معرفی کتاب/ جنسیت، جامعه و جامعه‌شناسی

مهرخانه/ نويسنده به اين مسأله اشاره دارد که معمولاً در مباحث مربوط به جنسيت، ناخواسته توجه به سوي زنان يا مردان جلب مي‌شود؛ يعني محوريت بحث به يکي از دو جنس تعلق مي‌گيرد؛ درحالي‌که اگر بي‌طرفانه واقعيت را در نظر بگيريم، تعامل دائمي زنان و مردان در طول زمان، واقعيت اجتماعي و فرهنگي، جنسيت را به‌وجود آورده است. جنسيت، جامعه و جامعه‌شناسي نويسنده: سعيده گروسي انتشارات جامعه‌شناسان چاپ اول؛ 1395 از دهه‌هاي آخر قرن بيستم، اصطلاح جنيست به عنوان سازه اجتماعي- فرهنگي، در بسياري از شاخه‌هاي علوم انساني از جمله جامعه‌شناسي و روانشناسي مورد استفاده قرار گرفت. در ايران نيز از نيمه دوم دهه 1970 و خصوصاً در ابتداي دهه 1380، اين سازه به‌طور وسيع در مباحث و آثار دانشگاهي و غيردانشگاهي مطرح شد. در پيشگفتار کتاب «جنسيت، جامعه و جامعه‌شناسي» نويسنده بر اين نکته تأکيد دارد که جنسيت، در اين کتاب، هم در سطح جامعه‌شناسي خرد و هم در سطح جامعه‌شناسي کلان، مورد بررسي قرار مي‌گيرد و اين امر، در مطالعه فصل‌هاي کتاب نيز به چشم مي‌آيد؛ چراکه جنسيت، هم در روابط بين فردي و هم در نهادهاي اجتماعي، مورد توجه نويسنده قرار گرفته است. همچنين نويسنده به اين مسأله اشاره دارد که معمولاً در مباحث مربوط به جنسيت، ناخواسته توجه به سوي زنان يا مردان جلب مي‌شود؛ يعني محوريت بحث به يکي از دو جنس تعلق مي‌گيرد؛ درحالي‌که اگر بي‌طرفانه واقعيت را در نظر بگيريم، تعامل دائمي زنان و مردان در طول زمان، واقعيت اجتماعي و فرهنگي، جنسيت را به‌وجود آورده است. از نظر سعيده گروسي، به همين دليل است که در اين کتاب سعي بر آن بوده که تاحد امکان و تا جايي‌که اطلاعات دردسترس بوده، هر دو جنس به طور همزمان مورد توجه قرار گيرند، و ازاين‌رو، هدف کتاب تأکيد ويژه بر مهم‌ترين مباحث جامعه‌شناسي جنسيت است که براي تأمين اين هدف، رويکردهاي نظري مختلف نسبت به جنس و جنسيت، مفاهيم اساسي مربوط به جنسيت، مانند نقش جنسيتي، هويت جنسيتي، هنجار جنسيتي و...، نمودهاي اجتماعي ترکيب سن و جنس، به عنوان دو معيار مهم در قشربندي اجتماعي، جنسيت و ساختارهاي اجتماعي خرد و رابطه جنسيت و برخي نهادهاي اجتماعي به عنوان مهم‌ترين محورهاي بحث انتخاب شده‌اند. کتاب «جنسيت، جامعه و جامعه‌شناسي» مشتمل بر 6 فصل است. فصل اول کتاب با عنوان «تعاريف» به تعريف جنسيت چيست، جامعه‌شناسي جنسيت، جنسيت در جامعه‌شناسي: جنسيت به عنوان ساختار اجتماعي پرداخته است. در اين فصل جنسيت به عنوان سازه‌اي اجتماعي – فرهنگي تعريف شده و تفاوت آن با مفهوم جنس ذکر شده است. سپس جامعه‌شناسي جنسيت به عنوان يکي از شاخه‌ها يا حوزه‌هاي تخصصي جامعه‌شناسي معرفي شده است. جايگاه جنس و جنسيت در نظريه‌هاي جامعه‌شناسان، خصوصاً جامعه‌شناسان متقدم، از جمله مباحثي است که مفصل در اين فصل مورد بحث و بررسي نويسنده قرار گرفته است. فصل دوم با عنوان رويکردهاي زيست‌شناختي و روانشناختي نسبت به جنس و جنسيت، به بررسي رويکرد زيست‌شناختي، رويکرد روان‌شناختي و نظريه‌هاي رشد جنسيت در روان‌شناسي پرداخته است. نويسنده بر اين نکته تأکيد دارد که ازآن‌جايي‌که جنسيت پديده‌اي اجتماعي- فرهنگي است، اما پيوندي ناگسستني با ويژگي‌هاي زيستي و روان‌شناختي افراد دارد؛ به همين دليل فصل دوم به رويکردهاي نظري زيست‌شناختي و روان‌شناختي حول چگونگي تشکيل جنس و جنسيت اختصاص يافته است. فصل سوم با عنوان مفاهيم پايه مربوط به جنسيت در جامعه‌شناسي، به توضيح و تشريح مفاهيم پايه‌اي چون نقش اجتماعي و نقش جنسيتي، هنجار جنسيتي، جامعه‌پذيري جنسيتي، کليشه جنسيتي و فرآيند کليشه‌سازي و هويت‌يابي جنسيتي پرداخته است. «برهم‌کنش سن، جنسيت و نمودهاي اجتماعي آن» عنوان فصل چهارم کتاب است. در اين فصل بر اين نکته تأکيد شده است که سن و جنس دو ويژگي زيستي انسان‌اند که کارکرد اجتماعي مهمي به‌عهده دارند و آن قشربندي اجتماعي است. بنابراين در اين فصل، نويسنده بر آن است تا نشان دهد که چگونه جنسيت بر فراز جنس و سن، موقعيت اجتماعي فرد را تحت‌تأثير قرار مي‌دهد. بنابراين عناويني چون نوزادي، دوران کودکي (سال‌هاي دبستان و پيش از دبستان)، نوجواني، جواني، بزرگسالي و سالمندي در اين فصل مطرح شده‌اند. فصل پنجم به رابطه جنسيت و ساختارهاي اجتماعي خرد اختصاص يافته است. ازآن‌جاکه مبناي تشکيل جامعه، کنش‌هاي متقابل اجتماعي است، مطالعه آن‌ها همواره يکي از گزينه‌هاي جدي در مطالعات جامعه‌شناختي محسوب مي‌شود. بنابراين در اين فصل، مباحثي چون جنسيت و کنش‌هاي متقابل در گروه‌هاي کوچک، جنسيت و کنش‌هاي متقابل در خانواده، جنسيت و کنش‌ متقابل، جنسيت و قدرت در روابط بين فردي، اعمال قدرت به صورت مستقيم و غيرمستقيم، منابع قدرت، توانمندي براي اعمال قدرت، جنسيت و خشونت و علت خشونت فيزيکي در خانواده چيست؟، مورد بررسي قرار گرفته است. و در نهايت در فصل آخر کتاب «جنسيت، جامعه و جامعه‌شناسي»، با عنوان «جنسيت و نهادهاي اجتماعي» نويسنده به بررسي رابطه جنسيت، اشتغال و محل کار، جنسيت و سازمان‌ها، قشربندي جنسيتي، جنسيت و آموزش، جنسيت سلامت و درمان، بيماري‌هاي جسماني، بيماري‌هاي رواني، جنسيت و جرائم ، جنبش اجتماعي با رويکرد جنسيتي، تاريخچه جنبش زنان در غرب، و گرايشات فمينيستي پرداخته است. در اين فصل برخي از مهم‌ترين نهادهاي اجتماعي مانند آموزش و اقتصاد، اشتغال و سازمان‌ها مورد بررسي قرار گرفته و مقولاتي که در ويژگي‌هاي نهاد وجود دارند، برگزيده و مورد تحليل قرار گرفته‌اند. مقولاتي چون تداوم در طي زمان و مکان، دربردارندگي عمل‌هاي اجتماعي مجزا، اجبار و تسهيل در رفتارها و کنش‌ها، دربرداشتن انتظارات، قواعد و هنجارها، تغييرات مستمر و نقش قدرت در سازماندهي‌هاي مشترک. کتاب «جنسيت، جامعه و جامعه‌شناسي»، به قلم سعيده گروسي، توسط انتشارات جامعه‌شناسان در سال 1395، براي اولين‌بار، با قيمت 220000 ريال روانه بازار کتاب شد. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد