مسئله یمن؛ کلید تنش‌زدایی میان ایران و سعودی

فرارو/ متن پيش رو در فرارو منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست رسانه دولتي پاکستاني مي‌‎گويد در جريان سفر عمران خان به رياض، سعودي‌ها و نخست وزير پاکستان توافق کردند که ابتکار صلح عمران خان را جلو ببرند. به گفته راديو پاکستان، عمران خان، ضمن تاکيد بر لزوم اجتناب از درگيري نظامي در منطقه، آمادگي کشورش براي تسهيل تلاش‌هاي تنش‌زدايي ميان عربستان و ايران را اعلام کرد. وي همچنين بر اهميت تعامل سازنده همه طرف‌ها تاکيد کرد.  چند روز پس از سفر به ايران، عمران خان، نخست وزير پاکستان، عازم عربستان سعودي شد. وي با هدف کاهش تنش‌ها در خليج فارس، مشغول وساطت ميان تهران و رياض است و ظاهرا در اين زمينه با دو طرف به تفاهماتي رسيده است.  وزارت خارجه پاکستان يک روز پيش از سفر عمران خان به ايران در بيانيه‌اي گفته بود هدف اصلي سفر عمران خان، ارائه ابتکاري در زمينه برقراري صلح ميان تهران و رياض است. در همين بيانيه آمده است: «ابتکار امکان گفتگو ميان پادشاهي عربي سعودي و ايران، دو کشور برادر پاکستان، تلاشي از جانب نخست وزير پاکستان براي تضمين صلح در منطقه است.» عمران خان يکشنبه گذشته در تهران تصريح کرد که پاکستان نمي‌خواهد بين ايران و عربستان درگيري رخ دهد. وي افزود: «دليل اصلي سفر من به ايران اين است که نمي‌خواهيم درگيري جديدي در منطقه بوجود بيايد به ويژه اينکه ما خودمان ۱۵ سال درگير بوديم و ۷۰ هزار نفر را هم در درگيري با تروريسم از دست داديم.» نخست وزير پاکستان ادامه داد: «ايران همسايه ماست و در مواقع مهم به ما کمک کرده است و عربستان هم دوست ماست و به ما کمک کرده است و نمي‌خواهيم بين ايران و عربستان درگيري رخ دهد بلکه معتقديم بايد با مذاکره مشکلات حل شود و به جنگ منتهي نشود.» تقريبا دو روز پس از سفر به تهران، عمران خان به عربستان رفت و با ملک سلمان بن عبدالعزيز، پادشاه عربستان، و محمد بن سلمان، وليعهد عربستان، ديدار و گفتگو کرد. به نظر مي‌رسد نخست وزير پاکستان از جانب ايران و عربستان سيگنال‌هاي مثبتي در زمينه تنش‌زدايي دريافت کرده است. در غير اين صورت، بعيد بود که عمران خان تلاش‌هاي ميانجيگرانه خود را ادامه مي‌داد. چرا که او مي‌داند قبل از پاکستان هم برخي کشور‌هاي ديگر وساطت کردند، ولي هيچکدام نتوانستند موفقيت ملموسي به دست بياورند. توافق عمران خان با سعودي‌ها ايران، ضمن استقبال از تنش‌زدايي با عربستان، از تلاش‌هاي عمران خان نيز تقدير و تشکر کرده است. از سوي ديگر، عربستان هم ظاهرا مشتاق کاهش تنش‌ها با ايران است. تقريبا يک ماه پيش، عمران خان پيش از عزيمت به نيويورک براي شرکت در نشست مجمع عمومي سازمان ملل، به عربستان رفته بود. وي در نيويورک اعلام کرد که هم محمد بن سلمان و هم دونالد ترامپ از او خواسته‌اند که ميان آن‌ها و ايران وساطت کند. بر پايه اين مواضع، عمران خان به ايران آمد و سپس دوباره به عربستان رفت. عمران خان روز چهارشنبه از عربستان به اسلام آباد بازگشت. هنوز جزئيات زيادي درباره گفتگو‌هاي او با سران عربستان منتشر نشده است، اما «راديو پاکستان» که يک رسانه دولتي است، مي‌‎گويد در جريان سفر عمران خان به رياض، سعودي‌ها و نخست وزير پاکستان توافق کردند که ابتکار صلح عمران خان را جلو ببرند. به گفته راديو پاکستان، عمران خان، ضمن تاکيد بر لزوم اجتناب از درگيري نظامي در منطقه، آمادگي کشورش براي تسهيل تلاش‌هاي تنش‌زدايي ميان عربستان و ايران را اعلام کرد. وي همچنين بر اهميت تعامل سازنده همه طرف‌ها تاکيد کرد. مسئله يمن؛ کليد تنش‌زدايي ايران و عربستان هر دو به تنش‌زدايي علاقه دارند. به نظر مي‌رسد که يمن نخستين حوزه تنش‌زدايي ميان دو کشور خواهد بود. تهران همواره بر ضرورت پايان جنگ يمن تاکيد کرده و گفته چنين اقدامي مي‌تواند کمک شاياني به فرآيند تنش‌زدايي با رياض کند. رهبري انقلاب در ديدار اخيرش با عمران خان اعلام کرد: «جمهوري اسلامي ايران از مدت‌ها قبل طرحي چهار ماده‌اي براي پايان جنگ يمن داده است و اگر اين جنگ به نحو درستي پايان يابد، مي‌تواند تأثيرات مثبتي در منطقه به دنبال داشته باشد.» از سوي ديگر، سعودي‌ها نيز ظاهرا تلاش مي‌کنند که به نحوي از جنگ يمن خارج شوند که آبروي‌شان حفظ شود. در هفته‌هاي اخير، چندين رسانه‌هاي غربي در گزارش‌هايي اختصاصي اعلام کردند سعودي‌ها دنبال پايان دادن به جنگ يمن هستند و حتي با حوثي‌ها (انصار الله) گفتگو‌هاي سري داشته‌اند. چندي پيش يک ديپلمات غربي به خبرگزاري رويترز گفت: محمد بن سلمان خواهان خروج از جنگ يمن است و غربي‌ها بايد مقدمات خروج آبرومندانه او از يمن را فراهم کنند. اگر چه موضوع يمن به عنوان نخستين حوزه تنش‌زدايي ميان ايران و عربستان مطرح شده، اما در حال حاضر سعودي‌ها به سختي مي‌توانند مسئله خروج از يمن را بررسي کنند. چون در پي شورش جدايي‌طلبان عدن، موضع عربستان و دولت عبدربه منصور هادي، رئيس‌جمهور مستعفي يمن، به شدت تضعيف شد. گفتني است که از ماه آگوست به بعد، شورشيان جنوب يمن، با هدف جدا کردن جنوب يمن، با دولت هادي درگير شدند و کنترل شهر عدن را بدست گرفتند. عربستان براي متحد کردن دوباره جنوبي‌ها، که در واقع بدون آن‌ها امکان مقابله با حوثي‌ها وجود ندارد، از مذاکرات ميان دولت هادي و جدايي طلبان ميزباني کرد. به تازگي، دو طرف با وساطت عربستان به توافق رسيدند که کنترل عدن به دولت هادي بازگردد. برخي ناظران معتقدند توافق جديد، ممکن است با هدف تقويت موضع دولت هادي در هر گونه مذاکرات احتمالي صلح با حوثي‌ها صورت گرفته باشد. به هر حال، بايد منتظر ماند و ديد آيا تلاش‌هاي عمران خان موفق مي‌شود جنگ يمن را پايان دهد يا نه. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد