دفتر چهاردهم فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان فارسی منتشر شد

مهر/ «دفتر چهاردهم فرهنگ واژه‌هاي مصوّب فرهنگستان» حاصل تلاش بيش از ۴۰۰ استاد و صاحبنظر در حوزه‌هاي مختلف زباني و علمي در هفتاد کارگروه تخصصي، و همچنين کارشناسان گروه واژه‌گزيني است که حدود ۲۲۰۰ واژه را شامل مي‌شود. دفتر حاضر، همچون ۱۳ دفتر پيشين، در سه بخش جداگانه تنظيم شده است. بخش اول، واژه‌هاي مصوّب به ترتيب الفباي فارسي، همراه با تعريف است. بخش دوم، فهرست واژه‌ها به ترتيب الفباي لاتيني و بخش سوم، فهرست واژه‌ها بر اساس حوزه کاربرد و به ترتيب الفباي لاتيني است. در ترتيب و تنظيم واژه‌هاي اين دفتر نيز مانند دفترهاي پيشين مترادف‌ها در زير مدخل اصلي ذکر شده و در عين حال در جايگاه الفبايي خود نيز آمده است. نکته‌اي که همچون دفترهاي قبل ذکر آن ضرورت دارد، شيوه تعريف نگاري است. تعريف واژه‌هاي اين دفتر تعريف‌هاي دقيق علمي و مناسب براي فرهنگ تخصصي نيست، بلکه براي روشن شدن مطلب و توضيح و توجيه معادل مصوّب آمده است. تعريف‌ها عمومي شده و در حدي است که براي افرادي در مقطع تحصيلي کارشناسي قابل درک باشند. در تعريف‌ها، در مقابل برخي از واژه‌هاي فارسي، صورت لاتيني آنها در داخل دوکمان آمده است. اين بدان معناست که اين واژه‌ها هنوز به تصويب نهايي فرهنگستان نرسيده و صرفاً پيشنهاد گروه تخصصي است. از ذکر صورت لاتيني برخي از اصطلاحات معمول و رايج علمي و فني نيز به علت مأنوس بودن آنها براي اهل فن خودداري شده است. نکته ديگر در باب واژه‌هايي است که داراي دو صورت بريتانيايي و آمريکايي هستند. در اين موارد تنها صورت بريتانيايي در بخش توصيفي آمده است و صورت آمريکايي در دو فهرست انتهاي کتاب، به صورت بريتانيايي واژه ارجاع داده شده است. دفتر چهاردهم فرهنگ واژه‌هاي مصوّب فرهنگستان، در گروه واژه‌گزيني فرهنگستان تدوين و ويرايش شده و انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسي آن را در ۳۷۶ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه، به بهاي ۳۰ هزار تومان منتشر کرده است. همچنين فرهنگستان زبان و ادب فارسي با همکاري پژوهشگاه فرهنگ فارسي ـ تاجيکي سفارت ايران در دوشنبه، پايتخت تاجيکستان، کتاب «هزارواژه چهارزبانه پزشکي (فارسي ـ انگليسي ـ روسي ـ تاجيکي)» را منتشر و روانه بازار کتاب کرده است. بررسي تاريخ اصطلاح‌شناسي و واژه‌گزيني در هريک از دو کشور ايران و تاجيکستان نشان مي‌دهد که اصطلاح‌شناسي در اين دو کشور همواره با تحولات علمي همگام بوده است. در تاجيکستان نيز، مانند ايران، جريان واژه‌گزيني با فراز و فرودهايي روبه‌رو بوده است، بدين ترتيب که از بخش «لغت‌سازي و لغت‌شناسي» در «انستيتو زبان و ادبيات رودکي» در آکادمي علوم آغاز شده و سپس به تأسيس «کميته اصطلاحات» در سال ۱۹۶۰م و در نهايت، پس از تصويب قانون زبان، به تصويب مجدد «کميته اصطلاحات» در سال ۱۹۸۹م انجاميده است. در سال ۲۰۱۴م، به‌منظور عملي کردن همکاري‌هاي اصطلاح‌شناختي ايران و تاجيکستان، يادداشت تفاهمي بين کميته زبان و اصطلاحات تاجيکستان و فرهنگستان زبان و ادب فارسي ايران به امضا رسيد که انتشار فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌هاي علمي چندزبانه بخشي از مفاد آن بود. فرهنگ «هزارواژه چهارزبانه پزشکي (فارسي ـ انگليسي ـ روسي ـ تاجيکي)» که در جهت اجراي برنامه‌هاي يادشده تدوين شده، بر اساس جلد اول کتاب هزارواژه پزشکي فرهنگستان زبان و ادب فارسي (منتشرشده در ۱۳۸۹ش/ ۲۰۱۰م) شکل گرفته است. هدف از تأليف اين فرهنگ آشنا ساختن متخصصان حوزه‌هاي پزشکي در هر دو کشور با شيوه‌هاي واژه‌گزيني يکديگر و مواد و روش‌هاي گوناگون واژه‌سازي براي اصطلاحات علمي اروپايي (عمدتاً انگليسي و روسي) است. در تأليف اين فرهنگ، به‌منظور ايجاد سهولت استفاده براي مخاطبان تاجيک، علاوه بر معادل فارسي و لاتيني کلمات، بخش‌هاي ديگري نيز به آن افزوده شده است که از جمله آن‌هاست: نويسه‌گرداني تعريف‌هاي فارسي به خط سيريليک؛ ارائه معادل‌ها و تعريف‌هاي تاجيکي؛ ارائه معادل‌هاي روسي. اين مجوعه شامل واژه‌هاي پزشکي، علوم پايه پزشکي، دندان‌پزشکي، شنوايي‌شناسي، علوم سلامت و دام‌پزشکي است. کتاب «هزارواژه پزشکي (فارسي ـ انگليسي ـ روسي ـ تاجيکي)» به کوشش گروه واژه‌گزيني فرهنگستان زبان و ادب فارسي گردآوري شده که پژوهشگاه فرهنگ فارسي ـ تاجيکي سفارت جمهوري اسلامي ايران در دوشنبه، پايتخت تاجيکستان، آن را در ۴۸۴ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه منتشر کرده است. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد