عالمی که انسان نام گرفت/خواب؛‌ تقویت کننده قوای بدن _قسمت دوازدهم

لينک قسمت قبل 

مقدار خواب: رطوبت مغز و خواب با هم ارتباط مستقيم دارند. يعني هرچه رطوبت مغز بيشتر باشد، خواب نيز بيشتر خواهد بود و بالعکس. اما بايد گفت مقدار خواب مناسب بستگي به فرد دارد؛ يعني وابسته به خصوصيات فردي هرکس مانند مزاج، سن و درجه‌ي معنوي اوست ولي در حالت کلي ميانگين مدت زمان خواب 6 الي7 ساعت در شبانه روز است. برخي مي‌گويند نشانه‌ي ديگري نيز براي کافي بودن مقدار خواب وجود دارد؛ به اين صورت که هرگاه شما به طور طبيعي و خودکار (نه بر اثر عوامل خارجي مثل صداي شديد) بيدار شُديد اين حاکي از مقدار مناسب خواب و کافي بودن آن براي شما است. زمان خواب: زمان يکي از چهار بعد هر ماده است که رعايت آن در هر کاري از جمله خواب باعث بهبود کيفيت آن گرديده و عدم توجه به آن مانع کسب بهره‌ي کامل از آن فعاليت مي‌شود. همانطور که در گذشته گفته شد، در عالم ماده همه چيز از جمله ساعات روز داراي مزاج بوده و آگاهي از اين مطلب موجب بهبود فعاليت‌هاي روزانه از جمله خواب مي‌شود. مزاج اول صبح: گرم و تر، ظهر: گرم و خشک، عصر: سرد و خشک و شب: سرد و‌تر است. تأثيرات کيهاني و کهکشاني بر بدن انسان موجب مي‌شود تا خواب‌‌هاي انسان در زمان‌هاي مختلف کيفيت متفاوتي از هم داشته باشند، مثلاً زمان‌هايي هست که هر يک ساعت خوابيدن در آن زمان‌ها، برابر با 4 ساعت خوابيدن است، يعني از کيفيت بالايي برخوردار است و بدن به اندازه‌ي چهار ساعت خواب بهره‌مند مي‌شود و در عوض زمان‌هايي هم هست که يک ساعت خوابيدن در آنها حتي به اندازه‌ي 15 دقيقه خواب هم مفيد نيست و در طولاني مدت نيز موجب امراض جسمي همچون ضعف چشم و اعصاب، ضعف قواي مغز، کوتاهي عمر و... مي‌گردد. بنابراين توجه به زمان خواب يکي از عوامل مهم و مؤثر در کيفيت خوابِ متعادل و ديدن رؤياهاي صادقه است. مطالب مربوط به زمان‌هاي خوابيدن را در دو بخش زمان‌هاي مناسب و زمان‌هاي نامناسب بيان مي‌کنيم. 

الف) زمان‌هاي نامناسب خواب: 1- خواب سحر: سحر از حدود يک ساعت و نيم قبل از اذان صبح شروع مي‌شود و با اذان صبح به پايان مي‌رسد. بيدار بودن در اين زمان علاوه بر فوايد طبي بر جسم انسان، تأثيرات زيادي بر رشد روحي و معنوي او دارد تا جايي که تمام عرفا و بزرگان، رشد عقلاني و روحاني خود را حاصل بيداري و مناجات در اين زمان مي‌دانند. در احاديث معصومين  نيز به اهميت بيداري در اين زمان اشاره شده است، حضرت امام علي  مي‌فرمايند: «خوابيدن قبل از نماز صبح پريشاني و فقر مي‌آورد» به گفته‌ي يکي از حکماء تمام موجودات زنده (به غير از سگ که شب را بيدار بوده و تا صبح نگهباني مي‌دهد) در اين ساعت از شبانه روز بيدارند. امام باقر  مي‌فرمايند:  إيَّاکَ وَ النَومَ بَينَ صَلَوةِ اللَّيلِ وَ الصُّبحِ دليل علمي اين مطلب از اين قرار است که وقتي پس از نيمه شب مي‌خوابيد ظاهر بدن سرد و دماي محيط هم سرد است و سردي خيلي زياد مي‌شود. بنابراين برخاستن از خواب پس از نيمه شب براي رفع اين سردي شديد، مفيد بوده و موجب تعديل دماي بدن مي‌گردد. همچنين آن ساعات، زمان سکوت و آرامش است که در ديگر زمان‌ها نمي‌توان اين آرامش را يافت. در روايات نيز خواص زيادي براي برخاستن در اين ساعات و اقامه نماز شب همچون زيبايي صورت، نورانيت چهره و... آمده است. امام رضا  نيز مي‌فرمايند:عَوِّد نَفسَکَ القُعُود مِن اللَيلِ سَاعَة . پروردگار جهانيان در کتاب آسماني خود قرآن مجيد مي‌فرمايد:  يا أَيهَا الْمُزَّمِّلُ، قُمِ اللَّيلَ إِلَّا قَلِيلًا، نِصْفَهُ أَوِ انقُصْ مِنْهُ قَلِيلًا، أَوْ زِدْ عَلَيهِ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا، إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيکَ قَوْلًا ثَقِيلًا، إِنَّ نَاشِئَةَ اللَّيلِ هِي أَشَدُّ وَطْئًا وَ أَقْوَمُ قِيلًا، إِنَّ لَکَ فِي اَلنَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلًا . 2- خواب عِيلُولِه: فاصله‌ي زماني بين اذان صبح تا طلوع خورشيد را بين الطلوعين و خواب در اين زمان را خواب عيلوله مي‌گويند. عيلوله از ماده‌ي «عَلَلَ» و به معناي مرض است، زيرا خواب در اين زمان بيماري زا است. از امام صادق  نقل شده است: «خواب بامداد شوم و مانع روزي است. چهره را زشت و رنگ آن را زرد مي‌گرداند. پس مبادا که در اين زمان بخوابيد.» احاديث و اخبار رسيده از معصومين حکايت از تقسيم روزي مادي و معنوي هر روز در اين زمان دارند و اينکه هر کس در اين زمان - که زمان نزول فرشته‌هاست - بخوابد از دريافت رزق کامل خود و برکات معنوي اين زمان محروم مي‌شود. حضرت امام سجاد  به ابوحمزه ثمالي فرمودند: « قبل از طلوع آفتاب نخواب که من اين کار را از تو نمي‌پسندم. زيرا که حق تعالي روزي بندگان خود را در اين زمان قسمت مي‌نمايد و هرکه اين ساعت را خواب باشد از روزي محروم مي‌گردد» . امام صادق  نيز مي‌فرمايند: «منّ و سلوي (مرغ بريان و ترنجبين) در اين زمان بر بني‌اسرائيل نازل مي‌شده است. هرکه در خواب بود بهره‌ي او نازل نمي‌شد» . 3- خواب فيلوله: خواب فيلوله که خواب ضعف و سستي است، به خواب اول روز (بعد از طلوع خورشيد) گفته مي‌شود. امام باقر  مي‌فرمايند: النَّومُ اَوَّلُ نَهَارٍ خرقٌ . زيرا موجب سردي ظاهر بدن مي‌شود لذا فرد در طول روز کسل است و شور و نشاط کافي جهت انجام فعاليت‌هاي روزانه‌ي خود را ندارد. همان بحراني که انسان‌هاي امروزي در اثر بي‌توجهي به اين‌گونه دستورات طبي و روانشناسي اسلام گرفتار آن شده‌اند. 4- خواب حيلوله: خواب بعد از ظهر را خواب حيلوله مي‌گويند. حيلوله يعني حايل ميان انسان و نماز ظهر و عصر، که پس از نماز اشکالي ندارد. زيرا سردي خواب گرمي مزاج روز را تعديل مي‌کند. 5- خواب غيلوله: خوابيدن حدود نيم ساعت قبل از غروب را غيلوله مي‌گويند. اين خواب موجب هلاکت انسان مي‌باشد. امام باقر  نيز در حديثي مي‌فرمايند: النَّومُ بَعدَ العَصرِ حَمقٌ . زيرا مزاج عصر سرد و خشک است و با خوابيدن سردي افزايش مي‌يابد. 6 – خواب بين العشائين: خواب از اذان مغرب تا زمان عشاء (حدود دو ساعت بعد از اذان مغرب) مناسب نيست. امام باقر  در اين رابطه مي‌فرمايند: النوم بين العشائين يحرم الرزق . اميرالمؤمنين علي  نيز مي‌فرمايند: «خوابيدن قبل نماز عشاء پريشاني و فقر مي‌آورد» باقيمانده‌ي رزق هر فرد (از بين الطلوعين) در اين زمان تقسيم مي‌شود. 7- خواب ايام الله: خوابيدن در ايام‌الله (مثل شب نيمه‌ي شعبان، ليالي قدر و...) که در احاديث معصومين  تأکيد زيادي بر بيداري و احياء آنها شده است نيز مضرات فراواني دارد که در صورت عدم توجه و دقت به آن، مي‌تواند انسان را دچار انواع گرفتاري‌ها و بيماري‌هاي جسمي و روحي گرداند. 

ب) زمان‌هاي مناسب خواب: 1 - خواب قيلوله: خواب پيش از ظهر (يعني از حدود نيم ساعت قبل از اذان ظهر تا اذان ظهر) را خواب قيلوله گويند. که بسيار مفيد بوده و موجب نشاط و تقويت قواي مختلف بدن از جمله حافظه مي‌شود. شخصي نزد پيغمبر اسلام  رفت و سؤال کرد؛ من حافظه‌اي قوي داشتم، ولي اکنون فراموشي بر من غالب شده است، حضرت پرسيدند آيا خواب قيلوله مي‌کردي و اکنون آن را ترک نموده اي؟ گفت: بله. سپس حضرت فرمودند: دوباره خواب قيلوله بکن. چون اين کار را کرد حافظه‌اش برگشت. امام باقر  درباره‌ي خواب قيلوله مي‌فرمايند: النَّومُ القايلۀِ نِعمۀٌ . زيرا گرمي مزاج روز، سردي ظاهر بدن را تعديل مي‌کند. 2 - خواب اول شب: خواب شب به دو بخش تقسيم مي‌شود؛ اول، خواب سر شب يعني بعد از نماز عشاء تا نيمه شب شرعي که بسيار مناسب و هر ساعت آن برابر با دو و نيم تا چهار ساعت است و از نيمه شب شرعي تا يک ساعت به اذان صبح که هر يک ساعت معادل يک ساعت مي‌باشد. دوم خواب آخر شب - که در بخش خواب‌هاي نا مناسب تحت عنوان خواب سحر به آن اشاره شد - يعني يک ساعت‌و‌نيم قبل از اذان صبح که بيدار بودن در آن زمان بسيار مفيد است و موجب رشد ابعادي انسان مي‌گردد. مکان و محيط خواب: مکان و محيط خواب بايد محيطي آرام و بدون هرگونه صوت و نور باشد. زيرا تمام سلولهاي بدن داراي حواس ظاهري مي‌باشند. حال اگر شخص محيطي را براي خوابيدن انتخاب کند که داراي نور و صدا است، حاصل آن خوابي خواهد بود که پس از بيدار شدن هنوز در بدن خود احساس خستگي و کوفتگي مي‌کند، زيرا هر چند در ظاهر مدتي طولاني را خوابيده است، ولي چون سلول‌هاي بدن او در اثر نور يا صدا و يا هر عامل ديگري بيدار بوده‌اند، بدنش به خوبي استراحت نکرده است. اين امر علت ديگري نيز دارد و آن اينکه ارواح ثلاثه يا همان بخارات هنگام بيداري و فعاليت در سطح بدن است و هنگام خواب به عمق آن مي‌رود. واضح است که اگر انسان در محيطي ناآرام بخوابد چه اتفاقي مي‌افتد. او از طرفي تلاش مي‌کند که بخوابد و از طرفي عوامل خارجي (نور و...) مانع از آن مي‌شود. لذا روح بين سطح و عمق بدن در رفت و آمد بوده و به آرامش لازم نمي‌رسد. اين حالت را در اصطلاح بد خوابي مي‌گويند. بد خوابي يعني اينکه بدن کاملاً خواب و يا بيدار نباشد، بلکه گاهي خواب و گاهي بيدار است و گاهي در حالتي ما بين اين دو مي‌باشد. بد نيست در اينجا به اين نکته هم اشاره کنيم که در گذشته بر روي پتوها عکس حيوانات وحشي را مي‌بافتند تا با ديدن آنها مقداري ترس خفيف در فرد ايجاد شود. از آنجا که هنگام ترس نيز روح به عمق بدن مي‌رود و ظاهر بدن سرد مي‌شود، اين امر موجب مي‌شود تا فرد راحت‌تر بخوابد. اما امروزه با بافتن تصوير گل يا منظره‌هايي با رنگ‌هاي روشن و مهيج، عکس حالت فوق اتفاق مي‌افتد. بد خوابي اثرات منفي زيادي مثل فاسد شدن غذا در بدن را به دنبال دارد. زيرا خواب حرارت را داخل بدن برده و بيداري حرارت را به سطح بدن مي‌آورد لذا در اين کشمکش طبيعت بدن نمي‌تواند همزمان به اين دو حالت بپردازد. در اتاقي که محل خواب است بايد از رنگ‌هاي سرد مثل آبي و سفيد استفاده شود. زيرا همانطور که گفته شد چون مزاج خواب سرد است حالات حاکم بر آن نيز بايد سرد باشد و اين امر به بهبود آن کمک مي‌کند. البته بايد گفت که اين حالت نبايد به حدي باشد که موجب سردي زياد شود. مکان‌هاي مقدس نيز بر خواب تأثير دارند

 مثلاً بديهي است خوابيدن در محلي از منزل که در آن نماز مي‌خوانيد موجب آرامش بوده و خواب را راحت‌تر و اثرات مفيد وارد بر آن را بيشتر مي‌کند. عکس مطلب فوق نيز صادق است يعني مکان‌هاي گناه که محل رفت و آمد شياطين بوده و مانع از خواب آرام و سود بخش مي‌گردند. کتاب : عالمي که انسان نام گرفت نويسندگان: سيد رسول کاظميان نژاد , محمد موحدي پور , سيد ايمان منبتي ادامه دارد...