و فعاليت بسياري از مردم را مختل کرد. به همين دليل، در پي تعطيلي فرودگاه، گروهي از معترضان با صدور بيانيه‌اي از مردم عذرخواهي کردند. آن‌ها مدعي شدند که دليل تحصن در فرودگاه اين بود، که به خاطر خشونت و برخورد سختگيرانه پليس، ديگر نمي‌توانستند در اماکن عمومي تجمع و اعتراض کنند. جرقه اعتراضات اخير هنگ کنگ زماني زده شد که دولت محلي اين شهر، تصويب لايحه استرداد مجرمان فراري به چين را در دستور کار قرار داد. بر اساس اين لايحه، مقامات محلي هنگ کنگ بايد مجرمان فراري را به دولت مرکزي چين تحويل بدهند. اعتراضات اوليه به اين لايحه در ماه مارس و آوريل اتفاق افتاد و سپس در ماه ژوئن تشديد شد. نهم ژوئن، صد‌ها هزار نفر به خيابان‌هاي هنگ کنگ ريختند و خواستار لغو لايحه استرداد مجرمان شدند. مقامات محلي براي آرام کردن خشم معترضان و کنترل ناآرامي‌ها نهايتا لايحه را تعليق کردند. وضعيت ويژه "يک کشور و دو سيستم" اما چرا به رغم تعليق لايحه استرداد اعتراضات و ناآرامي‌ها در هنگ کنگ هنوز ادامه دارد؟ پاسخ اين پرسش در تاريخ و سياست شهر هنگ کنگ نهفته است. هنگ کنگ به طور رسمي بخشي از خاک «جمهوري خلق چين» به شمار مي‌رود. اما بنا به دلايل تاريخي، اين شهر از لحاظ سياسي با تمام شهر‌هاي ديگر چين تفاوت‌هايي دارد و در واقع نوعي «دولت شهر» غير رسمي به حساب مي‌آيد. هنگ کنگ برخلاف ديگر شهر‌هاي چين، نزديک به دو قرن مستعمره غرب بود. در پايان «جنگ اول ترياک» در سال ۱۸۴۶، هنگ کنگ مستعمره امپراتوري بريتانيا شد و اين وضعيت تقريبا تا سال ۱۹۹۷ ادامه يافت. در اين سال، بريتانيا حاکميت هنگ کنگ را به چين سپرد. اما هنگ کنگ هيچ گاه مانند يک شهر عادي در قلمرو چين ادغام نشد، بلکه خصايص فرهنگي و سياسي خود را حفظ کرد. به همين دليل، امروز مردم هنگ کنگ ترجيح مي‌دهند با نام «هنگ کنگي» شناخته شوند نه «چيني». آن‌ها معمولا خود را از مردم سرزمين اصلي چين متمايز مي‌دانند. سه‌شنبه شب، معترضان «هنگ کنگي»، سه شهروند «چيني» متهم به کار براي دستگاه اطلاعاتي چين را در هنگ کنگ گروگان گرفتند. يکي از آن‌ها با ارائه کارت شناسايي خود، آزاد شد و دو نفر ديگر، که يکي از آن‌ها خبرنگار بود، بازداشت شدند. دولت چين، اين اقدامات را مصداق «تروريسم» دانست. اما خود معترضان مي‌گويند اعتراضات آن‌ها در دفاع از وضعيت سياسي ويژه هنگ کنگ است. اين شهر، به دليل برخورداري از نوعي خودمختاري، نسبت به قلمرو اصلي چين، آزادي‌ها و استقلال عمل قابل‌توجهي دارد. از اين رو، در واقع چين، کشوري واحد با دو سيستم سياسي است. يک سيستم متعلق به هنگ کنگ است و سيستم ديگري شامل ساير قلمرو چين مي‌شود. معترضان مي‌گويند هدف اصلي اعتراضات‌شان، دفاع از همين وضعيت دو سيستمي است. در سال‌هاي اخير، همزمان با صعود شي جين پينگ، اتهاماتي عليه رئيس‌جمهور چين مطرح شده است مبني بر اينکه او مي‌خواهد سلطه سياسي تک نفره خود را تقويت کند. از اين رو، هنگامي که ماجراي تصويب لايحه استرداد مجرمان در هنگ کنگ مطرح شد، بسياري از مردم آنجا نسبت به مقاصد اصلي دولت چين نگران شدند و با اين لايحه مخالفت کردند.