اسناد تازه از نقش مهم ملکه الیزابت در کودتای ۲۸ مرداد

انتخاب/ متن پيش رو در انتخاب منتشر شده و انتشار آن به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست ان بي سي نوشت: اسناد جديد مي گويند که يک پيام از ملکه اليزابت به شاه در کودتاي سازمان سيا در سال 1953 در ايران نقش داشته است. مورخاني که اين پيام ملکه اليزابت را کشف کرده اند، معتقدند که سوء تفسير آن به شاه کمک کرده تا در يک لحظه حساس از کشور فرار نکند. به گزارش انتخاب در ادامه اين مطلب آمده است:پيام ملکه اليزابت کاملاً به موقع بود و قصد داشت به يک پادشاه جوان ايراني که با بحران مواجه بود، اطمينان خاطر بدهد. اما خيلي زود مشخص شد که چنين پيامي از لندن نيامده است. آن پيام در واقع يک يادداشت ديپلماتيک درهم و آشفته بوده که منبعش هم اشتباه بوده، اما آمريکايي ها حتي پس از درک اشتباه خود و اينکه سوء برداشت کرده اند، از اين يادداشت براي اهداف خود استفاده کردند. بر اساس مستند "ملکه و کودتا" که اين ماه در انگليس منتشر شد و با استناد به اسناد تازه کشف شده ايالات متحده، ممکن است خطاهايي که به شوخي شبيه است در کودتاي سيا-انگليس در سال 1953 که سرنگوني دولت دموکراتيک ايران را به دنبال داشت، نقش اساسي داشته باشد. کودتايي که در سال 1953 شاه ايران محمدرضا پهلوي را به قدرت بازگرداند و باعث ايجاد بي اعتمادي بين ايالات متحده و ايرانيان از آن زمان شد، الهام بخش بسياري از کتاب ها، مستندها و تحقيقات دانشگاهي است. اما تقريباً هفت دهه بعد، مورخان انگليس اسناد وزارت امور خارجه را در بايگاني هاي ملي ايالات متحده کشف کرده اند که نشان از پيچيدگي جديد کودتا دارد. سند اصلي مربوط به فوريه سال 1953 است، يعني پنج ماه قبل از اينکه جاسوسان انگليس و ايالات متحده به سرنگوني دولت پارلماني به رهبري نخست وزير محمد مصدق کمک کنند. در آن زمان، شاه ايران ثبات نداشت و در بحبوحه ي مشکلات غوطه ور بود. او به فکر فرار از ايران بود. اين انديشه ي شاه، نقشه ي مشترک آمريکا و انگليس را قبل از اينکه شروع شود، با شکست روبرو مي کرد. طبق اين مستند که توسط بريو نيو مديا (Brave New Media) براي کانال 4 انگليس تهيه شده است، تاکنون سند هرگز مورد توجه عموم قرار نگرفته است، حتي اگر به همراه ساير اسناد در بايگاني ايالات متحده آمريکا رمزگشايي شده باشد. در تاريخ 27 فوريه، وزير امور خارجه آمريکا، جان فاستر دالس يک پيام فوق سري را از سفارت آمريکا در لندن دريافت کرد که حاوي پيام آنتوني ادن، وزير خارجه انگليس بود که مي گفت: دفتر امور خارجه، ظهر امروز ما را از دريافت پيام ادن از ملکه اليزابت آگاه کرد. در اين پيام درباره آخرين وضعيت شاه ابراز نگراني شديد شده و ملکه شديداً اميدوار است که ما مي توانيم شرايطي را مهيا کنيم که شاه را از فرار از کشور دلسرد کنيم. ظاهراً اين پيام خارق العاده به نظر مي رسد، چرا که ملکه اليزابت تلاش دارد که پادشاه ديگري که دوستش هم هست، ثابت قدم باقي بماند. روري کورماک، استاد روابط بين الملل در دانشگاه ناتينگهام، يکي از دو محققي است که اسناد را کشف کرده اند. وي گفت: واشنگتن پيام بريتانيا را به عنوان کارت برنده اي به منظور متقاعد کردن شاه براي ماندن در کشور در نظر گرفته است. کورماک به ان بي سي نيوز گفت: براي آمريکايي ها، اين عالي است. اين مهم است که واشنگتن مي تواند از کسي استفاده کند که شاه واقعاً به او احترام مي گذارد. ملکه، رهبر خانواده هاي سلطنتي جهان. بنا بر اين مستند، لوي هندرسون، سفير آمريکا در تهران فوراً درخواست ملاقات با شاه جهت تحويل پيام از انگليس را داد. يکي از دستياران کاخ به سفير گفت که شاه نمي تواند حضوري با وي ملاقات کند، زيرا منتظر نخست وزير مصدق است تا براي خداحافظي با وي پيشش بيايد. هندرسون که در مورد امنيت تماس تلفني نگراني داشت، سعي کرد پيام خود را از طريق فردي که در کاخ سفيد صاحب مقام بود و با لحني محتاطانه به شاه منتقل کند. ريچارد آلدريچ، استاد سياست و مطالعات بين الملل در دانشگاه وارويک، محقق ديگري که اسناد را کشف کرده، گفت: اگرچه راهي براي دانستن اينکه برداشت شاه از اين پيام جه بوده، وجود ندارد، اما نتيجه اين بود که شاه به سرعت برنامه هاي خود را براي پرواز از تهران کنار گذاشت. آلدريچ گفت: شاه برنامه هايش را تغيير مي دهد. آنچه ما به عنوان مورخان واقعاً دوست داريم، انجام دهيم اين است که بتوانيم يک آزمايشگاه راه اندازي کنيم و مجدداً وقايع را تغيير دهيم و يک چيز خاص را تغيير دهيم، اما شما نمي توانيد اين کار را بکنيد. به هر حال، ارزيابي من اين است که اگر شاه فرار مي کرد، احتمال اينکه اين کودتا اتفاق بيفتد، بسيار کمتر بود. اما در لندن، سفارت آمريکا خيلي زود متوجه شد پيامي که از طرف مقامات بريتانيا منتقل شده بود، به راحتي مي تواند اشتباه برداشت شود. طبق يادداشت دوم که در اين مستند بازگو شده است، سفارتخانه با استناد به تلگراف قبلي خود مي گويد که ملکه اليزابت به کشتي اشاره دارد و نه به سلطنت. مهم اينکه، سفارتخانه بر اين گفته ي خود تأکيد هم مي کند. نکته ي ديگر اينکه، وزير امور خارجه انگليس پيام خود را در حاليکه با کشتي «آر ام اس» ملکه اليزابت براي شرکت در جلسات به کانادا مي رفت، ارسال کرده بود. از ملکه هيچ پيامي براي شاه وجود نداشت و هيچ ديپلماسي سلطنتي فوق سري در بازي نبود. اين فقط يک اشتباه بزرگ ناشي از يک يادداشتي بود که به طرز گيج کننده اي نوشته شده بود. کورماک گفت: اين يک ضعف برنامه نويسي است و من به هيچ وجه آمريکايي ها را به خاطر سوء تفسير سرزنش نمي کنم. سفارت لندن در تلگرام خود به واشنگتن نوشت: عميقاً از عدم وضوح در پيام ارسالي ابراز پشيماني مي کنيم. اين گفته ديگر هرگز تکرار نشد، تا امروز که ما دوباره اين پيام را خوانديم و فهميديم که اين پيام مستعد سوء برداشت بوده است. مقامات آمريکا تصميم گرفتند که به همتايان بريتانيايي خود در مورد اين در هم ريختگي چيزي نگويند. کورماک گفت، دولت انگليس از شنيدن اينکه از ملکه به عنوان ابزاري در يک عمليات مخفي تغيير رژيم استفاده شده است، احتمالاً خشمگين مي شد. در مورد شاه نيز آمريکايي ها تصميم گرفتند که اين اشتباه را اصلاح نکنند و به او هم چيزي نگويند. آلدريچ گفت: آنها نمي خواهند شاه متوجه شود که او در واقع گمراه شده است، يا حتي به طور غير عمد فريب خورده است. او متقاعد شد که ريسک کند و همه اينها تا حدي بر اساس يک فرضيه دروغين استوار بود. شاه ايران معتقد است که از يک سلطنت ديگري پيام دريافت کرده است. در حاليکه او در واقع پيامي از يک قايق دريافت کرده بود. کودتاي سرنگوني مصدق در اوت همان سال آغاز شد. پس از آنکه دولت مصدق سفارت انگليس در تهران را در سال 1952 تعطيل کرد و گمان کرد که اين يک مرکز جاسوسي است، سيا با استفاده از مأموران و برنامه هاي انگليسي رهبري عمليات کودتا را بر عهده گرفت. دولت رئيس جمهور هري ترومن در برابر ايده براندازي مصدق مقاومت کرده بود. اما پس از روي کار آمدن دوايت آيزنهاور در ژانويه سال 1953، تيمي جنجالي تر که نگران قدرت گرفتن اتحاد جماهير شوروي در ايران بود، از رويکرد انگليس حمايت شد. اين کودتا در درجه اول با تکيه به افسران نظامي ايران، رشوه دادن و سوء استفاده از مخالفت هاي موجود با مصدق توسط سيا با نام عمليات آژاکس انجام شد. در ابتدا کودتا با مشکل روبرو شد و اردوگاه مصدق برخي چيزها را فهميد. اما افسران سيا که دست اندر کار اين کودتا بودند به سرپرستي کرميت روزولت جونيور، نوه رئيس جمهور پيشين تئودور روزولت، تلاش دوم را انجام دادند که موفق شد. در 19 اوت، شاه مصدق را از نخست وزيري برکنار و يک دولت نظامي را متصدي امور کرد. در سال 2013، سيا به طور علني براي اولين بار به دست داشتن خود در کودتاي 1953 اذعان کرد. رويدادي که همچنان در شکل دهي به آشفتگي روابط ايران و ايالات متحده نقش دارد. همانطور که مي دانيد، خود شاه در انقلاب ايران در سال 1979 به دنبال اعتراضات گسترده، سرنگون شد. آلدريچ و کورماک گفتند، افشاگري در مورد يادداشتهاي ديپلماتيک سال 1953 اين سؤال را ايجاد مي کند که آيا ملکه انگليس تاکنون مي دانسته که وي نقش ناخواسته اي در وقايع ايران دارد يا اينکه آيا مقامات انگليس هميشه به دنبال کناره گيري سلطنت انگليس از ساير مکانيزم‌ هاي ژئوپليتيکي بوده اند؟ مورخان مي گويند: دستيابي به اسناد تاريخي مربوط به خاندان سلطنتي بسيار دشوار و غالباً غيرممکن است. حتي براي نوشتن مقالات مربوط به قرن 19 و 20 هم با اين مشکل مواجه هستيم. کورماک گفت: مخفي ترين نهاد در انگلستان، با قدمت طولاني، خانواده سلطنتي است. بنا بر اين مستند، پس از کودتا در سال 1953، سفير آمريکا در تهران به نخست وزير انگليس، وينستون چرچيل يا ملکه در لندن پيشنهاد کرد که نوعي پيام تبريک به شاه بدهند. وزارت خارجه انگليس پاسخ داد: فکر نمي کنم که پاسخي از سوي ملکه اليزابت در اين زمينه خطاب به شاه ارسال شود!

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد

instagram.com/akharinkhabar