آیین‌نامه‌ «گرنت» برای نمایشگاه کتاب، تا اجرا فاصله‌ای به بلندای بودجه دارد

تسنيم/ آيين‌نامه گرنت که سال گذشته مراحل تدوين و تصويب مقدماتي را رد وزارت ارشاد پيمود و قرار بود رد نمايشگاه کتاب تهران رونمايي شود،‌ همچنان منتظر اختصاص بودجه و هماهنگي‌هاي اداري براي اجرا در وزارت ارشاد است. صدور انقلاب و انديشه‌هاي انقلابي به جهان يکي از اصول مورد توجه امام خميني(ره) و مورد تأکيد رهبر انقلاب بوده است‌، اصلي که در نگاه امام و رهبر انقلاب بيش از هر چيز صبغه فرهنگي داشته و دارد. در اين ميان هنر و ادبيات همواره يکي از مسير‌هاي مطمئن براي انتقال انديشه به جهان بوده است و ملت‌هاي بسياري از طريق ادبيات فرهنگ و انديشه خود را جهاني کرده‌اند. اما ايران در اين ميان در زمينه جهاني سازي ادبيات و فرهنگ خود چندان موفق نبوده است‌، انتشار کتاب‌هاي ايران در جهان به دلايلي تاکنون ناموفق بوده است،‌ اين تنها به ظرفيت داشتن يا نداشتن آثار ايراني باز نمي‌گردد،‌ هم‌چنين تنها ترجمه و انتشار کتاب‌ها نيز کافي نيست،‌ بلکه انتشار کتاب‌هاي ايراني در جهان و ارتباط با مخاطب جهاني مسيري مشخص دارد که ما تاکنون کمتر در آن قدم زده‌ايم. يکي از شيوه‌هايي که کشورهاي مختلف در جهان براي انتشار آثارشان در ساير کشورها از آن‌ بهره گرفته‌اند،‌ پرداخت «گرنت» است. گرنت،‌ وجهي حمايتي است که از طريق يک کشور به ناشران خارجي براي ترجمه و انتشار کتاب‌ها تعلق مي‌گيرد و امروزه در عمده کشورها از آن به منظور شيوه‌اي تشويقي استفاده مي‌شود. براي نمونه در فرانسه نيمي از هزينه چاپ و انتشار کتاب به ناشر يا ناشران پرداخت مي‌‌شود‌، تا ناشر ريسک بازگشت سرمايه را پذيرفته و به انتشار آثار فرانسه ترغيب شود. در ايران نيز از سال گذشته زمزمه‌هايي براي تدوين آيين‌نامه گرنت و اجرايي شدن آن در معاونت فرهنگي به گوش مي‌رسيد،‌ تا اينکه دفتر مطالعات و برنامه‌ريزي فرهنگي و کتابخواني ارشاد مسئوليت تدوين پيش‌نويس اين آيين‌نامه را بر عهده گرفت. هم‌چنين پس از تدوين پيش‌نويس شوراي تعيين صلاحيت کتاب‌ها براي دريافت حمايت در صورت تصويب آيين‌نامه نيز تشکيل شد. علي‌اصغر سيدآبادي مديرکل دفتر مطالعات و برنامه‌ريزي فرهنگي و کتابخواني وزارت ارشاد درباره آيين‌نامه تدوين شده حمايت مادي از انتشار و ترجمه کتب ايراني در خارج از کشور(گرنت) مي‌گويد:‌ با هماهنگي‌ وزارت ارشاد و سازمان فرهنگ و ارتباطات شکلي از حمايت پيش‌بيني شده است که به نفع کتاب ايران باشد، در پيش‌نويس طرح ما تلاش کرديم از حضور نمايندگاني از آژانس‌هاي ادبي، ناشران فعال در حوزه بين‌الملل و کارشناسان بخش‌هاي مختلف وزارت ارشاد که در اين زمينه فعال بودند، بهره ببريم،‌ در نهايت با کمک آن‌ها دستورالعملي نوشته شده است که در صورت تصويب حمايت‌هاي قابل توجهي از انتشار و ترجمه کتب ايراني در خارج از کشور انجام خواهد شد.در عمده کشورهاي دنيا چند شکل حمايت وجود دارد، يک شکل حمايت از ترجمه است، يک گونه حمايت به انتشار تعلق مي‌گيرد، يعني زماني که کتاب در کشوري ديگر منتشر مي‌شود، حمايت را دريافت خواهد کرد،‌ شکل ديگر حمايت به خريد پس از انتشار مربوط است. ما در واقع تلاش کرديم که هر سه شکل را در اين دستورالعمل ببينيم،‌ اما نکته مهمي که وجود دارد،‌ اين است که آيين‌نامه گرنت در تلاش است تا از کتاب‌هاي ناشران بخش خصوصي حمايت کند،‌ چرا که نهادهاي مختلف دولتي به لحاظ بودجه امکان حمايت از انتشار کتاب‌هاي خود در خارج از کشور را دارند،‌ اما نهادهاي خصوصي چنين نيستند. وي ادامه داد:‌ در هر حال ما تلاش داشتيم چندين نگراني را که در اين زمينه وجود داشت‌، برطرف کنيم. اولين نگراني از اين بابت بود که پرداخت گرنت اقدام موثري باشد‌، نه اينکه يک اقدام فورماليته و بدون تأثير باشد. تلاش شد در آيين‌نامه شرايط به گونه‌اي ديده شود که تا زماني که قرارداد نشر يا ترجمه کتاب در کشور ديگر بسته نشود‌، حمايتي انجام نشود‌، هم‌چنين براي ممانعت از انتخاب آثار نامناسب در آيين‌نامه شرايطي ديده شده است که شورايي تشکيل شده و انتخاب کتاب‌ها را بر عهده داشته باشند.به عبارت ديگر کارشناسان اين شورا صلاحيت کتاب‌ها براي مشمول شدن حمايت را تشخيص دهند.هم‌چنين حمايت پس از انتشار نيز زماني انجام خواهد شد که شورا يقين حاصل کند کتاب در خارج از کشور منتشر و در فروشگاه‌ها توزيع شده است. اما پس از گذشت چندين ماه از تدوين پيش‌نويس،‌ هيچ خبري مبني بر اجرايي شدن آيين‌نامه گرنت به گوش نمي‌رسيد‌، تا اينکه سيد‌عباس صالحي معاون فرهنگي ارشاد در نشست خبري خود از انتظار براي تخصيص بودجه جهت اجرايي شدن اين آيين‌نامه خبر داد. حالا پس از گذشت چند ماه از آن نشست خبري باز هم خبري از اجرايي شدن طرح گرنت که به اداره مجامع و تشکل‌هاي وزارت ارشاد سپرده شده است‌، نيست. علي فريدوني رئيس اداره مجامع و تشکل‌هاي وزارت ارشاد درباره تازه‌ترين اخبار از آيين‌نامه گرنت مي‌گويد:‌ اين طرح آماده و مورد تأييد معاونت فرهنگي ارشاد قرار گرفته است.هم‌چنين زمينه‌هاي اجرايي شدن اين طرح توسط ما مهيا شده است‌، آيين‌نامه نيز به تصويب رسيده و تنها بحث اختصاص بودجه و هماهنگي‌هاي اداري آن باقي مانده است که متأسفانه هنوز انجام نشده است. قرار بود در نمايشگاه کتاب از آيين‌نامه رونمايي کنيم فريدوني تصريح کرد:‌ پيش از اين قرار بود،‌ در ماه‌هاي نخست سال تکليف بودجه اين طرح مشخص شود و در نمايشگاه کتاب تهران بتوانيم از آن رونمايي کنيم‌، که انجام نشد‌، تأييد و اختصاص بودجه طرح نيز امري فراتر از معاونت فرهنگي ارشاد است و بايد از حوزه وزارتي منبع تأمين بودچه و چگونگي اختصاص مشخص شود. وي در پاسخ به اين پرسش که با اين شرايط تصور مي‌کنيد چه زماني اين طرح اجرايي خواهد شد،‌ گفت:‌ ما طرح توجيهي را به معاونت فرهنگي ارائه کرده‌ايم و معاونت هم پذيرفته است، اجرايي شدن آن نيز بستگي به تلاش ما و وضعيت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي از نظر اداري و مالي و تأمين منابع مالي دارد. به نظر مي‌رسد،‌ هنوز ضرورت اجرايي شدن طرح گرنت در بدنه وزارت ارشاد و به صورت مشخص در حوزه وزارتي آن‌چنان که بايد و شايد مشخص نشده است و آيين‌نامه گرنت نيز به مانند ده‌ها طرح اجرا نشده حوزه فرهنگ در ساليان اخير در برابر سرنوشت نامعلومي قرار دارد، اين در حالي است که کشورهايي چون ارمنستان و ترکيه با پرداخت گرنت تلاش بسياري براي انتشار فرهنگ و ادبياتشان در جهان رد سال‌هاي اخير کرده‌اند.