در ماه رمضان چه کتاب‌هایی از شهید مطهری مطالعه کنیم؟

۱. آزادي معنوي

آزادي معنوي مجموعه‌اي است مشتمل بر پانزده سخنراني که در زمانها و  مکانهاي مختلف توسط استاد مطهري ايراد شده‌اند و وجه مشترک همه آنها اين است که موضوع آنها مسائل معنوي و مربوط به خودسازي و تزکيه نفس است، اگرچه در خلال سخنرانيها گاه به مسائل اجتماعي نيز اشاره شده است. مطالعه اين کتاب، گذشته از اينکه خواننده را با بُعد معنوي شخصيت استاد شهيد مطهري آشنا مي‌سازد، وي را گام به گام به سوي خودسازي و تقوا حرکت مي‌دهد و در واقع يک سلوک معنوي است. برخي از موضوعهاي طرح شده در اين کتاب عبارتند از: آزادي معنوي، عبادت و دعا، هجرت و جهاد، بزرگي و بزرگواري روح، مکتب انسانيت.

۲. جاذبه و دافعه علي عليه‌السلام

اين کتاب مجموعه‌اي است از چهار سخنراني استاد شهيد مطهري که در حسينيه ارشاد ايراد شده است و مشتمل است بر يک مقدمه و دو بخش. در مقدمه کلياتي درباره جذب و دفع به طور عموم و جاذبه و دافعه انسانها به طور خصوص بحث شده است. در بخش اول ضمن اشاره به نقش مثبت عشق و محبت در سازندگي فرد و اجتماع و بيان نمونه‌هايي از تأثير اين عامل سازنده در تاريخ اسلام، جاذبه علي(ع) ـ که همواره دلهايي را به سوي خود کشيده و مي‌کشد ـ و فلسفه آن و فايده و اثر آن مورد بحث قرار گرفته است. در بخش دوم، دافعه نيرومند آن حضرت که چگونه عناصري را به سختي طرد مي‌کرد و دور مي‌انداخت، توضيح و تشريح شده است. در اين بخش ريشه پيدايش خوارج، عقايد انحرافي آنها و نيز چگونگي انقراض اين فرقه بيان شده است. در پايان کتاب ثابت گرديده که علي(ع) شخصيتي دو نيرويي بوده است و هرکس که بخواهد در مکتب او پرورش يابد و مطابق الگوي اسلام علوي تربيت گردد، بايد دونيرويي باشد، يعني هم جاذبه داشته باشد و هم دافعه.

۳. سيري در نهج‌البلاغه

اين کتاب مجموع مقالات متسلسلي است که در سالهاي ۵۱ ـ ۵۲ شمسي در مجله «مکتب اسلام» توسط استاد شهيد مطهري به رشته تحرير درآمد و سپس به صورت کتاب به دست چاپ سپرده شد. اين کتاب داراي يک مقدمه و هفت بخش است. استاد مطهري در مقدمه به نحوه آشنايي خود با نهج‌البلاغه و وجه تسميه کتاب – که حاکي از سير و گردشي در اين اقيانوس عظيم و بيکران معرفت و معنويت است – اشاره مي‌کنند. مهمترين موضوعهاي بحث شده در اين کتاب عبارتند از : نهج‌البلاغه و انديشه‌هاي کلامي، تلقي نهج‌البلاغه از عبادت، حکومت و عدالت، ارزش دنيا از نظر قرآن و نهج‌البلاغه.

۴. داستان راستان

اين مجموعه دو جلدي شامل ۱۲۵ داستانِ برگرفته از کتب حديث و نيز کتب رجال و تراجم و تواريخ و سير توسط استاد شهيد مطهري است. قهرمان داستانها غالباً پيشوايان بزرگ دين و يا شخصيتهاي بزرگوار علمي و فقهي مي‌باشند. اين داستانها علاوه بر آنکه عملا مي‌تواند راهنماي اخلاقي و اجتماعي سودمندي باشد، معرّف روح تعليمات اسلامي نيز هست و خواننده از اين رهگذر با حقيقت و روح تعليمات اسلامي آشنا مي‌شود.

۵. حکمت‌ها و اندرزها

اين کتاب مجموعه‌اي است مشتمل بر مقالاتي از استاد شهيد آيت الله مطهري که در سالهاي ۱۳۳۱ تا ۱۳۴۱ شمسي براي که برنامه عمومي آشنايي با فرهنگ اسلامي و نيز ايراد به صورت گفتار و خطابه به رشته تحرير درآمده است و بيشتر مطالب آن پيرامون اخلاق و راه و رسم زندگي و دستورات اسلام در اين باب است.

۶. انسان کامل

اين کتاب مجموعه‌اي است مشتمل بر سيزده جلسه سخنراني که در سال ۱۳۵۳ شمسي ايراد شده است. استاد شهيد مطهري در اين سخنرانيها براي آنکه آشکار سازند اسلام يک دين جامع است و انسانِ اسلام انساني است چند بعدي که همه دستورات اين مکتب الهي را به طور هماهنگ به مورد اجرا مي‌گذارد، و براي آنکه جوانان مسلمان را از نگرش تک بعدي به اسلام مصون بدارند اين بحث را مطرح کردند. البته نظر ساير مکاتب درباره «انسان کامل» نيز از جمله مکتب سوسياليسم، مکتب اگزيستانسياليسم، مکتب عرفان، مکتب عقل و… مورد نقد و بررسي قرار گرفته است. مطالعه اين کتاب از نظر شناخت انسان نمونه و ايده‌آل اسلام که انساني است که ارزشهاي انساني را در حد اعتدال و بدور از افراط و تفريط‌ داراست، براي همه زمانها مفيد و ضروري است.

۷. سيري در سيره ائمه اطهار

بيان تحليلي زندگي ائمه اطهار عليهم‌السلام موجب آن مي‌شود که پيشوايان ديني به عنوان نمونه‌هاي انسان مافوق و نه مافوق انسان و الگوهاي عيني براي حيات فردي و اجتماعي معرفي گردند. استاد شهيد مطهري در اين کتاب به اين مهم پرداخته و حيات سياسي اجتماعي تني چند از ائمه معصومين را به ويژه از نظر کيفيت برخورد با مسئله خلافت و حکومت تجزيه و تحليل نموده است. پيشوايان بزرگواري که در اين کتاب معرفي شده‌اند عبارتند از: امام علي(ع)، امام حسن(ع)، امام حسين(ع)، امام زين‌العابدين(ع)، امام جعفر صادق(ع)، امام موسي کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام حسن عسکري(ع) و مهدي موعود (عج).

۸. تفسير قرآن (مجموعه ۱۴ جلدي آشنايي با قرآن)

مجموعه ۱۴ جلدي آشنايي با قرآن سلسله مباحث تفسيري استاد شهيد مطهري در سالهاي قبل از پيروزي انقلاب اسلامي است که عمدتاً در بين سالهاي ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ شمسي انجام شده است. جلد اول اين مجموعه مقدمه و پيش‌درآمدي بر اين سلسله مباحث محسوب مي‌شود که در آن به مسائلي همچون زبان قرآن، مخاطبهاي قرآن، عقل از ديدگاه قرآن و… پرداخته شده است. در مجلدات بعدي تفسير آياتي از برخي سور قرآن از جمله حمد، بقره، انفال، توبه، نور و تقريباً جزء سي‌ام قرآن انجام شده است. ويژگي ممتاز اين مباحث، توجه به مسائل و موضوعات فکري و اجتماعي روز در حين تفسير آيات قرآني است که موجب تازگي و زنده بودن اين مباحث گرديده است. ويژگي ديگر بيان روشن و روان آن است.

۹. مشکلات علي عليه‌السلام (گفتاري از کتاب سيري در سيره ائمه اطهار)

اين کتاب بخشي از کتاب «سيري در سيره ائمه اطهار عليهم السلام » است که به علت اهميت موضوع آن و نظر به درخواست برخي علاقه مندان آثار استاد مطهري به صورت مجزا نيز منتشر شده است. مطالعه اين کتاب، خواننده را با ابعاد گوناگون شخصيت امام علي (ع) و روش برخورد آن حضرت با دشمنان حق و عدالت آشنا مي سازد.

۱۰. عبادت و دعا: فصلي از کتاب آزادي معنوي (در قطع جيبي)

کتاب حاضر شامل چهار سخنراني از استاد شهيد آيت‌الله مطهري درباره «عبادت و دعا» است که در رمضان ۱۳۹۰ قمري (مطابق با آبان ۱۳۴۹ شمسي) در حسينيه ارشاد تهران ايراد شده است. اين گفتارها در کتاب آزادي معنوي اثر آن متفکر شهيد که بعد از شهادت ايشان منتشر شده به چاپ رسيده است ولي نظر به اين که درخواست‌هاي مکرر براي انتشار آن به صورت مستقل وجود داشت، به صورت  رساله حاضر نيز منتشر مي‌گردد.

۱۱. توبه: فصلي از کتاب آزادي معنوي (در قطع جيبي)

کتاب حاضر شامل دو سخنراني از استاد شهيد آيت‌الله مطهري درباره «توبه» است که در رمضان ۱۳۹۰ قمري (مطابق با آبان ۱۳۴۹ شمسي) بعد از سخنرانيهاي «عبادت و دعا» در حسينيه ارشاد تهران ايراد شده است. اين دو گفتار در کتاب آزادي معنوي اثر آن متفکر شهيد که بعد از شهادت ايشان منتشر شده به چاپ رسيده است ولي نظر به اين که درخواستهاي مکرر براي انتشار آن به صورت مستقل وجود داشت، به صورت رساله حاضر نيز منتشر مي‌گردد.

۱۲. عدالت از نظر علي عليه‌السلام: گفتاري از کتاب بيست گفتار (در قطع جيبي)

کتاب حاضر شامل دو سخنراني از استاد شهيد آيت‌الله مطهري در موضوع عدالت است تحت عنوان «عدالت از نظر علي عليه‌السلام» و «تفاوتهاي بجا و تفاوتهاي بيجا». اين دو گفتار قبلاً در کتاب بيست گفتار منتشر شده است ولي نظر به اين که در ميان ساير گفتارهاي اين کتاب نمود لازم را نداشت و عده‌اي از علاقه‌مندان آثار آن اسلام‌شناس فرزانه نيز خواهان چاپ مجزاي آن بودند، اقدام به انتشار اين دو گفتار به شکل حاضر شد.

۱۳. صلح امام حسن عليه السلام: گفتاري از کتاب سيري در سيره ائمه اطهار (در قطع جيبي)

کتاب صلح امام حسن عليه السلام که بخشي از کتاب سيره ائمه اطهار عليهم السلام اثر استاد مطهري است، حاصل دو جلسه بحث و انتقاد در اين موضوع در انجمن اسلامي پزشکان در دهه ۱۳۵۰ و قبل از انقلاب اسلامي است. در اين کتاب شرايط زمان امام حسن عليه السلام که منجر به اين صلح شد و نيز مواد صلحنامه تشريح شده است و اين که اين مواد به نفع جبهه امام حسن عليه السلام بود و البته معاويه نقض پيمان کرد و به آن عمل نکرد و اين امر زمينه قيام امام حسين عليه السلام را فراهم نمود. در اين کتاب با تحليل تاريخي دقيق آن متفکر شهيد آشنا مي شويد.

۱۴. تفسير سوره قدر: بخشي از کتاب «آشنايي با قرآن» جلد چهاردهم (در قطع جيبي)

اين کتاب بخشي از کتاب «آشنايي با قرآن» جلد چهاردهم است که نظر به درخواست برخي علاقه‌مندان آثار استاد مطهري براي استفاده در ماه مبارک رمضان و شب‌هاي قدر، به صورت مجزا نيز منتشر شده است.