اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و انتشار آن به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست

وین، پایتخت اتریش روز گذشته (سه‌شنبه‌) برای نخستین‌ بار در سال 2021 میلادی و 1400 هجری شمسی میزبان هیات‌های نمایندگی ایران، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا، آلمان و البته ایالات متحده امریکا در پرونده برجام بود. 

قریب به پنج سال و نیم از تابستانی که وزرای خارجه ایران و 1+5 پس از دو سال مذاکره مداوم درباره فعالیت هسته‌ای ایران به توافقی با عنوان برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دست یافتند، می‌گذرد. شاید هیات‌های نمایندگی 7 کشور عضو برجام هم در جولای سال 2015 هنگامی که خبر حصول توافق نهایی را اعلام کردند، تصور نمی‌کردند کمتر از دو سال بعد مردی در کاخ سفید عنوان رییس‌جمهور ایالات متحده امریکا را به خود اختصاص بدهد که پایان دادن به عضویت امریکا در برجام را به یکی از مهم‌ترین اولویت‌هایش در سیاست خارجی تبدیل کند.  روز گذشته هیات‌های نمایندگی ایران و 1+4 به عنوان بازماندگان در برجام و هیات نمایندگی ایالات متحده به عنوان کشوری که از توافق خارج شده در حالی در وین دور هم جمع شدند که از برجام رسما یک نام باقی مانده است: ایالات متحده امریکا در چهار سال گذشته مجموعه وسیعی از تحریم‌ها را علیه ایران بازگردانده و تهران نیز اجرای تمام تعهدات هسته‌ای طبق برجام را متوقف کرده است. 
با شکست دونالد ترامپ در انتخابات امریکا و روی کار آمدن جو بایدن دموکرات، واشنگتن برای بازگشت به برجام اعلام آمادگی کرده و تهران نیز می‌گوید هر زمان تحریم‌ها پایان یابد آماده بازگشت به اجرای تمام تعهدات هسته‌ای طبق برجام است. 
با وجود این موضع‌گیری‌ها حل قضیه به این سادگی‌ نیست. ایران و ایالات متحده در حالی می‌گویند آماده بازگشت کامل به برجام هستند که 3 ماه از عمر دولت جو بایدن گذشته و قریب به 3 ماه هم تا پایان دولت حسن روحانی باقی مانده است. این شرایط در امریکا و ایران بر کیفیت و کمیت مذاکرات تاثیر می‌گذارد و این نکته‌ای است که کم و بیش در تمام تحلیل‌های منتشر شده در چند روز اخیر به چشم خورده است. به عنوان نمونه، فرانس24 در گزارشی پیش از آغاز نشست‌های دو و چندجانبه در وین، این نشست را از این حیث که ایران و ایالات متحده در یک زمان در یک مکان حاضر هستند، دستاورد خواند. اما تاکید کرد که هنوز هم در مسیر احیای برجام بلوک‌های سنگی بسیاری قرار دارد. یک کارشناس امریکایی در حوزه سیاست خارجی در گفت‌وگو با فرانس 24 با اشاره به قرار داشتن ایران در سال انتخابات ریاست‌جمهوری تاکید کرد که این مساله برای تهران معذوریت‌هایی ایجاد کرده و ایالات متحده هم نمی‌تواند بی‌محابا به آب زده و امتیازهای قابل توجهی به ایران بدهد. به گفته این کارشناس امریکایی همچنان این بحث که چه کسی نخستین امتیاز را بدهد، یا امتیازها چگونه داده شوند به نحوی که هر کدام از طرفین بتوانند آن را دستاوردی سیاسی و استراتژیک برای خود بدانند، مطرح است. 

پیش‌بینی امریکایی‌ها از نشست وین: گام سخت اما رو به جلو 
مقام‌های متفاوت دولت جو بایدن در 10 روز گذشته به‌ طور مرتب درباره احیای برجام، نگاه واشنگتن به چند و چون روند احیای توافق هسته‌ای با ایران و اختلاف میان ایران و ایالات متحده درباره نقشه راه بازگشت سخن گفته‌اند. به گواه کارشناسان لحن مقام‌های امریکایی در چند روز اخیر به وضوع تغییر کرده و از مواضع تند پیشین فاصله گرفته است. پیش از آغاز نشست وین، ند پرایس، سخنگوی وزارت خارجه امریکا و جن ساکی، سخنگوی کاخ سفید در نشست‌های متفاوت با خبرنگاران درباره انتظارهای واشنگتن از نشست وین صحبت کرده و در حالی که این نشست را گامی رو به جلو و در خدمت دیپلماسی خواندند اما تاکید داشتند که نباید سطح انتظار از این نشست را بالا برد. 
ند پرایس با سخت خواندن مذاکرات در وین و اشاره به اینکه طرف امریکایی و ایرانی هر کدام به شکل جداگانه با 1+4 دیدار می‌کنند، گفت: این مذاکرات یک گام سالم به سمت جلو است. موضوعات اولیه‌ای که قرار است مورد بحث قرار گیرند، ساده است: در یک طرف اقدامات هسته‌ای ایران و در طرف دیگر اقدامات ما برای بازگشت به اجرای تعهدات برجامی قرار دارند. دیپلماسی با سرعتی که مناسب تلقی می‌کنیم، حرکت خواهد کرد.
«زمان» به فاکتور مهمی در مذاکرات دو و چندجانبه میان ایران، 1+4 و امریکا تبدیل شده است. سخنگوی وزارت خارجه امریکا نیز در بخش‌هایی از سخنانش با اشاره به اینکه ایالات متحده رویکرد اورژانسی به این پرونده دارد، افزود: ایران در هفته‌های اخیر از برجام فاصله گرفته است و ما نگران از دست دادن زمان هستیم. ما به دنبال طولانی شدن غیرضروری مذاکرات نیستیم. 
در حالی که چگونگی لغو تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران به یکی از دو گره اصلی در مذاکرات احیای برجام تبدیل شده‌ا ند پرایس ساعاتی پیش از برگزاری نشست کمیسیون مشترک برجام در وین اذعان داشت که تحریم‌هایی که باید برداشته شود، بر اساس دستورالعمل توافق اصلی برجام خواهد بود.
جن ساکی، سخنگوی کاخ سفید نیز ساعاتی پیش از آغاز رایزنی‌های رابرت مالی، رییس هیات امریکایی حاضر در وین با اشاره به زمان‌بر بودن فرآیند دیپلماتیک گفت: گاهی اوقات سرعت آن به گونه‌ای نیست که همه ترجیح دهند. ما نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم که روند احیای برجام چقدر طول خواهد کشید. 

رابرت مالی: رسیدن به توافق تا پیش از انتخابات ایران را ضروری نمی‌دانم
«رابرت مالی»، نماینده ویژه دولت امریکا در امور ایران نیز پیش از آغاز نشست کمیسیون مشترک برجام در وین در مصاحبه با رادیو ملی امریکا تصریح کرد که رسیدن به توافق با ایران قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در ماه ژوئن را ضروری نمی‌داند. بر اساس ترجمه خبرگزاری فارس، رابرت مالی گفت: «ما با هر کسی که در قدرت باشد، مذاکره خواهیم کرد. اگر بتوانیم قبل از انتخابات به تفاهم برسیم، خوب است. اگر هم نتوانیم، با هر کسی که سر کار باشد، این مسیر را ادامه می‌دهیم. نمی‌توانیم واقعیت انتخابات را نادیده بگیریم ولی نمی‌توانیم اجازه دهیم این موضوع سرعت کارمان را به ما دیکته کند.»
رابرت مالی در بخش‌های دیگری از این مصاحبه ادعا کرد که واشنگتن بعد از بازگشت به برجام دنبال توافق طولانی‌تر با ایران خواهد بود.

اتحادیه اروپا: هدف، احیای برجام است 
نماینده اتحادیه اروپا نیز پیش از آغاز نشست کمیسیون مشترک برجام در وین از تمایل خود برای احیای توافق هسته‌ای ایران خبر داد. شبکه «الجزیره» به نقل از اتحادیه اروپا گزارش داد: «ما می‌خواهیم توافق هسته‌ای را به مسیر اصلی برگردانیم و طرف‌های آن را به پایبندی به الزاماتش مجاب کنیم. هدف نشست روز سه‌شنبه، گفت‌وگو درباره ماهیت تحریم‌هایی است که علیه ایران اعمال شده و می‌توان آنها را برداشت. هدف اصلی این نشست احیای توافق هسته‌ای است لکن ما هنوز در آغاز مسیر طولانی و پیچیده ‌ای هستیم.»

پیش‌بینی رایزنی‌های چند روزه در وین 
پیش از آغاز رایزنی‌ها در وین، خبرگزاری رویترز به نقل از یک دیپلمات غربی نوشت که فرانسه نقش واسطه میان هیات‌های نمایندگی ایران و امریکا در وین را ایفا خواهد کرد. رویترز به نقل از منابع آگاه نوشت که هیات امریکایی در هتل متفاوتی از محل رایزنی‌های ایران و 1+4 مستقر شده است. 
در حالی که نشست‌های کمیسیون مشترک برجام در ادوار قبل معمولا یک روزه به پایان رسیدند، دیپلمات‌ها پیش از آغاز رسمی هجدهمین دور نشست پیش‌بینی کردند که این گفت‌وگوها چند روز طول کشیده و به دور بعدی نشست میان ایران و 1+4 منتهی شود. پیش‌بینی که در نهایت هم درست از کار درآمد و گفته شده که رایزنی‌های دو و چندجانبه در وین حداقل تا روز جمعه ادامه خواهد داشت. 

دیدار در شرایط کرونایی 
شیوع ویروس کووید 19 در سطح جهانی در یک سال و نیم اخیر بر چند و چون دیدارهای دیپلماتیک هم تاثیر گذاشته و نشست روز گذشته کمیسیون مشترک برجام در وین هم از این قاعده مستثنی نبود. به گزارش خبرنگار صدا و سیما در وین، برخلاف نشست‌های قبلی و به دلیل قواعد بسیار سخت کرونایی از سوی دولت اتریش، این‌ بار مکانی برای خبرنگاران در نظر گرفته نشده بود و همچنین خبرنگاران اجازه نداشتند حتی در خارج از ساختمان برگزاری این نشست حضور داشته باشند. ممنوعیت رفت و آمد بیست و چهار ساعته در وین به دلیل افزایش آمار مبتلایان به کرونا از جمله قواعدی است که از اول ماه آوریل (پنجشنبه گذشته) به اجرا در آمده است. اتحادیه اروپا پیشتر در ایمیلی که برای خبرنگاران ارسال کرده بود؛ نوشت که بر اساس قوانین مربوط به جلوگیری از شیوع بیشتر کووید 19 در اتریش و با توجه به تعطیلی کنونی شهر وین و محدودیت‌های مرتبط اعمال شده از سوی مقامات اتریشی، مطبوعات اجازه ورود یا تجمع در اطراف محل برگزاری این نشست را ندارند و امکان گرفتن عکس یا فیلم هم وجود ندارد. 
به گزارش «اعتماد» در حالی که در چند سال اخیر هتل کوبورگ به محل برگزاری دیدارهای برجامی تبدیل شده بود، تصاویری که روز گذشته از محل نشست ایران و 1+4 منتشر شد از تغییر محل نشست به «گراند هتل» حکایت داشت. 

غیبت هلگا اشمید، مدیریت انریکه مورا
یکی دیگر از تفاوت‌های این دور از نشست‌های کمیسیون مشترک برجام، حضور جانشین هلگا اشمید، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دوشادوش عباس عراقچی، رییس هیات ایرانی بود. انریکه مورا ۶۲ ساله از سال ۱۹۸۹ در وزارت خارجه اسپانیا پست‌های مختلفی از جمله در مقام کنسول و سفیر را به عهده داشته است. مورا در دوره‌ای (۱۹۹۹ تا ۲۰۰۹) که خاویر سولانا هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اروپا بود، رییس دفتر او بود و تا فوریه ۲۰۲۰ هم که جوزپ بورل، هماهنگ‌کننده سرویس سیاست خارجی اتحادیه اروپا او را به عنوان مدیرکل سیاسی این سرویس برگزید در وزارت خارجه اسپانیا مدیرکل سیاسی بود. مورا، فیزیک نظری خوانده ولی با دیپلماسی نیز آشنا است و در حوزه بالکان فعال بوده است. 
به گزارش دویچه وله، مورا دو ماه پیش پیشنهاد داد که ایران و گروه 1+4 تشکیل جلسه داده و امریکا به عنوان مهمان در جلسه شرکت کند تا روند بحث‌ها و مذاکرات شکل بگیرد و بن‌بست مربوط به احیای برجام برداشته شود. این پیشنهاد با مخالفت ایران روبه رو شد و در نهایت روز گذشته نیز هیات امریکایی در هجدهمین جلسه نشست کمیسیون مشترک برجام حضور نداشتند. 
به گزارش «اعتماد» در شرایطی که هیات‌های نمایندگی ایران و ایالات متحده دیدار مستقیمی با هم ندارند نقش انریکه مورا به عنوان واسطه میان دو کشور و تلاش برای کاستن از اختلاف‌ها پررنگ‌تر از پیش شده است. پیش از این نیز در جریان 4 سال حضور دونالد ترامپ در قدرت که کانال‌های دیپلماتیک تهران و واشنگتن مسدود شده بود، هلگا اشمید نقش کلیدی در مدیریت شرایط به خصوص در مواقع بحرانی داشت.  وندی شرمن، نماینده امریکا در دور پیشین مذاکرات ایران با 1+5 وقت، درباره نقش اشمید می‌گوید: «قهرمان پنهان این مذاکرات (برجامی) کسی جز هلگا اشمید نبود. او البته درباره خودش هرگز چنین قضاوتی ندارد ولی ما می‌دانیم و می‌دانستیم که او نقشی محوری در مذاکرات دارد و در پشت پرده اوست که سرنخ‌ها را هدایت و مشاجرات را مدیریت می‌کند. اشمید این پرونده را بیشتر از همه ما همراهی کرد و بیشتر از همه ما هم به زیر و بم برجام آشنا بود.»

رایزنی‌ها در وین تا روز جمعه ادامه دارد
عباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر امور ‌خارجه که شامگاه دوشنبه وارد وین شد، ریاست هیات ایرانی را در این دور از مذاکرات در وین برعهده دارد. به گفته وزارت خارجه ایران، نمایندگانی از سایر دستگاه‌ها از جمله بانک مرکزی، وزارت نفت و سازمان انرژی اتمی، عراقچی را در این سفر همراهی می‌کنند. پس از حضور هیات ایرانی در وین، این هیات شامگاه دوشنبه دیدار دوجانبه‌ای را با هیات چینی پیش برد و صبح سه‌شنبه نیز دیدارهایی با هیات روسیه و اتحادیه اروپا انجام گرفت. 
ساعت 17 به وقت تهران، هیات‌های ایران و 1+4 وارد سالن بزرگی در گراند هتل شدند تا پس از چندماه مذاکره در فضای مجازی، وضعیت برجام را رودرو بررسی کنند. همان طور که وزارت خارجه ایران پیش از این نشست اعلام کرده بود خبری از پرچم ایالات متحده یا رابرت مالی، نماینده ایالات متحده در این نشست نبود. 
به گزارش «اعتماد» دور‌ نخست نشست حضوری کمیسیون مشترک برجام قریب به 60 دقیقه طول کشید و با توافق برای ادامه رایزنی‌ها در سطح کارشناسی پایان یافت. بر اساس توافق صورت گرفته، دو نشست کارشناسی موازی بین اعضای کمیسیون مشترک برجام جهت انجام رایزنی‌های فنی در حوزه رفع تحریم و هسته‌ای تشکیل شد. این نشست‌های کارشناسی قرار است به بحث و رایزنی در خصوص جنبه‌های فنی و جزییات مسائل مربوط به لغو تحریم‌ها و مسائل هسته‌ای بپردازند و نتیجه بحث‌های خود را به کمیسیون گزارش کنند. 
به گزارش وزارت خارجه ایران، عباس عراقچی‌ در نشست کمیسیون مشترک برجام تاکید کرد: رفع تحریم‌های‌ امریکا، اولین و ضروری‌ترین اقدام برای احیای برجام است و ایران آمادگی کامل دارد به محض رفع تحریم‌ها و پس از راستی‌آزمایی آن، اقدامات جبرانی هسته‌ای خود را متوقف کرده و به اجرای کامل برجام برگردد.
ساعتی پس از پایان دور نخست نشست کمیسیون مشترک برجام در وین، خبرگزاری ژاپنی کیودو در خبری اختصاصی اعلام کرد که دور دوم نشست کمیسیون مشترک برجام روز جمعه ۹ آوریل در وین برگزار خواهد شد.

نشست وین از نگاه حاضران: سازنده بود، عجله نکنید 
میخاییل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین به سنت همیشه نخستین مقام حاضر در جلسه بود که نتیجه آن را در توییتر منتشر کرد. اولیانوف با موفقیت‌آمیز توصیف کردن این مذاکرات نوشت: دو گروه در سطح کارشناسی (درباره برداشته شدن تحریم‌ها و مسائل هسته‌ای) موظف شدند اقدامات ملموسی را که باید از سوی واشنگتن و تهران برای احیای کامل برجام اتخاذ شود، شناسایی کنند. این گروه‌ها بلافاصله آغاز به کار کردند. 
او در توییت دوم نوشت: احیای برجام فورا اتفاق نمی‌افتد. مدتی زمان خواهد برد. چقدر؟ هیچ ‌کس نمی‌داند. مهم‌ترین چیز بعد از نشست امروزِ کمیسیون مشترک برجام این است که کار عملی در راستای دستیابی به این هدف آغاز شده است.
«انریکه مورا»، هماهنگ‌کننده اتحادیه اروپا و رییس کمیسیون مشترک برجام نیز در توییتی نشست روز گذشته سازنده خواند و نوشت: اتحاد و همت برای یک روند دیپلماتیک مشترک با دو گروه کارشناسی درباره اجرای (تعهدات) هسته‌ای و لغو تحریم‌ها وجود دارد. به عنوان هماهنگ ‌کننده من تماس‌های جداگانه در وین را با همه طرف‌های مربوطه از جمله امریکا تشدید خواهم کرد.

تداوم مذاکرات یعنی پیشرفت 
به گزارش «اعتماد» روند آغاز شده در وین از شامگاه دوشنبه در حالی تا حداقل پایان روز جمعه 20 فروردین ماه ادامه پیدا خواهد کرد که آغاز به کار همزمان دو تیم کارشناسی برای لیست‌سازی از اقدام‌های ایران و امریکا در مسیر بازگشت به برجام را باید نشانه پیشرفت در رایزنی‌ها دانست.
هر چند که هنوز مشخص نیست با توجه به مخالفت ایران با طرح گام به گام برای بازگشت به تعهدات هسته‌ای و از سوی دیگر اصرار ایالات متحده برای گام‌های متناظر، نقشه راه نهایی قابل قبول دو طرف به چه شکل خواهد بود و طی این مسیر به چند ماه زمان نیاز دارد اما به گواه کارشناسان خارج شدن برجام از اغما و تلاش ایران، 1+4 و ایالات متحده برای رسیدن به یک نقشه راه برای احیای آن را باید به فال نیک گرفت. 

به پیج اینستاگرامی «آخرین خبر» بپیوندید
instagram.com/akharinkhabar