«جاناتان مرغ دریایی» نماد نگاه آمریکایی به عرفان شرق

مهر/ اميرعلي نجوميان در نشست نقد رمان «جاناتان مرغ دريايي» گفت: اين رمان نمادي از نگاه آمريکايي به عرفان شرقي براي کمک به زندگي مادي انسانهاست و با عرفاني که ما سراغ داريم بسيار متفاوت است. به گزارش خبرگزاري مهر به نقل از روابط عمومي فرهنگسراي انديشه، سومين نشست «انديشه و قلم» با موضوع انديشه نگاري ادبي در داستان «جاناتان مرغ دريايي» نوشته ريچارد باخ با حضور امير علي نجوميان و موسي اکرمي عصر ديروز يکشنبه ۶ دي در فرهنگسراي انديشه برگزار شد. در ابتداي اين نشست اميرعلي نجوميان نويسنده، نظريه‌پرداز، مترجم و دانشيار ادبيات انگليسي و نظريه ادبي دانشگاه شهيد بهشتي درباره حضورش در اين نشست گفت: زماني که ياد دوراني مي افتادم که در نوجواني دوست عزيزي کتاب «جاناتان مرغ دريايي» را به من داد و با خواندن اين اثر به نوعي نگاهم به زندگي شکل گرفت و تاثير زيادي بر من داشت. وي افزود: وقتي جست و جويي در فهرست کتاب‌هاي فلسفي دنيا کردم، بيشتر فهرست ها نام اين کتاب را نيز قرار داده بودند. نجوميان با بيان اين که اين کتاب، به لحاظ حجم کتاب بسيار کوچکي است، افزود: اگر تصاوير کتاب را از آن جدا کنيم، مي‌بينيم که اين کتاب يک داستان کوتاه است. همچنين داستان در سه بخش نوشته شده، در بخش اول جاناتان براي پرواز تلاش مي‌کند و البته اين تلاش فردي است و پروازهايش باعث مي شود گله او را رها کند، در بخش دوم به آگاهي ثانويه مي رسد و آنجا تعليم پيدا مي کند و در بخش سوم جاناتان با تعدادي از يارانش به زمين باز مي گردد. اين استاد دانشگاه ادامه داد: بايد توجه داشته باشيم در سال ۱۹۷۰ که کتاب به چاپ مي رسد پايان يک دهه تاثير فرهنگ، فلسفه و عرفان شرقي در آمريکاست و آثار زيادي در اين دوره شکل مي گيرد که مي خواهد اين فرهنگ را وارد ادبيات انگليسي کند. جاناتان مرغ دريايي نيز نمادي از نگاه و بينش آمريکايي به عرفان شرقي براي کمک به زندگي مادي انسان هاست و با عرفاني که ما سراغ داريم بسيار متفاوت است. نجوميان همچنين گفت: کتاب ريچارد باخ به عنوان يک اثر روانشناسي نيز شناخته شده است که مي‌خواهد به انسان کمک کند معنا دار تر زندگي کند. در پيام‌هايي که مخاطبان بسياري از کشورهاي مختلف براي اين کتاب گذاشته بودند بسياري گفته اند که اين اثر من را نجات داد و اين موضوع نشان از تاثيرگذاري کتاب به لحاظ روانشناسي دارد. در مجموع مي خواهم اين نتيجه گيري را کنم که عرفان آمريکايي تلاش دارد زندگي معنوي را با زندگي مادي پيوند بزند. وي با تاکيد بر اين که کتاب «جاناتان مرغ دريايي» با مخاطب نوجوان ارتباط خوبي برقرار مي‌کند، عنوان کرد: کساني که در سنين پايين‌تر هستند خيلي تحت تاثير اين کتاب قرار مي گيرند. اما به لحاظ ادبي مي توانيم اين اثر را به دو حوزه مختلف تمثيل و افسانه تقسيم کنيم. اين نويسنده و منتقد ادبي، داستان «جاناتان مرغ دريايي» را فاقد عمق ادبي دانست و گفت: دليل عدم وجود عمق ادبي در اين داستان، نماد بودن شخصيت ها براي انتقال پيام اصلي نويسنده است. البته در رابطه با درون مايه اثر مي توانم به چند کليد واژه از جمله کشف و جست و جو يا سفر اشاره کنم. مخاطبان جست و جو را دوست دارند و علاقه دارند داستاني بشنوند که شخصيت اش در حال جست و جو باشد و اگر در پايان نتواند چيزي که مي خواهد به دست بياورد احساس مي کنيم چيزي کم است. جست و جو براي هر فردي معناي به خصوصي دارد. همه ما در حال جست و جو براي رسيدن به عشق، شهرت، معنا، ثروت و ... هستيم و هميشه در اين مسير حرکت مي کنيم. وي ادامه داد: اين داستان همچنين درباره آموزش است. درست است که سفر «جاناتان مرغ دريايي» معنوي و فردي است. اما به تنهايي نمي توانيم چنين کاري کنيم و در قبال ديگران هم مسئوليت داريم. در واقع اين داستان درباره مسئوليت هم هست. البته داستان در عين حال درباره فرديت هم هست. در واقع اين فردگرايي است که در جهان غرب بيشتر و بيشتر شکل گرفته است. مساله ديگر در اين اثر آزادي است. در طول داستان بارها و بارها جاناتان به اين موضوع اشاره مي کند که همه کارها درباره آزادي است. نجوميان گفت: پيام نهايي «جاناتان مرغ دريايي» عشق است. عشق به ديگران و بخشيدن ديگران به خاطر گناهاني که مي کنند و به نوعي اين داستان مي‌تواند تمثيلي از حضرت مسيح هم باشد. البته صاحب اثر فردي مومن و معتقد به آيين مسيحيت نيست. اما اين موضوع اهميتي ندارد، چرا که حتي در داستان هاي انسان هايي که خدا را باور ندارند، مي توانيد او را ببينيد. در ادامه اين نشست موسي اکرمي نويسنده، مترجم، ويراستار و استاد دانشگاه در گروه فلسفه علم دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات تهران‌ با بيان اين که پيش از پيروزي انقلاب اسلامي هرمز رياحي و فرشته مولوي کتاب «جاناتان مرغ دريايي» را به طور کامل ترجمه کرده‌اند، گفت: به نظر نسخه قديمي کتاب با نسخه هاي جديد غيرقابل مقايسه است. بخشي از اين است مربوط به تصاوير زيباي آن است که در ترجمه هاي جديد حذف شده‌اند. همچنين ريچارد باخ در ابتداي اين کتاب تقديم نامه ايي دارد و نوشته است: «تقديم به جاناتان راستين، که در همه ما مي زييد.» اما متاسفانه اين تقديم نامه در ترجمه جديدي که به دستم رسيده حذف شده است. اکرمي گفت: در کتاب «جاناتان مرغ دريايي» جاناتان متوجه مي شود که لذت پرواز به عنوان هدف زندگي به او داده شده است. پرواز براي همه مردم نوعي نماد و سمبل است. ما در سنت هاي خودمان، چه مولانا و عطار خوانده باشيم و چه سنت هايي که به ما رسيده است با عنوان کمال روح آشنا شده ايم و به همين دليل خيلي راحت با کتاب جاناتان مرغ دريايي ارتباط برقرار مي کنيم. وي افزود: پرنده در اين اثر و در تجربه هاي ابتدايي‌اش زمين مي‌خورد و شکست مي خورد. اما هدف‌هاي بزرگتري دارد و به تلاش خود ادامه مي دهد. او سير و سلوک دارد و در نهايت مرزها را مي شکند و به حدي مي رسد که محدوديت زماني و مکاني برايش وجود ندارد و مجرد مي شود. اما وقتي به ميان گله خود بازمي گردد، او را توبيخ مي کنند. او مي گويد کدام مسئوليت بزرگتر از اين که من به شما نوع ديگري از زندگي را مي آموزم و مي خواهم به شما نشان دهم که زندگي بسيار بزرگتر از آن چيزي است که شما فکر مي کنيد. اين نويسنده و مترجم با اشاره به اين که ريچارد باخ نويسنده کتاب «جاناتان مرغ دريايي» يک خلبان بوده است، عنوان کرد: نويسنده خود نيز علاقه بسياري به پرواز داشته و در روايت اثرش هم اين موضوع را مي بينيم. در اين اثر داستاني عرفان شرقي همچون اين جمله معروف که «اي برادر تو همين انديشه ايي» و يا ۳۰ مرغ عطار نيشابوري تکرار مي شود. البته برخي نگرش ‌ها نيز براي دوره مدرن است . همچون اين پيام که هيچ تفاوتي بين انسان ها وجود ندارد و هيچ قانوني به جزء آزادي وجود ندارد. اکرمي با اشاره به شباهت هاي داستان «ماهي سياه کوچولو» اثر صمد بهرنگي با کتاب «جاناتان مرغ دريايي» گفت: ماهي سياه کوچولو نمونه ديگري از اين سفر و رفتن به دنبال راهي است که ديگران نرفته اند و هر دوي اين شخصيت ها به هستي مي پيوندند. نجوميان نيز گفت: ريچارد باخ چند سال قبل دچار سانحه هوايي شد که البته زنده ماند. زماني که در دوران نقاهت به سر مي برد، همسرش داستاني از او پيدا کرد و به او نشان داد. باخ نيز گفت که اين داستان فصل چهارم کتاب «جاناتان مرغ دريايي» است که در آن دوران قصد نداشته منتشر کند. اين فصل از داستان به بازگشت جاناتان اشاره دارد، چرا که مرغ هاي دريايي از او يک مذهب ساخته اند و اتفاقات عجيب و وحشتناکي را رقم زده اند. ريچارد باخ نيز گفته است اخيرا با ديدن گروه هايي مانند داعش تصميم گرفته است فصل چهارم کتاب را نيز منتشر کند. وي تصريح کرد: آثار ادبي ماندگار هستند که مفاهيمي جهاني را ارائه مي کنند. داستان هاي ماندگار ساده هستند و روايت هاي تو در تو ندارند و در عين حال فضايي را فراهم مي کنند که بتوان تفسير هاي متفاوتي را از آن ها ارائه داد. اين اثر را نيز مي توان به شکل هاي مختلف خواند و تفکرات مختلف را در آن پيدا کرد. با کانال تلگرامي آخرين خبر همراه شويد telegram.me/akharinkhabar