نویسندگانی که نامزد بزرگترین جایزه ادبیات کودک شده‌اند

آستريد ليندگرن (Astrid Lindgren) در ۱۴ نوامبر سال ۱۹۰۷ (۲۲ آبان ۱۲۸۶ خورشيدي) در سوئد زاده شد.

وي يکي از چهار فرزند يک خانواده کشاورز بود که هميشه از کودکي شادمانه‌اش به عنوان نقطه اوج انگيزه خود به کار نويسندگي ياد کرده است. وي در سال ۱۹۳۱ با استور ليندگرن ازدواج کرد و صاحب فرزنداني شد، همسرش به زودي درگذشت و او ديگر ازدواج نکرد.

ليندگرن در سال‌هاي ۱۹۴۶ تا ۱۹۷۰ در بزرگترين انتشارات کودکان در سوئد، به نام ربن و شورگن کار مي‌کرد، اين انتشاراتي نويسندگان سوئدي را به کار بيشتر برمي‌انگيخت و بهترين آثار ادبيات کودکان بين المللي را به سوئد مي‌آورد. انتشار نخستين کتاب ليندگرن بلافاصله پس از جنگ جهاني دوم، نشان دهنده علاقه شديد او به آموزش و پرورش و روان‌شناسي کودک و نيز ارتقا آگاهي همگاني از حقوق کودکان بود، او همواره از شيوه هاي سلطه جويانه و تعليمي سنتي انتقاد مي‌کرد.

ليندگرن جايزه‌هاي بي شمار بين المللي دريافت کرده و در آغاز حرفه نويسندگي در ۱۹۵۸ نشان هانس کريستين اندرسن را براي نگارش پي پي جوراب بلند به دست آورده است. جايزه صلح ۱۹۷۸ تجارت کتاب «آنان» و مدال آلبرت شوايتزر از سوي انستيتو رفاه حيوانات ايالات متحده در سال ۱۹۸۹ از جمله جوايزي است که براي دفاع از حقوق حيوانات و نقد سياست‌هاي اقتصادي دولت وقت سوئد به او تعلق گرفت.

در سال ۱۹۶۷ به مناسبت شصتمين سال تولد آستريد ليندگرن انتشارات ربن و شورگن جايزه نقدي را بنياد نهادند که هر سال در زادروز تولد ليندگرن به نويسنده‌اي سوئدي زبان، اهدا مي‌شود. بزرگترين بيمارستان کودکان سوئد در استکهلم نيز به نام اين نويسنده نام‌گذاري شده است.

آستريد ليندگرن در ۲۸ ژانويه سال ۲۰۰۲  (۸ بهمن ۱۳۸۰) و در سن ۹۴ سالگي درگذشت.

بزرگترين جايزه ادبيات کودک در جهان

پس از مرگ ليندگرن در سال ۲۰۰۲، دولت سوئد نشان يادبود آستريد ليندگرن (آلما) را پديد آورد تا زندگي و آثار او را در حافظه جمعي زنده نگه دارد و رشد ادبيات ناب کودکان و نوجوانان را ترغيب و ترويج کند. جايزه نقدي آستريد ليندگرن به مبلغ ۵ ميليون کرون سوئد، تقريبا برابر با  ۸۰۰ هزار دلار امريکا و ۵۸۰ هزار يورو، بزرگترين جايزه ادبيات کودکان و نوجوانان و دومين جايزه بزرگ ادبيات در جهان است.

اين جايزه ادبي، نه تنها به نويسندگان و تصويرگران اهدا مي‌شود، بلکه قصه گويان، مروجان و نهادهاي حوزه ادبيات کودکان و ترويج کتابخواني نيز مي توانند به آن دست يابند. اين جايزه، ساليانه به يک يا بيش از يک هنرمند صرف نظر از زبان و مليت آن‌ها اعطا مي شود. آثار اين هنرمندان بايد داراي کيفيت بالاي هنري و ارزش هاي انساني اي باشند که آستريد ليندگرن به آن‌ها باور داشت. جايزه يادبود آستريد ليندگرن را شوراي ملي سوئد در امور فرهنگي سرپرستي مي کند.

جايزه آستريد ليندگرن ۲۰۲۱ بهار سال آينده برگزار خواهد شد، فرصت مناسبي است براي آشنايي با نويسندگان ايراني که امسال نامزد دريافت اين جايزه هستند.

خانيان، زيستن هنر

جمشيد خانيان ۱۷ شهريور سال ۱۳۴۰ در آبادان متولد شد. او درباره آغاز کارش مي‌گويد: از يازده‌سالگي وارد کانون پرورش فکري شدم اولين ديدار جدي من با هنروادبيات در سال۵۱ يا ۵۲  با کتاب تيستوي سبز انگشتي بود. از آن‌ زمان، فراز و نشيب‌هاي بسياري را پشت سر گذاشته‌ام. هميشه فکر مي‌کنم که آن برخورد اتفاقي کوچک، سرنوشتم را جور ديگري رقم زده است. من هنر را زندگي کردم و ذره‌ذره آن را آموختم بدون آنکه بدانم چه وقت فرايند آموختن را طي کرده‌ام.

جمشيد خانيان از نيمه اول دهه ۱۳۶۰ با نگارش دو نمايشنامه يک نيمروز در اتاق بازجويي و روي ني بندي و مجموعه‌اي از داستان‌هاي کوتاه٬ کار خود را آغاز مي‌کند. اين فعاليت٬ با گرايش به سمت نقد و پژوهش و به ويژه داستان نويسي در عرصه ادبيات نوجوان گسترده‌تر مي‌شود.

 از وي تاکنون در زمينه‌هاي مختلف نگارشي بيش از ۴۰ عنوان کتاب به چاپ رسيده و سال‌ها به عنوان مدرس٬ کارشناس و داور در جشنواره‌هاي متعدد هنري و ادبي فعاليت داشته است.

کتاب قلب زيباي بابور برگزيده کتابخانه مونيخ (۲۰۰۵)٬ کتاب طبقه هفتم غربي برگزيده Ibby لندن - دفتر بين المللي کتاب براي نسل جوان (۲۰۱۲) و کتاب عاشقانه‌هاي يونس در شکم ماهي برگزيده Ibby مکزيک (۲۰۱۵) از آثار منتخب اين نويسنده بوده‌اند.

 خانيان برگزيده جايزه ۲۰ سال ادبيات، جايزه کتاب فصل، کتاب سال، جايزه شوراي کتاب کودک، جايزه غني پور، جايزه کتاب‌هاي رشد، جايزه ماهنامه سلام بچه‌ها و پوپک، جايزه کتاب کودک و نوجوان کانون پرورش، جايزه کميته هنر کتاب سال دفاع مقدس و جشنواره‌هاي متعدد نمايشي در سال‌هاي مختلف بوده است.

او جايزه ربع قرن ادبيات دفاع مقدس در ۳ رشته پژوهش هنري، رمان نوجوان و نمايشنامه را نيز دريافت کرده است. در سال ۱۳۹۶ و در سي و ششمين جشنواره بين المللي تئاتر فجر از خانيان به عنوان نمايشنامه‌نويس منتخب و همچنين به خاطر يک عمر تلاش در نوشتن، آموزش، پژوهش و توليد تئاتر تجليل شد.

جمشيد خانيان نخستين نويسنده ادبيات کودک و نوجوان ايران است که در سال ۲۰۱۸ ميلادي از بخش آسيا به جشنواره کلاغ سفيد کتابخانه مونيخ دعوت شده است. جمشيد خانيان در سال ۲۰۱۹، ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱  به جايزه ادبي آستريد ليندگرن معرفي شده است.

از آثار او مي‌توان به ادسون آرانتس دوناسيمنتو و خرگوش هيماليايي‌اش، گفت‌وگوي جادوگر بزرگ با ملکه جزيره رنگ‌ها، امپراتور کوتوله سرزمين لي‌لي‌پوت، يک جعبه پيتزا براي ذوزنقه کباب‌شده، عاشقانه‌هاي يونس در شکم ماهي، ناهي، لاک‌پشت فيلي، کودکي‌هاي زمين و... اشاره کرد.

يک پيشنهاد جادويي

گفت‌وگوي جادوگر بزرگ با ملکه جزيره رنگ‌ها، يکي از آخرين آثار منتشر شده از خانيان است که داستان پسر نوجواني به نام رهي را روايت مي‌کند که مي‌خواهد دوچرخه‌ بست‌وچهار دنده‌ نارنجي سايز بيست‌وشش داشته باشد. ولي پول لازم براي خريد آن را بايد خودش جور کند، ايده‌ او اين است که تابستان در پوست خرگوش جلوي پيتزافروشي بايستد و کار کند، ولي ناگهان با پيشنهاد عجيب و غريبي روبه‌رو مي‌شود، يک پيشنهاد جادويي و رنگارنگ...

گفت‌وگوي جادوگر بزرگ با ملکه جزيره رنگ‌ها، نوشته جمشيد خانيان در ۱۸۴ صفحه توسط نشر افق منتشر شده است.

 شاه‌آبادي، معلم تاريخ، داستان‌نويس، افسانه‌سرا

حميدرضا شاه آبادي ، نويسنده و پژوهشگر، روز سوم خرداد سال ۱۳۴۶ در تهران به دنيا آمد. در جواني به هنر داستان‌نويسي علاقه‌مند شد و بدون بهره‌گيري از هر نوع استاد يا آموزش، دست به نوشتن چند داستان زد. هم‌زمان تجربه‌هايي را هم در حوزه‌هاي سينما و تئاتر از سر گذراند. تجربه‌هايي که حاصل آن‌ها ساخت چند فيلم کوتاه و نوشتن چند نمايشنامه و کارگرداني و بازيگري در چند نمايشنامه ديگر بود.

اولين داستان شاه آبادي، به نام قبل از باران در سال ۱۳۶۸ براي بزرگسالان و در يک مجله هفتگي چاپ شد. تحصيل در رشته تاريخ که از سال ۱۳۶۷ آغاز شد او را به علم تاريخ و همين طور وقايع تاريخي علاقه مند کرد. پس از مدتي رابطه نزديکي بين تاريخ و ادبيات داستاني برقرار کرد و بر فعاليت در دو حوزه داستان نويسي و پژوهش تاريخي متمرکز شد.

تجربه فعاليت در کسوت معلمي طي يک دوره پنج ساله و همچنين فعاليت در کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان شاه آبادي را به نوشتن براي کودکان و نوجوانان علاقه مند کرده است. او هم اکنون عضو هيئت مديره انجمن نويسندگان کودک و نوجوان است.

حميدرضا شاه آبادي داراي مدرک کارشناسي ارشد در رشته تاريخ است و علاوه بر آن دو بورس مطالعاتي را در کتابخانه بين المللي مونيخ با موضوع ادبيات کودک گذرانده است.

 جايزه اول جشنواره کتاب کودک و نوجوان، لوح تقدير شوراي کتاب کودک، لوح تقدير جشنواره کتاب برتر، معرفي شده در فهرست کتابخانه بين المللي مونيخ، منتخب نظرسنجي  روزنامه اعتماد به عنوان بهترين رمان نوجوان دهه هشتاد، لوح تقدير جايزه ادبي «واو» رمان متفاوت، جايزه شهيد غني پور، جايزه اول جشنواره سلام بچه‌ها، جشنواره قصه‌هاي قرآني، کتاب سال رضوي، جشنواره بين‌المللي امام رضا (ع)، جايزه اول جشنواره رشد، بخشي از جوايز حميدرضا شاه‌آبادي به شمار مي‌روند.

لالايي براي دختر مرده، اعترافات غلامان، وقتي مژي گم شد، هيچ کس جرئتش را ندارد، موزي که مي‌خنديد (کتاب تصويري)، دروازه مردگان جلد اول قبرستان عمودي و... برخي از آثار اين نويسنده هستند.

افسانه ايراني

افسانه تيرانداز جوان، افسانه جواني به نام رعد است که بزرگ‌ترين آرزويش کسب مهارت در تيراندازي و شکست دادن قهرمان تيراندازي شهرشان به نام طوفان است. رعد، براي فراگيري فنون تيراندازي عازم سفري طولاني مي شود و در پي آن، به سرزمين ختن، نزد استاد تيراندازي مي رود. استاد که نسيم نام دارد طي چند سال سه کار مهم را به او مي آموزد: باز نگه داشتن چشم ها و پلک نزدن، چيزهاي کوچک را بزرگ ديدن، چيزهاي بزرگ را کوچک ديدن . به اين ترتيب رعد به تيرانداز چيره دستي تبديل مي شود و به سرزمين خود باز مي گردد، اما اتفاق ديگري رقم مي خورد.

افسانه تيرانداز جوان، نوشته حميدرضا شاه‌آبادي با تصويرگري پرويز اقبالي در ۴۰ صفحه توسط انتشارات کانون پرور فکري کودکان و نوجوانان به چاپ رسيده است.

هوشو؛ راوي قصه‌هاي مجيد

هوشنگ مرادي کرماني ۱۶ شهريور ماه ۱۳۲۳ در روستاي سيرج کرمان زاده شد. زندگي‌اش بدون پدر و مادر و در تنگدستي و سختي گذشت. از ۸ سالگي به کارهاي مختلف پرداخت. دوره دبستان را در زادگاهش و دوره دبيرستان را در کرمان گذراند. سپس به تهران آمد و به تحصيل در دانشکده‌ هنرهاي دراماتيک پرداخت. هم‌زمان، از رشته‌ ترجمه‌ زبان انگليسي دانش آموخته شد.

وي نويسندگي را از سال ۱۳۳۹ با همکاري راديو کرمان آغاز کرد، در سال ۱۳۴۷، نخستين داستانش با عنوان کوچه‌ ما خوشبخت‌ها که طنزآميز بود، در مجله‌ خوشه منتشر شد. اولين مجموعه داستان مرادي کرماني با عنوان معصومه و کتاب من غزال ترسيده‌اي هستم، در سال ۱۳۴۹-۱۳۵۰ به چاپ رسيد و در سال ۱۳۵۳ قصه‌هاي مجيد را آفريد که بازتاب زندگي خود نويسنده بود.

مرادي کرماني در سال ۱۳۶۰، به خاطر داستان بچه‌هاي قاليباف‌خانه از سوي شوراي کتاب کودک لوح تقدير دريافت کرد و در سال ۱۹۹۲ ميلادي از طرف شوراي کتاب کودک ايران نامزد دريافت جايزه هانس کريستين آندرسن شده و به سبب پرداختن به زندگي کودکان محروم از سوي داوران تشويق شد. او همچنين عنوان نويسنده‌ برگزيده‌ کشور کاستاريکا – جايزه‌ مارتيني (نويسنده و قهرمان ملي آمريکاي لاتين) را در سال ۱۹۹۵ ميلادي از آن خود کرد. نام او در شمار چهره‌هاي ماندگار ثبت‌شده است و در سال‌هاي ۲۰۰۷ و  ۲۰۰۸، ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ از سوي نهادهاي متفاوت، نامزد دريافت جايزه آستريد ليندگرن شد.

از آثار او مي‌توان به: نخل، چکمه، داستان آن حفره، مهمان مامان، مرباي شيرين، لبخند انار، نازبالش و... و چندين داستان و فيلمنامه اشاره کرد. داستان‌هاي او به زبان‌هاي گوناگون ازجمله فرانسوي، انگليسي، عربي، ترکي استانبولي، هندي و ... ترجمه‌شده‌اند و از روي برخي از آن‌ها همچون حفره، چکمه، مهمان مامان و مثل ماه شب چهارده، فيلم سينمايي و سريال تلويزيوني ساخته شده است.

از يتيم‌خانه سيرج تا کتابخانه بين‌المللي کودکان

شما که غريبه نيستيد زندگي‌نامه خودنگاشته هوشنگ مرادي کرماني است و به نوعي سال‌شمار زندگي او در نوجواني به شمار مي‌آيد.

رويدادهاي زندگي اين نويسنده، سخت و تأثير گذار است و ضربه‌هاي عاطفي که به او وارد مي شود، مسير زندگي او تغيير مي‌دهد. راوي در فضايي که فقر مادي و فقر فرهنگي به هم آميخته است، سهم خودش را از زندگي مي گيرد و با شيطنت ها و بازي هايي که گاه آزاردهنده‌اند به زندگي سخت و محيط يکنواخت و خسته کننده اطراف خود تنوع مي بخشد. خواندن و نوشتن بهترين سرگرمي اوست. او راه و رسم زندگي را مي آموزد و تسليم شرايط نمي شود و در هر حالتي به فکر هدف خويش است. اين زندگي‌نامه الگويي در اختيار نوجوانان مي گذارد که با وجود رنج‌ها راه خود را طي کنند و به موفقيت برسند.

شما که غريبه نيستيد، در سال ۱۳۸۴ برگزيده شوراي کتاب کودک و در ۲۰۰۶ در کاتولوگ کلاغ سفيد کتابخانه بين المللي کودکان معرفي شده است.

شما که غريبه نيستيد، نوشته هوشنگ مرادي کرماني، در ۴۷۵ صفحه توسط نشر معين به چاپ رسيده است.