نگاهی به برترین کتابخانههای دنیا؛ سهم جهان اسلام از بهترین خانههای کتاب چقدر است؟
تسنيم
بروزرسانی
تسنيم/ نگاهي به بزرگترين کتابخانههاي جهان که از منظر مساحت، تعداد منابع و ... دستهبندي شدهاند، حاکي از سهم اندک کشورهاي آسيايي و به ويژه جهان اسلام است. واقعيت دردناکي که با پيشينه علمي جهان اسلام، چندان قابل باور نيست.
هرچند به نظر ميرسيد که با آمدن ايبوکها يا همان کتابهاي ديجيتال، رونق کتابهاي کاغذي و کتابخانهها کمتر و کمتر شود، اما آمارهاي منتشر شده از ميزان مطالعه و اقبال به کتابهاي مکتوب و کتابخانهها خلاف آن را ثابت کرد. حقيقت اين است که به اعتقاد بسياري از کتابخوانهاي حرفهاي، هيچ چيز نميتواند جاي کاغذ را بگيرد. هرچند اين نگراني در کشورهاي توسعه يافته درباره کاهش سطح مطالعه کتاب در ماراتن با کتابهاي الکترونيک و فضاي مجازي وجود دارد، اما آنچه که اين کشورها را به سمت مطالعه سوق ميدهد، ميل به خواندن و دانستن، به دليل نهادينه شدن فرهنگ کتابخواني است.
از سوي ديگر توسعه فرهنگي يکي از شاخصههاي توسعه در هر کشور است. يکي از مصاديق توسعه فرهنگي در کشورهاي توسعهيافته جهان، رونق کتابخانهها و تجهيز آنها از منابع متعدد است. اين در حاليست که نگاهي به آمار و دستهبندي برترين کتابخانهها حکايت از سهم ناچيز کشورهاي اسلامي در اين زمينه دارد؛ کشورهايي که روزگاري خود قطب انديشه و علم در جهان به شمار ميرفتند و الحق و الانصاف در پيشبرد دانش در کشورهاي ديگر سهم قابل توجهي متوجه آنهاست.
براساس دستهبنديهاي ارائه شده، کتابخانهها براساس معيارهاي مختلف رتبهبندي شدهاند. نگاه به کتابخانهها و وضعيت آنها گواه آن است که سهم کشورهاي توسعهيافته بيش از کشورهاي در حال توسعه است که در اين ميان، آمريکا با داشتن بهترين کتابخانهها از منظر تعداد منابع و مساحت، در صدر قرار دارد و پس از آن ميتوان از کشورهايي مانند روسيه، آلمان و انگليس ياد کرد. براساس دستهبنديهاي انجام شده، کتابخانه کنگره آمريکا با 151 ميليون جلد کتاب در صدر بزرگترين کتابخانههاي دنيا قرار دارد و پس از آن ميتوان از کتابخانه بريتانيا با 150 ميليون جلد کتاب، کتابخانه نيويورک با 51 ميليون جلد کتاب، کتابخانه دولتي روسيه با 43 ميليون جلد کتاب و کتابخانه ملي روسيه با 36 ميليون جلد کتاب ياد کرد.
کتابخانه بريتانيا در خود آرشيو کمنظيري از مطبوعات و عکس دارد که در آن ميتوان تصاوير ديده نشده و يا کمتر ديده شده از ايران را نيز يافت
کتابخانه کيوتو ژاپن با 35.5 ميليون جلد و کتابخانه ملي چين با 31.2 تنها دو کتابخانه آسيايي اين فهرست ياد شدهاند.
کتابخانه ملي چين جزء 10 کتابخانه بزرگ دنياست
دستهبندي ديگري نيز برمبناي دارا بودن هر کتابخانه به منابع متعدد، اعم از مکتوب و غير مکتوب، نيز وجود دارد که بر مبناي آن، کتابخانه بريتانيا، کتابخانه کنگره آمريکا، کتابخانه و آرشيو کانادا ، کتابخانه دولتي روسيه، کتابخانه ملي فرانسه، کتابخانه ملي روسيه، کتابخانه سلطنتي دانمارک، کتابخانه آکادمي علوم روسيه، کتابخانه ملي آلمان و کتابخانه برلين 10 کتابخانه برتر در دنيا شناخته شدهاند.
رتبهبندي کتابخانهها بر مبناي معيارهاي مختلفي انجام شده است. گاه کتابخانههاي کشورهاي مختلف به تفکيک انجام ميشود، گاه اين سنجش بر مبناي کشورهاي منطقهاي انجام ميشود و گاهي نيز معيار کتابخانههاي موضوعي در نظر گرفته ميشود. مثلاً دستهبندياي ميان کتابخانههاي هنر دانشگاههاي مختلف جهان وجود دارد که در آن ميتوان از وضعيت کتابخانههاي تخصصي در اين زمينه در ديگر کشورها آگاه شد. اما معياري ديگر نيز در اين ميان ديده ميشود و آن سنجش کتابخانههاي دانشگاههاي جهان است که در اين رتبهبندي، گاه ميزان منابع موجود در آنها ملاک قرار گرفته و گاهي مساحت فعلي و يا قدمت آنها مورد توجه بوده است. براساس يکي از اين دستهبنديها که تعداد منابع بيش از ديگر آيتمها مورد توجه قرار گرفته، کتابخانه کالج سنت جونز در دانشگاه کمبريج، کتابخانه Sterling Memorial در دانشگاه ييل و کتابخانه دانشگاه شيکاگو در صدر قرار دارند.
البته دستهبنديهاي ديگري نيز براي کتابخانهها وجود دارد، مثلاً يکي از سايتهاي مرتبط با کتابخانهها به بررسي جالبي دست زده و کتابخانهها را براساس معماري، دکوراسيون داخلي و فضاي فيزيکي کتابخانهها رتبهبندي کرده است. در اين فهرست نام کتابخانههاي متعددي از نقاط مختلف جهان را ميتوان ديد؛ از آسيا گرفته تا آمريکاي لاتين:
کتابخانه اسکندريه مصر يکي از زيباترين کتابخانههاي دنياست؛ حول اين کتابخانه افسانههاي متعددي روايت شده و براي آن تاريخي به قدمت دوران باستان ياد کردهاند
«توماس فولر» و «چيليون جونز» با الهام از اتاق مطالعه موزه بريتانيا بناي کتابخانه پارلمان کانادا را احداث کردند
در اين فهرست، کتابخانههايي از آمريکاي لاتين نيز ديده ميشود.
کتابخانه ملي برزيل توسط پرتغاليها در قرن هجدهم احداث شد. اين کتابخانه، بزرگترين کتابخانه آمريکاي لاتين است که در خود گنجينهاي از نسخ خطي را نگهداري ميکند
نگاهي گذرا به کتابخانههاي برتر در دنيا متأسفانه حکايت از کمرونقي کتابخانهها در جهان اسلام دارد. شايد بتوان دليل کمرنگ شدن اين جريان را در تاريخ يکصد سال گذشته اين کشورها پي گرفت. استعمار همچون موريانهها، پيکره کشورهاي اسلامي را از ميان تهي ميکرد. دنياي اسلام که دوران طلايي کشورهاي فعلي منطقه را از منظر رشد علم رقم زده بود، در سده اخير گرفتار مصائب متعددي شد که هرچه دامنه شعلههاي آن وسيعتر ميشد، خاکستر بيشتري بر انديشهها مينشست.
شايد از وجه اقتصادي و سياسي اين مسئله نمود بيشتري داشته باشد، اما نبايد از تأثير سوء آن بر فرهنگ اين کشورها غافل شد. تغيير زبان، شعله کشيدن نزاعهاي مذهبي به جاي تأمل در انديشههاي ساير فرق- چنانکه پيشتر نيز جريان داشت، کمرونقي فلسفه و... از پيامدهاي اين سالهاي استعمار بود. مسلمانان که با طلوع اسلام در اندلس، زندگي جديدي نه تنها براي اروپاييها که براي بشريت رقم زدند، اين سالها درگير نزاعهايي هستند که يا دولتهاي ظالم وقتشان رقم زدند و يا نيروي متخاصم ديگري به آن جان بخشيده است.
رورت احياي اين امر در جهان اسلام، تا بدان جاست که رهبر معظم انقلاب از ايجاد تمدن نوين اسلامي به عنوان يکي از آرمانها ياد ميکنند که در آن دين در تمام سطوح جامعه پياده شده و به احياي انديشه ميپردازد. در اين تمدن، آنچه که ايجاد ميشود، نقطه مقابل نظام سرمايهداري خواهد بود. آرماني که با توجه به تحولات اخير منطقه دست نايافتني به نظر نميرسد. آيا روزگاري خواهد رسيد که رونق کتاب، آتش فتنه و جنگها را خاموش و چراغ دانش را دوباره در جهان اسلام بيفروزد؟
پس از این بخوانید
مسیر خودشناسی در کلام استاد شکوری
کتاب صوتی؛ عروسی مسخره(فصل آخر)
شاعر «ای ایران» نماد عمومیسازی علم و فرهنگ در ایران بود
اگر شما یا فرزندتون این ویژگی رو دارید، شما یک نابغه هستید!
کتاب صوتی؛ عروسی مسخره(فصل چهارم)
شکست برای ادبیات ایران معنا ندارد
کتاب صوتی؛ عروسی مسخره(فصل سوم)
افسردگی در آقایان و راه رهایی از افسردگی
