اینترنت از کجا می‌آید؟

فرهيختگان/ متن پيش رو در فرهيختگان منتشر شده و انتشار آن در آخرين خبر به معناي تاييد تمام يا بخشي از آن نيست اين روزها اينترنت به سهولت در دسترس نسل‌هاي جديد قرار مي‌گيرد اما درگذشته افراد از طريق دايال‌آپ و کارت‌اشتراک اينترنتي که سرعت آن در مقايسه با 4G و 3G همانند سرعت لاک‌پشت و خرگوش است، روزگار مي‌گذراندند.  شايد خود «مک‌لوهان» مبدع مفهوم دهکده جهاني هم به خواب نمي‌ديد که روزي تا اين اندازه اينترنت و چگونگي دسترسي به آن براي مردم جهان اهميت يابد که بدون آن قادر به زندگي نباشيم. اگرچه کارشناسان تعاريف مختلفي را براي اينترنت مطرح مي‌کنند اما راستش را بخواهيد به اعتقاد من اينترنت به‌مثابه اکسيژن است که گرفتن آن از مردم مي‌تواند مانند قطع کردن گلوگاه تنفسي براي زندگي کردن باشد. اهميت اينترنت را زماني فهميديم که بسياري از کسب‌وکارها دچار مشکل شد و بسياري از افراد هم از کار و حرفه اصلي خود باز ماندند. نکته‌ حائز‌اهميت اينکه شايد در تعاملات روزانه خود خيلي تاثيرات مستقيم حضور اينترنت را حس نکنيم اما با قطع شدن آن، متوجه تبعات آن شده و به اهميت آن بيشتر پي مي‌بريم. نمي‌دانم براي شما هم پيش آمده است يا خير اما هميشه براي من سوال بود که آنچه اين روزها راه ارتباطي ‌ما با دنياي اطراف شده و نبودش حتي براي چند ساعت، غم عالم را ميهمان دل‌مان مي‌کند، چگونه کار مي‌کند؟ فناوري پيچيده‌اي که زحمات بسياري براي آن کشيده مي‌شود و درنهايت آنچه به دست ما مي‌رسد، حاصل دسترنج و تلاش شبانه‌روزي نيروهاي انساني کارآزموده بخش فناوري اطلاعات کشور از دستگاه‌ها و نهادهاي مختلف است. اين روزها اينترنت به سهولت در دسترس نسل‌هاي جديد قرار مي‌گيرد اما درگذشته افراد از طريق دايال‌آپ و کارت‌اشتراک اينترنتي که سرعت آن در مقايسه با 4G و 3G همانند سرعت لاک‌پشت و خرگوش است، روزگار مي‌گذراندند. در سال‌هاي اخير سرعت اينترنت تغيير و تحول بسياري داشته، بر آن شديم تا مروري بر سير اينترنت از آنچه ايران مي‌خرد و درنهايت به دست کاربران مي‌رساند، داشته باشيم. آنچه در ادامه مي‌خوانيد، بخشي از گفت‌وگوي ما با مهدي رضاپور، کارشناس فناوري اطلاعات در اين حوزه است. اينترنت؛ فناوري‌اي که هيچ‌کس مالک آن نيست توزيع اينترنت در جهان مانند توزيع خدمات برق نيست که بگوييم کسي آن را در جايي توليد و توزيع مي‌کند؛ اينترنت يک شبکه بسيار پيچيده از ارتباطات الکترونيکي است و مالکي ندارد که بتواند روي آن قيمتي بگذارد و به واسطه آن پول از مردم دريافت کند. اتصالات؛ ستون‌فقرات اينترنت آنچه در اينجا خريد و فروش مي‌شود، قابليت اتصال است. شبکه اينترنت، روي اتصالاتي با پهناي باند بسيار بالا استوار است که به آن ستون‌فقرات اينترنت مي‌گويند. به کمک اين شبکه، همه کشورها به هم متصل مي‌شوند و هر کشور حداقل يک تا چندين اتصال به اين ستون‌فقرات دارد. پولي که کشورها براي اتصال به اينترنت مي‌پردازند، در واقع هزينه‌اي است که بابت اتصال به اين شبکه ستون‌فقرات پرداخت مي‌کنند. هزينه‌هايي که بابت اينترنت مي‌پردازيم هزينه‌ها براي هرکدام از اين نوع اتصالات و ارتباطات متفاوت است، بسته به سرعت و حجم داده‌هاي تبادل‌شده، قطعا بايد قيمت متفاوتي پرداخت کرد. شرکت ارتباطات زيرساخت ايران که متولي مديريت دروازه‌هاي اصلي اينترنت ايران است، بايد بابت عملياتي ماندن اين دروازه‌ها هزينه‌هاي مختلفي مانند تعمير و نگهداري تجهيزات، پرسنل فني، برقراري خطوط ارتباطي و... را متحمل شود. بازگشت اين هزينه از طريق فروش دسترسي به شرکت‌هاي تامين اتصال به اينترنت که امروز در ايران تعدادشان از مرز 600 گذشته، جبران مي‌شود. شرکت‌هاي تامين اتصال نيز هزينه‌هاي خود را از کاربران نهايي اينترنت دريافت مي‌کنند. اينکه چرا اينترنت در ايران گران است و ايران از لحاظ سرعت اينترنت پنجمين کشور از آخر در ليست جهاني است، مبحثي چندبعدي است که پرداختن به آن مقالي ديگر مي‌طلبد. ليکن به جهت اشاره، استيلاي بخش دولتي بر فضاي اينترنت، ناکارآمدي شرکت‌هاي واسط و سوءمديريت شديد در آنها و سياسي شدن مباحث فضاي مجازي در ايران را مي‌توان عمده دلايل نامطلوب بودن ارتباطات اينترنتي در ايران دانست. اتصال اينترنتي، ارتباطي دوطرفه اتصال اينترنتي، يک اتصال دوطرفه است. يعني برخلاف راديو يا تلويزيون که يک مسير يک‌طرفه ارسال داده است، براي ارتباط با اينترنت شما براي دريافت داده‌ها نيازمند ارسال اطلاعات نيز هستيد. بنابراين اتصال اينترنتي ماهواره‌اي، علاوه‌بر دستگاه گيرنده زميني، نيازمند يک دستگاه فرستنده قدرتمند نيز هست. راديوهاي واي‌فاي تلفن‌هاي همراه و مودم‌هاي معمولي، نه قادرند در باند فرکانسي شبکه‌هاي ماهواره‌اي کار کنند و نه توان لازم را براي ارسال سيگنال راديويي به فاصله چندين کيلومتري دارند. بنابراين ادعاهايي که گاه مبني‌بر راه‌اندازي اينترنت ماهواره‌اي رايگان مطرح مي‌شود، دروغي بيش نيست. انواع اتصالات اينترنت در ايران و جهان اتصال به شبکه اينترنت، هم از طريق امواج راديويي و هم اتصالات فيزيکي مانند فيبر نوري يا کابل مسي امکان‌پذير است. اتصالات راديويي، مانند لينک‌هاي ماهواره‌اي به دليل استفاده از فناوري‌هاي پيچيده‌تر، نسبت به لينک‌هاي فيزيکي هزينه اوليه بيشتري دارند، ليکن در درازمدت به دليل کمتر بودن هزينه نگهداري، به‌صرفه‌تر هستند. راه‌هاي ورودي اينترنت به ايران ايران درحال حاضر 9 دروازه ورودي براي اينترنت دارد. اين دروازه‌ها، درواقع نقطه اتصال ايران به شبکه اينترنت محسوب مي‌شوند. حفظ ارتباط کاربران ايراني با اينترنت، منوط به صحت عملکرد اين دروازه‌هاست. توزيع اينترنت چگونه صورت مي‌گيرد؟ برقراري ارتباط کاربر با اين دروازه‌ها، نيازمند حضور نهادهاي واسط است. در واقع امکان دسترسي مستقيم کاربر نهايي با اين نقاط اتصال، تنها توسط شرکت‌ها و سازمان‌هايي فراهم مي‌شود که زيرساخت سخت‌افزاري و نرم‌افزاري لازم را دارند. شرکت‌هاي ارائه‌دهنده خدمات اينترنت، وظيفه مديريت پهناي باند ارتباطي و برقراري ارتباط سخت‌افزاري و نرم‌افزاري مورد‌نياز کاربران نهايي با اين دروازه‌ها را برعهده دارند. اين ارتباط مي‌تواند بر بستر اتصالات فيبرنوري، کابل مسي يا شبکه‌هاي راديويي باشد. کدام اتصالات براي ايران مقرون به‌صرفه‌تر است؟ ارتباط بين مصرف‌کننده نهايي و شبکه جهاني اينترنت، بسته به نوع مصرف، پهناي باند يا همان سرعت، محل قرار‌گيري مصرف‌کننده و برخي عوامل ديگر، متفاوت است. کاربراني که به سرعت بالا يا حجم تبادل داده زياد نياز دارند، مي‌توانند از مسير ارتباطي فيبر نوري يا شبکه‌هاي راديويي استفاده کنند ولي کاربران معمولي خانگي با روش اتصال سيم مسي نيز مي‌توانند احتياجات خود را برآورده کنند. هرچند امروز در بسياري از نقاط کشور امکان اتصال به کمک فيبر نوري هم براي کاربران خانگي مهيا شده است. در مراکز مهم مثل دانشگاه‌ها، مراکز نظامي، سازمان‌ها و نهادهاي خاص دولتي و همچنين در نقاط دور از مراکز شهري که برقراري ارتباطات فيزيکي مقرون به‌صرفه نيست، مي‌توان از اتصالات ماهواره‌اي نيز استفاده کرد. نقش واسطه‌ها در گراني اينترنت هم‌اکنون چندين ماهواره مخابراتي بر فراز ايران مشغول کار هستند و مي‌توانند ارتباطات اينترنتي را فراهم کنند. ليکن اگر بخواهيد از اين نوع اتصال به شبکه جهاني اينترنت استفاده کنيد، بايد تجهيزات راديويي قدرتمندي تهيه کنيد که استفاده از آنها در کشور ايران، نيازمند اخذ مجوزهاي لازم از مرکز تنظيم مقررات راديويي و برخي نهادهاي ديگر است. اين نوع اتصال نيازمند تجهيزات سخت‌افزاري گران‌قيمتي است و اشتراک اتصال به ماهواره نيز هزينه گزافي دارد. بنابراين اين نوع اتصال براي کاربران خانگي مقرون به‌صرفه نيست و نگهداري آن نيز بسيار پردردسر و هزينه‌بر است. *الهه قاسمي ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد