خراسان/ در کنار زبان و ادبيات رسمي فارسي، نوع ديگري از ادبيات و زبان هم در جريان و در حال نفس کشيدن است و آن ادبيات و زبان محلّي است. بسياري از شاعران بزرگ فارسي در طول تاريخ ادبيات تا امروز، گاه گريزي هم به ادبيات محلي زدهاند و اشعاري به زبان محلي منطقه خودشان سرودهاند. ادبيات محلي، نشانه تعلق و دلبستگي اهالي شعر و ادب به زادگاهشان است و علاوه بر اين، گويش و لهجه آن منطقه را هم زنده نگه ميدارد.
خاري سرگشته در بيابان
شايد بتوان باباطاهر عريان، شاعر قرن پنجم هجري را، تنها نماينده پا برجاي ادبيات محلي ناميد. دوبيتيهاي محلي بابا طاهر به رواني آب است و به دل مينشيند: «غم عشقت بيابون پرورُم کِرد/ هواي بخت بي بال و پرُم کِرد/ به مو گفتي صبوري کن صبوري/ صبوري طرفه خاکي بر سرُم کِرد». «خاري سرگشته در بيابان» تصحيح زندهياد عمران صلاحي از دوبيتيهاي باباطاهر، با مقدمهاي محققانه است. اين کتاب که بعد از درگذشت صلاحي چاپ شده، منبعي مفيد براي کساني است که ميخواهند اشعار اصيل باباطاهر را بخوانند.
3 شاعر خراساني
ملک الشعرا بهار، عماد خراساني و محمّد قهرمان، سه شاعر معاصر فارسي هستند که در کنار ادبيات رسمي، از ادبيات محلي هم غافل نبودهاند. بهار بخشي از ديوانش را به اشعاري با لهجه مشهدي اختصاص داده که يکي از ابيات مشهورش اين است: «اِمْشَوْ دَرِ بهشتِ خُدا وايَهُ پِنْدَرِي/ ماهِر عُرُس مِنَن شو آرايه پندري». عماد خراساني ديگر شاعر محليسراي اين منطقه است که بيشتر با اين بيت، شناخته ميشود: «يَرَه گَه کارِ مو و تو درَه بالا مي گيرِه ذره ذره درَه عشقت تو دلُم جا ميگيرِه». محمّد قهرمان هم شاعر بزرگ معاصر است که در سرودن غزل به ويژه در سبک هندي، مهارت داشت و اشعار محلياش به لهجه تربتي زبانزد است. استاد قهرمان در شناساندن شعر عاميانه و زنده نگه داشتن ادبيات محلي زادگاهش نقشي مهم ايفا کرد.
نيما و شهريارِ شعر محلي
نيما يوشيج، پدر شعر نو، تعلقش را به زادگاهش مازندران، از ياد نبرده است و شعرهايي هم به زبان محلي مازندراني دارد که در کتابي به نام «روجا» منتشر شد. «روجا» شامل 454 قطعه از اشعار مازندراني(طبري) نيما به همراه آوانگاري و ترجمه فارسي است. شهريار شعر فارسي هم، ديگر شاعر محليسراست که اهالي آذربايجان او را با «حيدربابايه سلام» شناختهاند. اين منظومه يکي از آثار ادبي شاخص به گويش ترکي آذربايجاني است که در 121 بند سروده شده است: «حيدربابا گؤيلر بوْتوْن دوماندي/ گونلريميز بير-بيريندن ياماندي».
نويسنده: الهه آرانيان
بازار