اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن در آخرین خبر به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

سارا معصومی/ مایک پمپئو، وزیر خارجه ایالات متحده امریکا بازی با پرونده ایران در شورای امنیت را از امروز وارد نیمه دوم می‌کند. نیمه اول شامگاه شنبه به وقت تهران با نتیجه 13 بر 2 با شکست تیم ترامپ به پایان رسید. در نیمه نخست تیم ترامپ به مدت چندماه تمام تلاش خود را بر به تصویب رساندن قطعنامه جدیدی متمرکز کرد که در آن بیشترین اعضای شورای امنیت رای به تمدید تحریم تسلیحاتی ایران بدهند و البته از وتوی روسیه و چین هم خبری نباشد. نتیجه این تلاش‌ها دو رای منفی چین و روسیه به همراه 11 رای ممتنع دیگر کشورهای عضو شورا به قطعنامه‌ای بود که متن آن چندین بار از سوی تیم ترامپ تعدیل شد تا شاید مقبول افتد. در چنین شرایطی نیمه اول با دو  رای مثبت دومینیکن و ایالات متحده به قطعنامه پیشنهادی امریکا به اتمام رسید؛ شکستی تمام‌عیار و بی‌سابقه برای امریکا در تاریخ شورای امنیت. پس از آن تیم پمپئو سراغ همان گزینه‌ای رفت که از پیش اعلام کرده بود: ارایه تعبیری عجیب و غریب از حضور امریکا در قطعنامه 2231 به عنوان عضو دایم شورای امنیت که می‌تواند به بهانه عدم اجرای تعهدات هسته‌ای از سوی ایران مکانیسم بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین این شورا علیه ایران را کلید زده و در بازه زمانی 30 روزه این قطعنامه‌ها را به حالت اجرا بازگرداند.  روز گذشته منابع خبری اعلام کردند که مایک پمپئو وزیر خارجه دولت ترامپ که تاکنون متحمل شکست‌های بسیاری در پرونده ایران شده پس از آنکه مافوقش پیشنهاد ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه برای برگزاری جلسه مجازی میان سران کشورهای عضو دایم شورای امنیت با آلمان و ایران را رد کرد، امروز (پنجشنبه) شکایت دولتش از عدم اجرای تعهدات هسته‌ای برجامی توسط ایران را به شورای امنیت ارایه خواهد کرد. البته توجه داشته باشیم که امریکای ترامپ قرار است از عدم پایبندی ایران به توافقی شکایت کند که خود امریکا به عنوان یکی از بانیان آن نه تنها به مفاد آن عمل نکرد، بلکه سایر اعضا را هم برای عمل نکردن به مفاد این توافق مورد انتقاد شدید قرار داده و با ابزار تحریم تهدید کرد. همزمان با اعلام این خبر، وزارت خارجه امریکا در بیانیه‌ای از گفت‌وگوی تلفنی پمپئو با «هایکو ماس»، وزیر خارجه آلمان خبر داد. رایزنی‌هایی که تیم ترامپ در چندماه اخیر بر تنوع و تعدد آنها افزوده تا شاید بتواند میان مطالبه خود و موضع متحدان سنتی از دست رفته، نقطه اشتراکی پیدا کند. البته که سه کشور اروپایی در اختلاف‌های غیربرجامی با ایران با واشنگتن کم و بیش هم‌نظر هستند اما معتقدند که رویه یک‌جانبه‌گرایانه، فراحقوقی و غیرقانونی که کاخ سفید در یک سه سال و نیم گذشته در قبال ایران در پیش گرفته عملا امکان همراهی آنها با واشنگتن را از بین برده است. به زبان ساده می‌توان گفت که اروپا با امریکا در شیوه مقابله با ایران در دو حوزه فعالیت‌های منطقه‌ای و موشکی اختلاف نظر دارد.  بر اساس آنچه نخستین‌بار خبرنگار تلویزیون «العربی»  در حساب کاربری خود توییت کرد، مایک پمپئو امروز به وقت ایالات متحده خودرا به نیویورک، مقر سازمان ملل متحد می‌رساند تا با آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل متحد دیدار کرده و همزمان روند بازگرداندن قطعنامه‌های پیشین علیه ایران موسوم به مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک) را فعال کند.

به گزارش رویترز و به نقل از چند دیپلمات، احتمالا وزیر خارجه ایالات متحده با رییس دوره‌ای شورای امنیت دیدار کرده و شکایتنامه خود علیه ایران را به او تحویل خواهد داد. اگر همه ‌چیز طبق اعلام رسانه‌ها پیش برود، وزیر خارجه تیم ترامپ از امروز ورود کشورش به روندی پیچیده و احتمالا طولانی‌تر از 30 روز مدنظر را کلید خواهد زد. پمپئو با تعبیری که هیچ کس جز حقوقدان‌های تیم خودش قبول ندارند تحت لوای این ادعا که امریکا هنوز «مشارکت‌کننده در برجام» است وارد میدان نبرد سیاسی و حقوقی جدیدی با ایران، بازماندگان در برجام و اعضای دایم و غیردایم شورای امنیت می‌شود. وزیر خارجه کشوری که خودش با نقض اساسی برجام از این توافق خارج و تحریم‌ها علیه ایران را به صورت یک‌جانبه بازگرداند اکنون از ایران با اتهام نقض اساسی این توافق شکایت می‌کند.  در چند روز اخیر مطالب بسیاری درباره سناریوهای پیش روی این اقدام امریکای ترامپ نوشته شده است. بخش عمده‌ای از این تحلیل‌ها بر این پایه است که اصولا ایالات متحده با خروج از برجام، اعلام رسمی این خروج و همچنین اعمال مجدد تحریم‌های اعمال شده علیه ایران، دیگر جایی در این توافق و به تبع آن در قطعنامه 2231 ندارد. حتی چهره‌ای مانند جان بولتون، مشاور امنیت ملی سابق کاخ سفید که از مدافعان تغییر نظام در ایران است، معتقد است که تیم ترامپ نمی‌تواند با قطعنامه 2231 و توافق هسته‌ای با ایران گزینشی برخورد کرده و بخش‌هایی از آن را قبول و بخش‌هایی را رد کند. با این همه در بستر حقوقی سازمان ملل و شورای امنیت پیش‌بینی حرکت مهره‌ها و دامنه ممکن حرکتی آنها ساده نیست. تبصره‌های حقوقی و بازی‌های سیاسی در این بستر از جایگاه قابل توجهی برخوردار هستند و به دلیل همین پیچیدگی‌ها بود که کشورهای اروپایی در چند هفته اخیر تلاش کردند به راه‌حل به گمان خود مرضی‌الطرفینی برای ممانعت از ورود ایران و 1+4 به زمین بازی پیچیده امریکا با توسل به تعبیر خود از مکانیسم ماشه دست پیدا کنند. یک منبع آگاه در این باره به «اعتماد» می‌گوید: « اروپایی‌ها ابتدا طرح تصویب قطعنامه جدیدی را دادند که در سایه آن اقدام اتوماتیک لغو محدودیت‌های تسلیحاتی ایران در پایان مهرماه دست نخورده باقی بماند، اما خرید و فروش انواعی از تجهیزات نظامی برای ایران همچنان ممنوع باشد یا نیاز به مجوز خاص داشته باشد. به زبان ساده‌تر اروپایی‌ها به دنبال کوچک‌تر کردن لیست خریدهای ممنوعه برای ایران بودند؛ پیشنهادی که با واکنش تند ایران روبه‌رو شد پیشنهاد دوم اروپایی‌ها به منظور راضی کردن ترامپ از تندروی بیشتر این بود که کشورهای درگیر در این پرونده به شمول ایران و امریکا با هم به تفاهمی خارج از چارچوب یک قطعنامه مصوب جدید برسند که در آن اجرایی شدن لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران با محدودیت‌هایی روبه‌رو شود. این پیشنهاد نیز با مخالفت ایران روبه‌رو شد. به گزارش «اعتماد»، مقام‌های متفاوت سیاسی در ایران از رییس‌جمهور تا  وزیر خارجه بارها هشدار داده‌اند که عدم لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران در پایان مهرماه با واکنش بسیار تند و شاید هم غیرقابل پیش‌بینی تهران روبه‌رو خواهد شد.  در شرایطی که تیم ترامپ مقدمات اجرایی کردن مکانیسم ماشه را کلید بزند، چه روندهایی باید طی بشوند؟ آیا ترامپ می‌تواند از روز یکم اعلام شکایت به راحتی ساعت شنی بازگشت قطعنامه‌های پیشین سازمان ملل متحد علیه ایران را به راه انداخته و در روز سی‌ام این قطعنامه‌ها در سایه توسل به مکانیسم ماشه خود به خود فعال بشوند؟ یک منبع آگاه ایرانی در این باره به «اعتماد» می‌گوید: «ایران در سه حوزه در حال رایزنی و تلاش است؛ نخست آنکه تلاش می‌کنیم درخواست امریکا برای استفاده از این حق با توجه به پایان یافتن حضور این کشور در برجام، پذیرفته نشود. دوم آنکه حتی در صورت پذیرش این درخواست، تلاش خود را بر رد آن در همان مراحل اولیه طرح در شورای امنیت متمرکز خواهیم کرد و در نهایت هم اگر تیم ترامپ از هر دو مرحله عبور کند اگر سایر کشورها موضع تیم امریکا در بازگشت قطعنامه‌های سازمان را به رسمیت نشناسند، امریکا ابزار اجرای این اعلام خودسرانه را در اختیار نخواهد داشت.» بر همین اساس سه برخورد در شورای امنیت با تلاش امریکا برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه قابل تصور است: اگر طرف امریکایی بتواند حقانیت آیینی خود برای طرح این موضوع را اثبات کند و با مخالفتی روبه‌رو نشود برای پیشبرد مسیر به 9 رای نیاز دارد که البته در مسائل آیینی حق وتو وجود ندارد. اگر امریکا 9 رای کافی را در اختیار نداشته باشد، متحمل شکست سنگین دیگری خواهد شد. اما اگر طرف امریکایی بتواند اثبات کند که در این پرونده از حق محتوایی برخوردار است باز هم باید 9 رای موافق در اختیار داشته باشد اما در این حوزه حق وتو وجود دارد و امریکا می‌تواند از حق وتوی خود استفاده کند. در حالت سوم امریکا می‌تواند با توجه به مخالفت‌ها به تنهایی در پایان 30 روز اعلام کند که قطعنامه‌های قبلی علیه ایران فعال شده‌اند. 


هفته‌های حیاتی در شورای امنیت 
در حالی که تیم ترامپ تمام تلاش خود را برای پرهیز از رسیدن ایران به خط پایان در اواخر مهرماه به کار بسته و به همین منظور از امروز به گمان خود ساعت شنی 30 روزه را به کار انداخته،  هفته‌های پیش‌رو بسیار مهم و حیاتی هستند و در این بازه زمانی پیش‌رو، بازیگری سه طرف بسیار مهم و حتی سرنوشت‌ساز است: 
1. روسای دوره‌ای شورای امنیت که در حال حاضر اندونزی ریاست این دوره را برعهده دارد . روسای دوره‌ای از اختیارات قابل توجه رویه‌ای در مورد طرح یا توزیع ورودی‌های شورای امنیت برخوردار هستند. با این حال بازی با اختیارات رویه‌ای، بازی پرهزینه‌ای برای روسای دوره‌ای شوراست و مشخص نیست که یک کشور تا چه میزان بتواند در برابر فشارها و حتی تهدیدهای تیم امریکا مقاومت کند. 
2. دیگر اعضای شورای امنیت و به ویژه اعضای دایم و بازماندگان در برجام به شمول چین، روسیه و سه کشور اروپایی (فرانسه، بریتانیا و آلمان). این اعضا همزمان از اختیارات و اثرگذاری رویه‌ای و محتوایی برخوردار هستند به گونه‌ای که هم می‌توانند به رییس دوره‌ای شورا و دبیرخانه فشار بیاورند و هم دست خودشان  را برای انجام اقداماتی در راستای کند کردن یا سنگ‌اندازی بر سر راه تلاش‌های امریکا و تفسیرش از برجام و مکانیسم ماشه باز کنند. 
3. دبیرخانه سازمان ملل و شخص دبیرکل که در صورت پیشبرد فعال‌سازی مکانیسم ماشه توسط امریکا و شکاف بی‌سابقه‌ای که بین امریکا و دیگر اعضا شکل خواهد گرفت، نظارت بر اجرا یا عدم اجرای اعمال تحریم‌ها بر عهده کمیته‌های این دبیرخانه خواهد بود. اگر ایالات متحده بتواند تا این مرحله پیشروی کند برای تشکیل این کمیته‌ها و فعال شدن آنها فشار سنگینی را بر دبیرخانه اعمال خواهد کرد. در این مرحله دیگر اعضا که این اقدام امریکا را غیرقانونی می‌دانند می‌توانند با تامین بودجه برای کمیته‌های تحریم مخالفت کنند. نقش دبیرکل در این مرحله بسیار مهم است. 

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar