دیگران درباره رباعیات خیام ترجمه‌ ادوارد فیتزجرالد چه گفته‌اند؟

خبرگزاري کتاب ايران/ خيام نيشابوري جزو شاعران کلاسيک فارسي است که سوار بر مرکب رباعياتش مرزهاي جهاني را درنورديده و هر ساله در مراکز فرهنگي مهم جهان، نشست‌هاي ادبي در تجليل از مقام او و شعر او برگزار مي‌شود. عده‌اي بر اين عقيده‌اند که رباعيات ناب و درون‌مايه شعر خيام او را به اين شهرت رسانده، بعضي هم معتقدند اگر ادوارد فيتزجرالد ترجمه آزاد رباعيات خيام به زبان انگليسي را در سال ۱۸۵۹ ميلادي منتشر نکرده بود، خيام امروز به اين اندازه شناخته شده و محبوب نمي‌شد. اين طور که معلوم است، يک دست‌نويس فارسي رباعيات خيام متعلق به سده پانزدهم ميلادي، سال ۱۸۵۶ به دست فيتز جرالد انگليسي افتاد و او را مجذوب فلسفه ماترياليستي و شجاعانه خود کرد. در نتيجه، فيتزجرالد تصميم گرفت آن رباعيات را به جهان انگليسي زبان معرفي کند. البته خود فيتزجرالد چندان معتقد نبود که از خيام چهره تازه‌اي ساخته است. «سرگذشت رباعيات؛ درنگي بر رباعيات خيام ترجمه‌ ادوارد فيتزجرالد» کتابي با ترجمه مصطفي حسيني است، که در آن مجموعه‌اي از مقالات درباره فيتزجرالد و ترجمه او از رباعيات خيام، از نويسندگان صاحب‌نظر غربي و ايراني گردآوري کرده است. اولين مطلبي که در اين کتاب و پس از مقدمه آن آورده شده، مدخلي است که «شلدن گلدفارب» درباره فيتزجرالد براي دانش‌نامه‌ زندگي‌نامه‌ شخصيت‌هاي ملي طبع دانشگاه آکسفورد نوشته و آن را در پنج بخش مختصر و مفيد يعني مقدمه، تحصيلات و سال‌هاي آغازين، رباعيات، ازدواج و زندگي بعد از آن و اهميت تاريخي تنظيم کرده است. «فيتزجرالد و ادب کهن فارسي» مقاله‌اي به قلم محققي ايراني به نام اسماعيل زارع‌بهتاش است که به عنوان دومين مطلب در اين کتاب کار شده است و در آن از علاقه و عطشي که فيتزجرالد به آموختن زبان فارسي داشته، ماجراي آشنايي او با رباعيات خيام، به برخورد و دست آخر برداشت فيتزجرالد از شاعران بزرگ ادبيات کهن فارسي پرداخته است. از ديگر مطالب اين کتاب، مقاله‌اي از هرست فرنتس است که فيتزجرالد را در کنار دو مترجم بزرگ اروپايي يعني اشلگل و تيلر قرار مي‌دهد و معتقد است که هر سه اين مترجمان، يعني اشلگل، تيلر و فيتزجرالد، به خاطر آثارشان به عنوان مترجم به شهرت جهاني دست يافته‌اند. همچنين مقاله‌اي از «ادوارد هرن آلن» با عنوان «نکاتي تازه در باب رباعيات عمر خيام اثر فيتز جرالد» هم جزو مقالاتي است که در اين کتاب گردآوري شده است. البته هدف هرن الن در اين مقاله بررسي رباعيات سروده يا منسوب به عمر خيام نيست، بلکه تحليل دقيق و موشکافانه‌ شعر فيتزجرالد است. «سرودي جاودانه» عنوان مقاله‌اي از «آ.ج. آربري» است که بر آن است تا تاريخچه پذيرش رباعيات عمر خيام را از تابستان 1856 -که کاول اولين بار فيتزجرالد را با خيام آشنا کرد- تا بهار 1859 و پا نهادن شعر او به عرصه گسترده‌ جهان ادبيات، بي آنکه توجه کسي را برانگيزد، روايت کند. به گفته آربري «اين داستان پيش‌تر گفته شده است، اما نه با اين جزئيات يا با اين درجه از اعتبار و دقت». مقاله بعدي کتاب، نوشته «يوس بيخستراتن» درباره «تاثير رباعيات عمر خيام بر ادبيات و جامعه‌ي غرب» است. بيخستراتن در اين مقاله به صورت اختصار، به تاثير رباعيات خيام در انگلستان، آمريکا، فرانسه، آلمان و هلند پرداخته است. همچنين مقاله‌اي با عنوان «وايتلي استوکس، اولين مروج رباعيات خيام فيتزجرالد»در کتاب کار شده که نشان مي‌دهد، برخلاف ديدگاهي که «د.گ.رُزِتي» را اولين مروج رباعيات مي‌داند، اين وايتلي استوکس بوده که براي اولين بار نسخه‌اي از رباعيات را از جعبه کتاب‌هاي حراجي نجات داد، به ارزش آن پي‌برد و اخبار آن را منتشر کرد. مقاله آخر و پايان بخش کتاب هم «تقويم احوال و آثار ادوارد فيتزجرالد» به قلم «دنيل کارلين»، يکي از فيتزجرالدپژوهان برجسته معاصر است، که کارنامه فيتزجرالد را با دقت تمام بررسي کرده است. پشت جلد کتاب «سرگذشت رباعيات»، به نقل از ديک ديويس درباره ترجمه فيتزجرالد از رباعيات خيام آمده است: «رباعيات عمر خيام (1859) ترجمه‌ ادوارد فيتزجرالد، احتمالا محبوب‌ترين کتاب شعري است که تاکنون به زبان انگليسي منتشر شده است. اشعاري در باب ترديد و تشکيک مذهبي، سروده‌ منجم-شاعرِ کلاسيک پارسي که با سنت‌هاي روزگارش عميقا سر ناسازگاري داشت. ترجمه فيتزجرالد در همان سال انتشارِ در باب منشاء انواع اثر چارلز داروين به روشناي نشر رسيد و اين دو کتاب در کنار هم، فضاي فکري بريتانياي اواخر عصر ويکتوريا را آينگي مي‌کنند. از آن پس، بخش اعظم اين اثر، در سنجه با حجم اندکش، بيش از هر اثر ديگري، از جمله کتاب مقدس و آثار شکسپير وارد زبان رايج روز شده است. فيتزجرالد مي‌پنداشت که در شعر خيام رفيقي شفيق يافته است و رباعيات او، انگليسي دوره پيشارافائلي را با پارسي به درستي و به طرز باشکوهي تلفيق مي‌کند». کتاب «سرگذشت رباعيات، درنگي بر رباعيات خيام ترجمه ادوارد فيتزجرالد» که توسط مصطفي حسيني گردآوري و ترجمه شده است، شامل هشت مقاله درباره فيتزجرالد و ترجمه ماندگارش از رباعيات خيام است که در 146 صفحه، با شمارگان 550 نسخه و بهاي 18000 تومان، از طرف انتشارات آگه چاپ و روانه بازار کتاب شده است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد