دادستان‌های کل کشور از آغاز تا امروز؛ از مهدی هادوی تا حجت‌الاسلام‌والمسلمین محسنی اژه‌ای

فارس/ مطلبي که مي خوانيد از سري مطالب سايت فارس است و انتشار آن الزاما به معني تاييد تمام يا بخشي از آن نيست. پس از انقلاب تاکنون صندلي دادستاني کشور در اختيار ۱۳ نفر قرار گرفته که اولين آن‌ها مهدي هادوي بوده و در حال حاضر نيز حجت‌الاسلام والمسلمين محسني اژه‌اي عهده‌دار اين سمت است. دادستان کل کشور بر اساس متن قانون داراي وظايف و نقش‌هاي گوناگوني همچون پيشگيري از وقوع جرم و احقاق حقوق عامه است. پس از انقلاب تاکنون صندلي رياست دادستاني کل کشور در اختيار 13 نفر قرار گرفته و هر کدام از آن ها در طول دوران تصدي خود در اين سمت تلاش داشتند تا با اجراي درست قانون وظايف خود را به بهترين شکل ممکن انجام دهند. مهدي هادوي نخستين دادستان کل کشور بود و پس از آن آيت الله قدوسي، موسوي خوئيني ها، موسوي تبريزي، يوسف صانعي و... عهده دار اين سمت شدند. در حال حاضر نيز حجت الاسلام محسني اژه اي به عنوان دادستان کل کشور فعاليت مي کند. در ذيل نگاهي به زندگي و عملکرد دادستان هاي کل کشور از آغاز تا به امروز داريم: * مهدي هادوي مهدي هادوي متولد 1305، داراي اجازه اجتهاد از مرحوم آيت الله شيخ عبدالنبي عراقي و فارغ التحصيل رشته حقوق از دانشگاه تهران است. هادوي در سال 1342 رئيس دادگستري شهر قم بود و عليرغم فشار حکومت حاضر نشد حکم تبعيد امام خميني را امضا کند و به همين دليل معزول و به تهران منتقل شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي به دليل اطمينان بنيانگذار جمهوري اسلامي به او، به عنوان نخستين دادستان انقلاب منصوب شد، هرچند او تنها چهار ماه عهده دار اين سمت بود و از آن استعفاء کرد. * آيت‌الله شهيد علي قدوسي آيت‌الله قدوسي دومين دادستان کشور پس از مهدي هادوي بود. وي 12 مرداد 1306 و درست زماني که هنوز بيش از دو سال از روي کار آمدن رضا خان نگذشته بود، در خانواده‌اي روحاني در شهر نهاوند به دنيا آمد. پس از ورود به حوزهٔ علميهٔ قم، درس‌هاي مقدمات و سطح را نزد استادان وقت از جمله آيت‌الله صدوقي آموخت و پس از آن به درس خارج آيت‌الله العظمي بروجردي راه يافت، همچنين فقه و اصول را نزد حضرت آيت‌الله العظمي امام خميني گذراند و در سال 1341 به مقام اجتهاد رسيد. با گذشت چند ماه از انقلاب با هدف ساماندهي به وضعيت دادگاه هاي انقلاب وي با حکمي از سوي سيد روح‌الله خميني به سمت دادستاني کل کشور منصوب شد. قدوسي با انجام اصلاحاتي بنيادي در نهاد دادستاني، با مشورت شهيد بهشتي، تغييراتي در نيروهاي دادستاني ايجاد کرد. او نخستين کسي بود که آيين‌نامهٔ دادگاه‌هاي انقلاب را نوشت، همچنين تغييرات اصولي و زيربنايي در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با پيشنهادهاي سازنده وي صورت گرفت، تلاش قدوسي بر اين بود که مقررات پهلوي و ضداسلامي محو و قوانين اسلامي جاي‌گزين آن‌ها شود. آيت الله قدوسي پس از 31 ماه خدمت در مقام قضاوت، بر اثر حادثه تروريستي انفجار بمب در دادستاني کل انقلاب در 14 شهريور 1360 به شهادت رسيد. * آيت‌الله محمدمهدي رباني املشي آيت اللّه حاج شيخ مهدي رباني املشي به عنوان سومين دادستان کل کشور شناخته مي شود. وي در نيمة شعبان سال 1313 شمسي به دنيا آمد، بيش از هجده سال نداشت که ازدواج کرد و ثمرة آن يک پسر و چهار دختر بود. در اين سال‌ها، براي تبليغ مکتب تشيّع و نشر آموزه‌هاي ديني به نقاط مختلف کشور سفر مي‌کرد که گاه، اين سفرها پيام‌هاي سياسي نيز به همراه داشت تا کم کم مردم را براي مبارزه آماده کند. آيت الله رباني املشي در اکثر فعاليت هاي سياسي جامعه مدرسين حوزه علميه قم شرکت کرده و امضاي او زير بيانيه هاي مهم اين مرکز به چشم مي خورد. نمايندگي مجلس خبرگان قانون اساسي از طرف مردم استان گيلان، رياست شعبه اول دادگاه عالي انقلاب، عضو شوراي عالي قضايي و نائب رئيس مجلس شوراي اسلامي در دوره دوم از جمله مسئوليت هاي وي به شمار مي رود. ترور آيت الله املشي در دوم شهريور 1360 توسط گروهک تروريست نفاق ناکام ماند اما سرانجام 17 تير 1364 بر اثر عوارض ناشي از ترور، درگذشت. * حجت‌الاسلام محمد موسوي خوئيني‌ها وي پس از آيت‌الله املشي به عنوان دادستان کل کشور منصوب شد، سيدمحمد موسوي خوئيني ها در سال 1320 در قزوين متولد شد و دروس طلبگي را در خردسالي در قزوين آغاز کرد س از آن در سال 1340 راهي قم شد. خوئيني‌ها پس از انقلاب از افراد نزديک به امام خميني (ره) بود و از سوي ايشان در جريان دوره اول انتخابات رياست‌جمهوري مسئول تاييد صلاحيت کانديداها شد و در همين سال به عنوان يکي از نمايندگان مجلس خبرگان قانون اساسي در سال 1358 انتخاب شد. وي در دوران رهبري امام خميني پست‌هايي همچون نايب رئيسي دوره اول مجلس شوراي اسلامي، عضويت در شوراي سرپرستي صدا و سيما (1359)، رياست سازمان حج، نمايندگي دورهٔ اول مجلس خبرگان رهبري، نمايندگي مجلس خبرگان قانون اساسي و عضويت در شوراي بازنگري قانون اساسي را برعهده داشت. * آيت‌الله سيدعبدالکريم موسوي اردبيلي پنجمين دادستان کل کشور آيت‌الله موسوي اردبيلي بود. وي در سال 1304 در اردبيل و در خانواده‌اي روحاني متولد و در سال 1319 وارد مدرسهٔ علميهٔ ملا ابراهيم در شهر اردبيل شد. وي در سال 1322 براي خواندن درس حوزوي در مراتب بالاتر وارد شهر قم شد و حدوداً سه سال در اين شهر اقامت گزيد. آيت‌الله موسوي اردبيلي در قم شاگرد کساني چون مرحوم حضرت آيت‌الله العظمي سيد محمدرضا گلپايگاني و مرحوم حضرت آيت‌الله ‌العظمي سيداحمد خوانساري بود. از مشاغل و مسئوليت‌هاي وي پس از انقلاب اسلامي مي‌توان به عضويت در شوراي انقلاب، عضويت در مجلس خبرگان قانون اساسي، عضويت در هيئت سه نفره رسيدگي به اختلاف بني‌صدر و ديگران، نمايندگي دوره اول مجلس خبرگان رهبري، دادستاني کل کشور، رياست ديوان عالي کشور ، عضويت در شوراي بازنگري قانون اساسي و مسئوليت اجراي فرمان شش ماده‌اي امام‌ خميني (ره) اشاره کرد. * حجت‌الاسلام سيدحسين موسوي تبريزي وي محقق حوزه، دبير مجمع محققين و مدرسين حوزه علميه قم و رئيس خانه احزاب بود، موسوي تبريزي ششمين دادستان کل کشور پس از آيت الله موسوي اردبيلي بود. * يوسف صانعي هفتمين دادستان کل کشور در سال 1316 متولد شد. يوسف صانعي، در مورد حقوق زنان ديدگاه‌هاي متفاوتي نسبت به اکثر مراجع دارد و عدم شرطيت مرد بودن در مرجعيت ديني، قضاوت و کليه مناصب حکومتي، تساوي زن و مرد در قصاص نفس و تساوي ديهٔ زن و مرد در ديهٔ نفس از جمله ديدگاه هاي وي به شمار مي‌آيد. فتواهاي شاذ و نادري از سوي وي صادر شده است. * حجت‌الاسلام محمد محمدي ري‌شهري هشتمين دادستان کل کشور محمد محمدي نيک معـــروف به ري‌شـــهري در آبان 1325 در شهرري متولد شد، وي پس از پايان تحصيلات ابتدايي وارد حوزه علميه شهرري شد و در سال 1340 براي ادامه تحصيل به قم رفت. وي در اواسط سال 1358 به رياست دادگاه انقلاب ارتش منصوب شد و رسيدگي به اتهامات متهمين حزب خلق مسلمان در پايگاههاي هوايي تبريز، اصفهان و بوشهر، محاکمه متهمين به شرکت در کودتاي نوژه، رسيدگي به ماجراي قطب زاده و رسيدگي به اتهامات سران نظامي حزب توده از جمله مسائلي بود که در زمان تصدي وي مورد بررسي قرار گرفت. حاکم شرع دادگاه هاي انقلاب اسلامي، رياست دادگاه انقلاب ارتش، وزير اطلاعات، دادستان کل کشور، دادستان ويژه روحانيت، توليت شاه‌عبدالعظيم، نمايندگي مردم تهران در مجلس خبرگان رهبري، نمايندگي ولي فقيه از جمله سوابق آيت الله ري شهري است. آخرين سمت رسمي وي سرپرستي حجاج ايراني بود که در دي 1388 از آن استعفا کرد. * آيت‌الله سيدابوالفضل‌ موسوي‌ تبريزي‌ وي در سال‌ 1314 هجري‌ شمسي‌ در تبريز در ميان‌ خانواده‌اي‌ متدين‌ و اهل‌ علم‌ متولد شد، در طول‌ سال هاي‌ تحصيل‌ خود و پس‌ از آن‌، بارها کتـب‌ پيش‌ آموخته‌ را تدريس‌ کرد‌. نهمين دادستان کل کشور بسياري‌ از کتب‌ دوره مقدمات‌ و سطح‌ را در مقاطع‌ گوناگون‌ تدريس‌ کرده‌ و از اين‌ رهگذر، شاگردان‌ بسياري‌ را تربيت‌ کرده‌ است‌. از فعاليتهاي‌ مهم‌ سياسي‌ آية‌الله‌ موسوي‌ تبريزي‌ در پس‌ از انقلاب‌ اسلامي‌ مي‌توان‌ به‌ عضويت‌ او در مجلس‌ خبرگان‌ قانون‌ اساسي‌، نمايندگي‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ در دورة‌ اول‌ و دوم‌ از طرف‌ مردم‌ تبريز، نمايندگي‌ مجلس‌ خبرگان‌ رهبري‌ در سه‌ دوره‌ و رياست‌ ديوان‌ عدالت‌ اداري‌ و نيز دادستان‌ کل‌ کشور اشاره‌ کرد. آيت‌ الله‌ سيد ابوالفضل‌ موسوي‌ تبريزي‌ نماينده‌ مجلس‌ خبرگان‌ و عضو جامعه محترم مدرسين‌ حوزه‌ علميه‌ قم‌ در 25 فروردين 82 در سن‌ 68 سالگي‌ دار فاني‌ را وداع‌ گفت. * آيت‌‌الله‌ مرتضي‌ مقتدايي‌ دهمين دادستان کل کشور متولد سال 1314 در محله مسجد حکيم اصفهان است، مقتدايي همزمان با تحصيل حوزوي، به تدريس نيز پرداخته و چند سال به تدريس خارج فقه در مدرسه مروي تهران و سپس حوزه علميه قم، اشتغال داشته است. قاضي دادگاه‌هاي انقلاب اسلامي، عضو و سخنگوي شوراي عالي قضايي، رياست ديوان عالي کشور، مديريت حوزه‌هاي علميه و رئيس حوزه علميه قم از جمله مسئوليت هاي وي پس از انقلاب به شمار مي رود. * آيت‌‌الله‌ عبدالنبي‌ نمازي عبدالنبي نمازي، متولد 1324 در بوشهر، فرزند احمد، امام جمعه شهر کاشان و نماينده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبري است و به عنوان يازدهمين دادستان کل کشور شناخته مي شود. وي پس از تحصيلات ابتدايي، تحصيلات حوزوي را در آبادان آغاز کرد و پس از چند سال تحصيلات خود را در قم ادامه داد. حاکم‌ شرع‌ در منطقه‌ سرپل‌ ذهاب‌ و قصرشيرين، قاضي‌ شرع‌ دادگاه هاي‌ انقلاب‌ اسلامي غرب‌ کشور (سالهاي 58 و 59)، نمايندگي‌ ولي فقيه‌ و فرماندهي سپاه‌ منطقهٔ‌ 2 کشوري‌، نمايندگي‌ مجلس‌ خبرگان‌ رهبريي در دورهٔ‌ دوم‌ و سوم‌ از استان‌ بوشهر و عضويت‌ در جامعه‌ مدرسين‌ حوزهٔ‌ علميه‌ قم‌ از جمله مسئوليت هاي وي پس از انقلاب است. * حجت‌الاسلام قربانعلي دري نجف‌آبادي دوازدهمين دادستان کل کشور در آبان 1324 در نجف آباد اصفهان متولد شد، وي نماينده مجلس و رئيس کميسيون برنامه و بودجه مجلس دوم و مجلس پنجم، نماينده مجلس خبرگان رهبري و براي مدتي وزير اطلاعات در دولت اول محمد خاتمي بود. از ديگر سمت‌هاي او دبيرکلي گزينش کشور و عضويت در مجمع تشخيص مصلحت نظام و امامت جمعه موقت شهر ري بوده‌است. * حجت‌الاسلام والمسلمين غلامحسين محسني اژه‌اي غلامحسين محسني اژه‌اي در سال 1335 متولد شد، وي سمت هايي همچون دادستان دادگاه ويژه روحانيت و وزير اطلاعات در دولت نهم را در اختيار داشته و هم اکنون دادستان کل کشور است. او در سال 1377 قاضي دادگاه محاکمه غلامحسين کرباسچي بود و در 2 شهريور 1388 با حکم آيت الله آملي لاريجاني به عنوان دادستان کل کشور منصوب شد. مسئول گزينش وزارت اطلاعات در سال‌هاي 1363 و 1364‬، نمايندهٔ قوهٔ قضاييه در وزارت اطلاعات از نيمهٔ دوم سال 1364 ‬تا 1367 ، دادستان ويژه روحانيت تهران از سال 1374 تا 1376‬، دادستان کل ويژه روحانيت از سال 1377 ‬تا 1384، مسئول مجتمع قضايي ويژه رسيدگي به جرائم کارکنان دولت از سال 1377 ‬تا 1381، وزير اطلاعات از 23 مرداد 1384 تا 3 مرداد 1388 از جمله مسئوليت هاي وي به شمار مي رود.