کتابخوانی و سرانه مطالعه در ایران با جهان چقدر تفاوت دارد؟

روزياتو/ کتابخواني معياري براي شناخت فرهنگ عامه است. هر اندازه ملتي کتابخوان باشد، ميتوان به نرخ سواد در آن کشور پي برد. هر اندازه ملت کتابخوان باشد، ميتوان به رواج فرهنگ علم ورزي و اقتصاد دانش بنيان آگاه شد. هر اندازه ملتي کتابخوان باشد، مي توان به رونق صنعت نشر و انتشارات پي برد. کتاب، کالاي فرهنگي و اثرگذاري است که همچنان در هزاره سوم، ارمغاني شگفت انگيز از هزاره دوم به شمار مي رود. کتاب چه در وضعيت سنتي و چه در عرصه کتاب ديجيتالي، رسانه اي تاثيرگذار و فراموش نشدني بوده و عيار خوبي براي تامل بر فرهنگ يک جامعه و جامعه شناسي خودماني است. سرانه مطالعه در کشورهاي پيشرفته و به اصطلاح جهان اول، به مراتب بيشتر از کشورهاي جهان سوم و فقير جهان بوده و به همين خاطر، رونق و پيشرفت مراکز علمي و آکادميک آنان را ميتوان مديون کتاب و فرهنگ کتابخواني دانست. با وجود آنکه ايران، يکي از کشورهاي با ضريب رشد در تربيت مهندسان و دانش آموختگان رشته هاي علوم انساني و پزشکي بوده و يکي از با سواد ترين کشورهاي جوان خاورميانه و حتي آسيا به شمار مي رود، اما ايرانيان هنوز در هجدهمين سال قرن بيست و يکم، با اکراه به مطالعه و خريد کتاب نگريسته و جايگاهي براي آن در اقتصاد خانوار قائل نيستند. خريد يک کتاب حتي در روزگار گراني کاغذ و ارز چهار هزار و اندي دولتي، کار دشواري به اندازه خريد پيتزا پپروني ۴۵ هزار تومان نيست! گاها خريد يک کتاب و مطالعه دقيق آن، توانسته راه و رسم زندگي و کسب و کار فرد يا گروه يا مجموعه اي را دگرگون کند و فرصت هاي طلايي بسياري را فرا روي آنان قرار دهد. مثلا با خريد يک کتاب ۵۰۰ صفحه اي تحليل تکنيکال و بنيادي بازار بورس ايران حتي اگر شما در سطح ديپلم دبيرستان سواد داشته باشيد، ميتوانيد فرصت ورود عالي به بازار بورس ايران با صدها شرکت در ده ها گروه صنعتي و خدماتي را پيدا کرده و سرمايه خود را به طور چشمگير سودآور کنيد. يا با خريد کتابهاي آشنايي با زبان چيني، ميتوانيد با زبان يک پنجم جمعيت کره زمين آشنا شويد. زباني که متکلم در ايران کمتر دارد و به واسطه روابط اقتصادي و سياسي ديرينه تهران-پکن، روز به روز نياز براي جذب مترجمان آشنايي به زبان چيني در داخل کشور بيشتر احساس مي شود. با کتابخواني، قدرت تخيل خود را تقويت کنيد آلبرت انيشتن مدعي بود که قدرت تخيل از علم بيشتر است. راست ميگفت! اگر تخيل نبود، چند درصد اختراعات لئوناردو داوينچي ايتاليايي از ذهن به کاغذ و عمل تبديل مي شد؟ اگر تخيل نبود، برادران رايت چگونه ميتوانستند نخستين پرواز انسان را ثبت کنند؟ اگر آرزوي عجيب و دست نيافتني سفر به فضا در قرون قبل نبود، چگونه نخستين فضا نورد تاريخ، يک شهروند خلبان روس ميشد؟ با کتابخواني، قدرت تخيل شما افزايش مي يابد. مخصوصا با خواندن رمان هايي از ادبيات ايران و جهان. در هزاره سوم، کساني که تخيل خوبي دارند، نواورانه فکر ميکنند و خلاقانه عمل ميکنند. چه در حوزه استارت آپ باشد چه در حوزه آموزش و صنعت و خدمات. جهان هزاره سوم، نيازمند افراد خلاق است. خلاقيت را نميتوان پشت کلاس هاي دانشگاه تدريس کرد. هيچ کس، زوري خلاق و نوآور نشده است. راه خلاقيت، از جاده مطالعه زياد مي گذرد. کتابخواني، دواي استرس اينکه کتابخوان ها، افراد کم استرس يا انرژي مثبتي هستند، از نظر آماري و تحليلي نه تاييد و نه تکذيب شده است. اما مبرهن است که کتابخوان، صاحب اطلاعات است و دارنده اطلاعات، قدرت تحليل و شناخت خوبي روي مسائل دارد و توهمات و افکار پريشان که در کم سواد ها بسيار به چشم ميخورد، لايه هاي ذهني کمتري از کتابخوان ها را به خود اختصاص مي دهد. مطالعه و خواندن فعاليت باارزشي است که موجب پيشرفت جامعه در زمينه‌هاي مختلف از جمله فناوري، اقتصادي و اجتماعي مي‌شود، اما بسياري از افراد اين مهم را ناديده گرفته و وقت خود را صرف کتابخواني و ارتقاي خود و جامعه نمي‌کنند. کتاب منبع باارزشي از اطلاعات غني بوده و خواندن کتاب موجب افزايش دانش و اطلاعات خواهد شد. کتاب به دليل تاثيرات مثبت بر مغز موجب تحريک روحي و رواني شده و با فعاليت بيشتر از آلزايمر و ديگر مشکلات مغزي پيشگيري خواهد کرد. با خواندن کتاب استرس را از خود دور خواهيد کرد. اين تاثير بر مغز بيش از گوش کردن به موسيقي و يا پياده‌روي است. حافظه نيز با خواندن کتاب و يادآوري شخصيت‌هاي داستان و رويدادها و ديگر موارد ارتقا مي‌يابد. تصورات نيز با خواندن کتاب‌هاي تخيلي بهبود مي‌يابند. از ديگر مزاياي کتابخواني مي‌توان به پيشرفت مهارت‌هاي فکري، ساخت کلمات، بهبود مهارت‌هاي نگارشي و مهارت‌هاي ارتباطي اشاره کرد. البته با خواندن کتاب تمرکز افزايش يافته و اين سرگرمي مفيد، ارزان‌قيمت و محرک باعث بهبود سلامت شده و همدم هميشگي قبل از خواب براي آرامش بهتر خواهد بود. وضعيت کتابخواني در ايران: نمره منفي براي يک ملت با سواد بيش از ۱۰ ميليون نفر از جامعه ايران يا بي سواد هستند يا در حد ۱-۲ کلاس سواد دارند. اما درصد زيادي از جامعه ايران را با سوادها به خصوص در سنين جواني تشکيل مي دهند. اما اين ملت پيشرو، همچنان يک خصلت بد دارند: کتاب نخواني. به قول عادل فردوسي پور، عجب ملت کتاب نخواني هستيم ما! اين را ميشود در چگونه ما شديم صادق زيبا کلام هم دنبال کرد. سرانه مطالعه در ايران، در خوشبينانه ترين وضعيت، ۱۵ دقيقه در روز است! البته لايک و فالوهاي اينستاگرام و دايرکت هاي تلگرام و توييت هاي توييتر را نبايد در زمره مطالعه و کتابخواني حساب کرد! البته هميشه اين شاخص در ارائه آمار استفاده نمي‌شود و به جاي مدت زمان از تعداد کتاب‌هاي خوانده‌شده يا تعداد صفحات خوانده‌شده در طول روز نيز براي تعريف سرانه مطالعه استفاده مي‌شود. البته اگر رتبه‌بندي نتايج بر اساس ارزيابي‌هاي خواندن کتاب در کشورها باشد جدول‌هاي نهايي ارائه‌شده توسط سازمان‌هاي معتبر متفاوت از عوامل عنوان‌شده در شاخص‌هاي ارزيابي خواهد بود. به همين دليل در ارزيابي‌هاي مختلف حتي تعداد کتابخانه‌هاي دانشگاهي، کتابخانه‌هاي عمومي، مدارس، تعداد کتاب‌ها در کتابخانه‌ها و نيز آمار سال‌هاي تحصيلي، شرکت در کنفرانس‌ها، استفاده از رايانه و روزنامه‌ها نيز به ليست ارزيابي مطالعه و کتابخواني کشورها افزوده مي‌شود. اوضاع بحراني صنعت نشر و کتابخواني در ايران اين هشدار را جدي بگيريد. ترغيب کم جوانان به ازدواج، کاهش نرخ رشد، پير شدن جمعيت و کتاب نخوان بودن ملت ايران، هشداري براي نسل آينده ايرانيان است. در بيشتر کشورهاي توسعه‌نيافته به‌دليل دستمزد بسيار پايين براي کارهاي فرهنگي، نويسندگان و ناشران تمايلي به توليد کتاب ندارند. به همين علت نويسندگاني که کتابشان در کشور خودشان ماه‌ها و سال‌ها در کتابفروشي‌ها مي‌ماند هيچ انگيزه‌اي براي نوشتن کتاب بعدي ندارند و ناشراني که به دليل هزينه‌هاي بالاي انتشار کتاب سود ناچيزي دريافت مي‌کنند تمايلي به سرمايه‌گذاري در اين زمينه ندارند. در واقع تعداد افراد کمي اهل مطالعه هستند و حتي بسياري از دانش‌آموزان و دانشجويان نيز جز کتاب درسي، مطالعه ديگري ندارند. نظام آموزشي نيز دانش‌آموزان را به مطالعه تشويق نمي‌کند و از سوي ديگر محصولات فرهنگي و کتاب جزو کالاهاي لوکس به شمار رفته و در سبد خانوارها قرار ندارد. در اين وضعيت کودک و نوجوان فقط براي رفع تکليف و و از روي اجبار تکاليف درسي را انجام مي‌دهد. وضعيت سرانه مطالعه در کشورهاي مختلف جهان سرانه مطالعه در هندوستان مردم هند هر هفته به طور متوسط ۱۰ ساعت و ۴۲ دقيقه وقت خود را با خواندن سپري مي‌کنند. ميزان خواندن پس از استقلال اين کشور در سال ۱۹۴۷ بيش از ۶ برابر افزايش يافته که شاخصي براي افزايش علاقه به خواندن است. مردم هند کتاب‌هاي ادبي و يا هر کتاب ديگر، مجله و روزنامه مطالعه مي‌کنند. سرانه مطالعه در تايلند در اين تحقيق مشخص شد مطالعه هفته‌اي تايلندي‌ها به طور متوسط ۹ ساعت و ۲۴ دقيقه است. نظرسنجي‌هاي بيشتر نشان داده‌اند که تقريبا ۸۸ درصد از مردم اين کشور کتاب چاپي مي‌خوانند و حدود ۲۸ دقيقه در روز وقت خود را صرف خواندن مي‌کنند. البته اين آمار نشان مي‌دهد خواندن به صورت آنلاين در بين تايلندي‌ها بيشتر است. سرانه مطالعه در چين سومين کشور در اين تحقيق چين با هشت ساعت زمان خواندن در هفته است. نرخ سواد در اين کشور ۹۶.۴ درصد است که بالاتر از ميانگين جهاني ۸۶.۳ درصدي است. شهروندان چيني ۱۱ دقيقه در روز را صرف خواندن روزنامه‌ها و مجلات مي‌کنند. بر اساس آمار، ميزان مطالعه در کشورهاي مختلف ( بر اساس ساعت) به ترتيب ذيل است: ۱- هند ۲-تايلند ۳-چين ۴-فيليپين ۵-مصر ۶- جمهوري چک ۷-سوئد ۸-فرانسه ۹-مجارستان ۱۰-عربستان سعودي ۱۱-هنگ کنگ ۱۲-لهستان ۱۳-ونزوئلا ۱۴-افريقاي جنوبي ۱۵-استراليا ۱۶-اندونزي ۱۷-آرژانتين ۱۸- ترکيه ۱۹-اسپانيا ۲۰- کانادا ۲۱-آلمان ۲۲-ايالات متحده ۲۳- ايتاليا ۲۴-مکزيک ۲۵-انگلستان ۲۶-برزيل ۲۷- تايوان ۲۸- ژاپن ۲۹- کره جنوبي. کشورهايي که بيشترين آمار انتشار کتاب را در جهان دارند در اين ليست از اطلاعات انجمن بين‌المللي ناشران (IPA) و اطلاعات سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي سازمان ملل متحد (يونسکو) استفاده شده است. اين آمار به طور خاص تعداد کتاب‌هاي کاغذي، کتاب‌هاي الکترونيکي و يا کتاب هاي صوتي منتشرشده را مشخص نمي‌کند. بر اساس اين آمار چين با ۴۴۴ هزار در مقام نخست، ايالات متحده با ۳۰۴ هزار و ۹۱۲ در مقام دوم، انگلستان با ۱۸۴ هزار در مقام سوم، روسيه با ۱۰۱ هزار و ۹۸۱ در مقام چهارم، آلمان با ۹۳ هزار و ۶۰۰ در جايگاه پنجم، هند با انتشار ۹۰ هزار در مقام ششم، ژاپن با انتشار ۸۲ هزار و ۵۸۹ در مقام هفتم و اسپانيا با انتشار ۷۶ هزار و ۴۳۴ در مقام هشتم قرار دارند. بر اساس اطلاعات يونسکو بيشترين تعداد کتاب‌هاي منتشرشده سالانه مربوط به چين، ايالات متحده و انگلستان است. اين اطلاعات حاصل جمع‌آوري اطلاعات از ۱۲۳ کشور جهان بين سال‌هاي ۱۹۹۱ تا ۲۰۱۵ است و آخرين ميزان مشخص‌شده نشر سالانه حدود ۲.۲ ميليون کتاب اعلام شده است. اين آمار بر اساس کشورها در قاره‌هاي مختلف نيز ارائه شده است. آسيا و خاورميانه: چين مقام اول، روسيه مقام دوم و هند مقام سوم را دارد. آمريکاي شمالي و مرکزي: ايالات متحده مقام اول، مکزيک مقام دوم و کانادا مقام سوم را دارد. آمريکاي جنوبي: آرژانتين جايگاه اول، برزيل مقام دوم و کلمبيا مقام سوم را دارد. اروپا: انگلستان مقام اول، آلمان جايگاه دوم و ايتاليا جايگاه سوم را دارد. آفريقا: مصر مقام اول، افريقاي جنوبي مقام دوم و نيجريه مقام سوم را دارد.