۳۷ کتاب که باید درباره خرمشهر خوانده شود

با فرار رسيدن سالروز عمليات بيت‌المقدس مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس بر آن شده است تا پژوهش‌هاي صورت گرفته در رابطه با اين عمليات را که در قالب کتاب توسط اين مرکز منتشرشده معرفي نمايد و شرح مختصري از هرکدام ارائه کند.

خونين شهر تا خرمشهر (فصل دوم: آزادسازي)

کتاب «خونين شهر تا خرمشهر» سه فصل دارد: فصل اول «از اشغال تا آزادسازي» است که به آغاز جنگ و اشعال خرّمشهر مي‌پردازد و ضمن شرح مقاومت مردم خرّمشهر در محورهاي مختلف جبهه و داخل شهر و چگونگي هجوم دشمن و مسير حرکت نيروهاي دشمن، به بررسي وضعيت داخلي عراق و تأثير مقاومت ملّت ايران بر استراتژي عراق مي‌پردازد. در ادامه، بحثي کوتاه در مورد وضعيت سياسي و نظامي کشور و هم‌چنين تحولات در عرصه سياسي ايران در زمان اشغال خرّمشهر دارد و زمينه‌هاي شروع طرح آزادسازي خرّمشهر در جامعه و آغاز تلاش به اين منظور را مطرح مي‌نمايد. فصل دوم، «آزادسازي»، به بررسي عمليات بزرگي که به آزادسازي خرّمشهر انجاميد (بيت‌المقدّس) عملياتهاي ثامن‌الائمه، طريق‌القدس و فتح‌المبين پرداخته، ويژگي‌ها و مراحل مختلف هر عمليات را (از طرح‌ريزي و پشتيباني تا نتايج) توضيح ‌مي‌دهد. فصل سوم به بازتاب پيروزي و نتايج آزادسازي خرّمشهر، مي‌پردازد و شرح مي‌دهد که چگونه با آزادسازي خرّمشهر، موقعيّت ايران در منطقه تثبيت گرديد.

اين کتاب در نخستين همايش ادبي ـ هنري حماسه خرمشهر برنده جايزه اول معرفي شد.

 جنگ؛ بازيابي ثبات (فصل سوم: آغاز تحول در جنگ و آزادسازي مناطق اشغالي)

موضوع اصلي کتاب «جنگ؛ بازيابي ثبات»، تشريح ابعاد و ويژگي‌هاي هجوم سراسري عراق به خاک ايران و علل توقف آن و سرانجام، چگونگي بيرون راندن نيروهاي متجاوز از خاک ايران است.

در اين جلد همچنين، تحولات سياسي ايران در سا لهاي ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱، که يکي از سرنوشت‌سازترين دوره‌هاي انقلاب اسلامي به شمار مي‌رود و تأثير به‌سزايي در ايجاد تحول در جبهه‌ها داشته است، بحث و بررسي مي‌شود.

کتاب «جنگ؛ بازيابي ثبات»، از سه فصل تشکيل شده است. همچنين اين کتاب داراي نقشه‌هاي متعددي است که موقعيت جغرافيايي عمليات‌ها را نمايش مي‌دهد.

فصل اول با عنوان بررسي اهداف و مقاصد سياسي عراق؛ در ابتدا استراتژي نظامي عراق را مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌دهد و با بررسي استعداد و گسترش ارتش عراق، سازمان نظامي و استراتژي عملياتي ارتش عراق در جبهه‌هاي جنوب، مياني و شمالي، به تشريح پيشروي نيروهاي عراقي مي‌پردازد. فصل دوم با عنوان بن‌بست نظامي، بحران سياسي؛ استراتژي بني‌صدر را براي آزادسازي مناطق اشغالي مورد بررسي قرار مي‌دهد. فصل سوم، آغاز تحول در جنگ و آزادسازي مناطق اشغالي نام دارد. در اين فصل به بررسي زمينه‌هاي تحول در جنگ، اجراي چندين عمليات محدود و نتايج  آن‌ها مي‌پردازد.

سيري در جنگ ايران و عراق (آغاز تا پايان) (فصل ۳: آزادسازي مناطق اشغالي، تداوم جنگ)

کتاب «سيري در جنگ ايران و عراق (آغاز تا پايان)» هفت فصل دارد که در آن‌ها مطالب زير مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است: فصل اول «نگاهي اجمالي به عمليات والفجر هشت»، شکلگيري و چگونگي عمليات فاو؛ فصل دوم «تشديد فشار به جمهوري اسلامي»، تلاش قدرت‌هاي بزرگ براي فشار بيشتر به ايران جهت جلوگيري از موفقيت در جنگ، و استراتژي قدرتهاي بزرگ جهت خاتمه جنگ بدون طرف پيروز؛ فصل سوم «تدابير و اقدامات مسؤولين کشور» به ويژه حضرت امام خميني(ره)، رويارويي با وضعيت جديد و تأکيد امام بر ادام هي جنگ، طرح‌ريزي و اجراي عمليات محدود؛ فصل چهارم «تجزيه و تحليل ماجراي مکفارلين»، روند شکل‌گيري سياست خارجي جديد آمريکا در مقابل ايران و تأثيرات تعيين کننده ماجراي مکفارلين در روابط دو کشور؛ فصل پنجم «عمليات کربلاي چهار»، کمک‌هاي اطّلاعاتي آمريکا به عراق براي کشف مناطق عملياتي؛ فصل ششم «عمليات کربلاي چهار»، وضعيت دشوار جمهوري اسلامي در روند تحولات جنگ به‌ويژه پس از عمليات کربلاي چهار؛ فصل هفتم «آخرين تحرک نظامي در جنوب»، چگونگي انجام عمليات کربلاي هشت، مرحله تکميلي عمليات کربلاي پنج.

 تاريخ تحليلي جنگ ايران و عراق (جلد اول) (فصل چهارم: پيروزي هاي ايران)

کتاب «تاريخ تحليلي جنگ ايران و عراق (جلد اول)» اولين کتاب جامع درباره تاريخ جنگ تحميلي است که تمام مباحث جنگ را از بدو پيروزي انقلاب اسلامي تا سقوط صدام مورد تجزيه و تحليل قرار داده است. اين کتاب دو جلدي داراي ده فصل است که تاريخ و تحولات جنگ عراق با ايران را به صورت موشکافانه مورد تجزيه و تحليل قرار داده است. در اين کتاب به چرايي آغاز جنگ توسط صدام حسين پرداخته شده است و دليل عدم آمادگي ايران را براي جلوگيري از بروز جنگ مورد بررسي قرار داده است.

در ساير فصل‌ها تمام فراز و نشيب‌ها و تحولات دوران جنگ مورد بررسي قرار گرفته و همه عمليات‌هاي مهمي را که جمهوري اسلامي ايران براي بيرون راندن ارتش متجاوز عراق از سرزمين‌هاي اشغالي با کمک نيروهاي مسلح و مردم داوطلب انجام داده است، تشريح و تجزيه و تحليل کرده است.

عمليات‌هاي مهمي مثل شکست حصر آبادان، آزادسازي بستان، رسيدن به مرز فکه، فتح خرمشهر و عبور قواي ايران از اروند رود و بازگرداندن لبه تيز جنگ به سوي صدام نيز به طور مشروح در اين کتاب بررسي شده‌اند. در اين کتاب به جنگ شهرها، جنگ نفتکش‌ها، بکارگيري سلاح‌هاي شيميايي توسط عراق، ماجراي مک‌فارلين و جنگ آمريکا با ايران در خليج‌فارس نيز پرداخته شده است.

 روند جنگ ايران و عراق ـ جلد اول (فصل چهارم: آزادسازي سرزمين هاي اشغالي)

در کتاب «روند جنگ ايران و عراق ـ جلد اول»، حوادث و رويدادهاي جنگ ايران و عراق، از ديدگاه يک فرمانده و پژوهشگر دفاع مقدّس بررسي و تحليل شده است. اين اثر در ده فصل تدوين شده که طيّ دو جلد به چاپ رسيده است. در جلد دوم اثر، عمليات‌هاي والفجر ۵ و ۶، خيبر، بدر، والفجر ۸، کربلاي ۳، فتح ۵، والفجر ۱۰ و مرصاد ذکر شده است. موضوعاتي مانند جنگ شهرها، جنگ نفت‌کش‌ها، حملات شيميايي عراق، مسايل منطقه‌اي و بين‌المللي و … نيز در پايان اثر درج شده است.

در ضمن اين کتاب در بيست و پنجمين دوره انتخاب کتاب فصل؛ مهرماه ۱۳۹۲ و همچنين سي و يکمين دوره کتاب سال جمهوري اسلامي ايران؛ بهمن ۱۳۹۲ شايسته تقدير شناخته شد.

 طبيب زندان دولَه‌تو (روايت دکتر سيد مسعود خاتمي) (گفت و گوي هفتم: بسيج جامعه پزشکي براي پشتيباني از جنگ)

کتاب تاريخ شفاهي دکتر سيد مسعود خاتمي تحت عنوان «طبيب زندان دوله‌تو» روايت يکي از شخصيت‌هاي عرصه پزشکي سپاه است و به تبيين نقش معاونت بهداري کل سپاه در جنگ و نقش پزشکان در آن سال‌هاي پر حماسه و شکوهمند مي‌پردازد. مجري کتاب دکتر محمدرضا باقري مي‌باشد که طي ۲۷ جلسه در قالب ۱۴ گفتگو از تولد تا انقلاب اسلامي، اسارت در زندان دوله‌تو، فرماندهي استان فارس تا عضويت در شوراي عالي سپاه، مسئوليت در بهداري جنگ و کمک به شکل‌گيري ستاد امداد و درمان و چگونگي تشکيل بسيج جامعه پزشکي و بهره‌گيري از ظرفيت درماني کشور در خدمت جنگ با دکتر خاتمي گفتگو داشته‌اند. همچنين در بخشي از کتاب به موضوعات تخصص بهداري در جنگ مانند بهداشت در جنگ، مواجهه با عوامل ناشناخته شيميايي، درمان مصدومان شيميايي و تحقيقات براي کمک به مجروحان جنگ پرداخته ‌شده است. توجه به تاريخچه تشکيل و توسعه دانشگاه علوم پزشکي حضرت بقيه‌الله (عج) و نقش دکتر خاتمي در تأسيس اين دانشگاه و توسعه بيمارستان‌هاي وابسته به آن و نقش مرکز تحقيقات بيولوژيک در شناسايي شهدا از ديگر موضوعاتي است که در اين کتاب مطرح شده است.

 با نواي کاروان (روايت محمدصادق آهنگران) (گفت و گوي دهم: مديحه سرايي در عمليات هاي آزادسازي)

کتاب تاريخ شفاهي حاج صادق آهنگران با عنوان «با نواي کاروان» در سال ۱۳۹۹ توسط انتشارات مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس منتشر شده است. مجري تاريخ شفاهي حاج صادق آهنگران، حجت‌الاسلام‌والمسلمين محمدمهدي بهداروند مي‌باشد. معرفي ابعاد شخصيتي و نقش مهم راوي در دفاع مقدس، تجليل و تکريم از نقش مداحان و ذاکران در آن سال‌ها و تأکيد بر نقش خانواده ايشان در همراهي و همسنگري با وي از نکات مهم و با اهميتي است که در اين کتاب به آن‌ها پرداخته‌شده است. محتواي کتاب شامل شش بخش اصلي است؛ بخش اول از تولد تا آغاز جنگ تحميلي، بخش دوم دوره رشد و بالندگي در بستر جنگ تحميلي، بخش سوم گونه‌شناسي و مناسبت‌شناسي نوحه‌ها، بخش چهارم از شخصيت‌هاي تأثيرگذار در مسير زندگي ايشان، بخش پنجم فعاليت‌هاي فرهنگي برون‌مرزي و بخش ششم شخصيت و عملکرد حاج صادق آهنگران از منظر مسئولان تبليغات جبهه و جنگ آن دوره است. آلبوم تصاوير حضور ايشان در جبهه در انتهاي کتاب اضافه شده است.

 جوانان اهواز زنده اند ـ جلد اول (روايت سردار احمد غلامپور) (گفت وگوي چهاردهم: عمليات بيت المقدس و فرماندهي قرارگاه قدس در اين عمليات و گفت وگوي پانزدهم: آزادسازي خرمشهر و مسئلۀ پايان جنگ)

کتاب «جوانان اهواز زنده‌اند» جلد اول از کتاب تاريخ شفاهي دفاع مقدس به روايت سردار احمد غلامپور است. اين کتاب از ۱۵ گفت‌وگو تشکيل‌شده که شامل سه دوره از زندگي سردار غلامپور مي‌شود: دوره کودکي تا انقلاب اسلامي، دوره پس از انقلاب اسلامي تا وقوع جنگ تحميلي و دوره هجوم ارتش عراق تا آزادسازي خرمشهر. اولين جلسه گفتگو با سردار غلامپور در ۲۷ مرداد سال ۱۳۸۸ در مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس برگزارشده است.

جنگ الکترونيک (روايت علي اسحاقي) (جلسه ششم: تشکيل واحد جنگ الکترونيک و جلسه هفتم: آمادگي عراق پيش از عمليات رمضان)

جرقه شکل گيري واحد شنود وقتي زده شد که علي اسحاقي بيسيم روشن عراقي ها را در منطقه دارخوين به غنيمت گرفت. عملکرد موفق واحد شنود تا عمليات فتح‌المبين، سبب شد تا اين واحد نوپا با نام واحد جنگ الکترونيک از عمليات بيت‌المقدس تا پايان جنگ نقش‌آفريني کند. از جمله مأموريت‌هاي جنگ الکترونيک رصد کردن فعاليت‌هاي ارتش عراق از خط مقدم تا بغداد بود. علي اسحاقي در ۲۷ جلسه گفت وگو، شکل گيري، توسعه و مأموريت‌هاي اين واحد تا سال ۱۳۶۵ و بخشي از لايه‌هاي پنهان اين دوران تاريخ‌ساز را بازگو مي‌کند.

 از ري تا شام (روايت ناتمام احمد غلامي) (بخش چهارم: بيرون راندن متجاوز؛ از بستان تا خرمشهر (جلسۀ سيزدهم: عمليات بيت‌المقدس، اعزام به سوريه و تشکيل تيپ ۱۰ سيدالشهدا (ع))

کتاب «از ري تا شام» تاريخ شفاهي دفاع مقدس روايت سردار احمد غلامي است جانشين تيپ ۱۰ سيدالشهدا (ع) و فرمانده تيپ ۱۱۰ خاتم‌الانبيا (ص) در دوران دفاع مقدس است. سردار شهيد غلامي در اين کتاب جنگ را از منظر خود و آن‌گونه که درک نموده روايت کرده است. درواقع اين کتاب مجموعه‌اي از فعاليت‌ها، تجربه‌ها و البته قضاوت‌هاي شخصي اوست.

نتيجه ۱۸  جلسه گفت‌وگو مرحوم علي مژدهي با سردار غلامي، کتاب «تاريخ شفاهي سردار احمد غلامي» است که اين گفت‌وگوها از ۲۲ ارديبهشت ۱۳۹۴آغازشده و تا اول ارديبهشت ۱۳۹۵ ادامه يافته است. در اين کتاب در خصوص زندگي و فعاليت‌هاي احمد غلامي از تولد تا قبل از انتصاب او به فرماندهي تيپ ۱۱۰ خاتم‌الانبيا (ص) گفت‌وگو شده است. تاريخ شفاهي سردار غلامي با فوت ناگهاني علي مژدهي و شهادت سردار غلامي در جبهۀ سوريه ناتمام مانده است.

 در مسير پيروزي (روايت مرتضي قرباني) (جلسه دوازدهم: طراحي عمليات بيت المقدس، جلسه سيزدهم: مرحله اول و دوم عمليات بيت المقدس و جلسه چهاردهم: مرحله سوم و چهارم عمليات بيت المقدس)

کتاب «در مسير پيروزي» حاصل ۱۶ جلسه گفت‌وگو با سردار مرتضي قرباني است که در سال‌هاي ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۱ انجام‌شده است.

قرباني در بسياري از عمليات‌هاي دفاع مقدس با رشادت و شجاعت تمام در خطوط مقدم و نزديک‌ترين مکان به نيروهاي دشمن حضور يافت و ضمن اداره کردن نيروهايش، رزمندگان را به مقاومت در مقابل دشمن و پايمردي در موقعيت‌هاي مختلف، تشويق و تهييج کرد.

توصيف حماسه‌هاي مدافعان شهر و مظلوميت رزمندگان از نقاط عطف روايت قرباني از آن روزهاي پرافتخار اما تلخ تاريخ جنگ است.

حضور مردم آبادان در منطقه عملياتي تنها ساعتي پس از شکست ارتش عراق در شرق رودخانه کارون در عمليات ثامن‌الائمه، چگونگي مقابله با پاتک واحد زرهي دشمن از طريق پل سابله براي بازپس‌گيري شهر بستان در عمليات طريق‌القدس، فرورفتن تانک‌هاي عراقي در باتلاق دشت سندال در حين عمليات فتح المبين و مقاومت جانانه نيروهاي تيپ کربلا در محدوده پل نو در غرب خرمشهر براي جلوگيري از فرار يک لشکر عراقي که در خرمشهر مستقر بود، بخش‌هايي از روايت خواندني مرتضي قرباني در تشريح عمليات‌هاي دوره آزادسازي مناطق اشغال‌شده خوزستان است.

عبور از مرز با هدف تنبيه متجاوز و اجراي عمليات رمضان در مناطق شرق بصره، توضيح درباره عملکرد تيپ کربلا در عمليات رمضان و ناکامي در اين عمليات، قسمت ديگري از روايت قرباني است که در آن، برخي از واقعيت‌هاي صحنه نبرد و فضاي ذهني فرماندهان در آن زمان تشريح شده است. پايان گفت‌وگوها با سردار قرباني به عمليات محرم اختصاص يافت که در ارتفاعات مرزي حمرين براي برون‌رفت از فضاي پس از عمليات رمضان انجام شد.

 از سنندج تا خرمشهر (روايت سيد يحيي صفوي) (جلسه بيست وچهارم: توانايي نظامي ايران و عراق در عمليات بيت المقدس، جلسه بيست وپنجم: گرفتن سرپل بزرگ؛ مرحلۀ اول عمليات بيت المقدس، جلسه بيست وششم: رسيدن به مرزهاي بين المللي، جلسه بيست وهفتم: عوامل مؤثر بر فتح خرمشهر و جـلسه بيست وهشتم: پيروزي راهبردي ايران)

«از سنندج تا خرمشهر» جلد اول کتاب تاريخ شفاهي دکتر صفوي متن گفت‌وگوهاي ۲۸  جلسه است که در آن به موضوعاتي همچون زندگي شخصي، فعاليت‌هاي انقلابي، چگونگي آزادسازي سنندج و عمليات‌هاي موفقيت‌آميز تا سال۶۱ از جمله آزادسازي خرمشهر پرداخته شده است.

 مخابرات در جنگ (روايت مهدي شيراني‌نژاد) (جلسه هفتم: رشد مخابرات همپاي توسعه سازمان رزم سپاه جلسه هشتم: ساختار جديد مخابرات در عمليات بيت المقدس)

اين کتاب حاصل ۲۷ جلسه گفت‌وگوي «يحيي نيازي» با «مهدي شيراني‌نژاد» جانشين واحد مخابرات در دوران هشت ساله جنگ ايران و عراق است. شيراني‌نژاد که در شکل‌گيري، توسعه، تجهيز و ماموريت‌هاي اين واحد حضور پيوسته‌اي داشته، دانسته‌ها و مشاهدات خود را از اين دوران را روايت کرده است.

 اطلس ۴۱ ثارالله در ۸ سال دفاع مقدس (فصل دوم: آزادسازي سرزمين هاي اشغالي)

يکي از کتاب‌هايي که در حوزه اطلس يگاني منتشر شده است کتاب «اطلس لشکر ۴۱ ثارالله» در هشت سال دفاع مقدس تأليف عباس ميرزايي است. ناگفته نماند براي تهيه و انتشار اين اطلس سردار شهيد سپهبد قاسم سليماني نقش بسيار جدي و ارزنده‌اي را به‌عهده داشته است به‌طوري‌که با تلاش و همت ايشان کارنامه لشکر ۴۱ ثارالله، همراه با نقشه‌هاي عملياتي لشکر  تهيه و تدوين شد.

کتاب «اطلس ۴۱ ثارالله» متشکل از شش فصل است؛ فصل اول را با عنوان «تجاوز ارتش عراق و تشکيل هسته‌هاي مقاومت» با نگاهي بر تشکيل کميته انقلاب اسلامي و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در کرمان آغاز کرده و با اشاره به آغاز جنگ تحميلي و تشکيل تيپ و لشکر ۴۱ ثارالله و اولين اعزام‌ها به پايان مي‌برد.

اعزام اولين گردان سازمان‌يافته استان به جبهه جنوب و عمليات‌هاي کرخه نور و ثامن‌الائمه و طريق‌القدس، نبردهاي فتح‌المبين و بيت‌المقدس موضوعاتي هستند که در فصل دوم، با عنوان «آزادي سرزمين‌هاي اشغال‌شده» آورده شده‌اند.

در فصل سوم، با عنوان «تعقيب متجاوز»، عمليات رمضان، نبردهاي والفجر مقدماتي، والفجر ۱، والفجر ۳ و والفجر ۴ بررسي‌شده‌اند. عمليات‌هاي خيبر و والفجر ۸ همچنين نبردهاي کربلاي ۱ و ۴ و ۵ و تکميلي کربلاي ۵، در فصل چهارم به‌عنوان «نبردهاي پيروز» مرور مي‌شوند. در فصل پنجم، با عنوان «نبردهاي کوهستاني»، عمليات‌هاي کربلاي ۱۰، نصر ۴ و والفجر ۱۰ بررسي‌شده‌اند. سرانجام، فصل ششم کتاب، با عنوان «پايان جنگ»، به نبردهاي پاياني جنگ پرداخته است.

همچنين در ابتداي کتاب «اطلس لشکر ۴۱ ثارالله» سردار شهيد حاج قاسم سليماني يادداشتي نوشته است.

 اطلس لشکر ۲۷  محمد رسول الله در دوران دفاع مقدس (فصل دوم: نبرد با دشمن متجاوز)

«اطلس  لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله (ص) در دوران دفاع مقدس» مشتمل بر عکس، نقشه، کالک و نمودار است و شرح تشکيل لشکر ۲۷ و مأموريت برون مرزي تيپ ۲۷ و دستگير شدن احمد متوسليان توسط فالانژها و عمليات‌هايي که در جبهه جنوبي و شمالي و جبهه مياني، لشکر حضور داشته و حماسه‌آفريني کرده، روايت مي‌کند. در اين اطلس ۲۳ عمليات به صورت فشرده معرفي شده است.

اين کتاب ۲۷۲ صفحه‌اي مشتمل بر ۶ فصل است، گفت: اين اطلس، در ابتدا به تشکيل تيپ ۲۷ و پشتيباني تيپ ۲۷ که پادگان وليعصر سپاه تهران بوده، اشاره دارد و سپس به عمليات‌هاي آزادسازي خرمشهر و مقطع ابتدايي جنگ مي پردازد، سپس به تنبيه متجاوز و بعد از عمليات رمضان ورود مي کنيم. فصل بعدي عمليات‌هاي آبي و خاکي خيبر، بدر و والفجر هشت را به تصوير کشيده و در آخر هم عمليات‌هاي سرنوشت‌ساز از کربلاي ۵ تا انتهاي جنگ را به‌طور خلاصه شرح داده است. همچنين لشکر ۲۷ حضرت رسول (ص) يکسري عمليات‌هاي کوهستاني هم دارد که جابه‌جايي‌هايش از جنوب به غرب يکي از فصول کتاب است.

 اطلس لشکر ۱۷ علي بن ابيطالب (ع) در دوران دفاع مقدس (فصل دوم: تمرين نبرد)

لشکر ۱۷ علي ابن ابيطالب (ع) يکي از مهمترين يگانهاي رزمي و قدرتمند سپاه پاسداران انقلاب اسلامي است. اين يگان در طول هشت سال دفاع مقدس، در ۱۷ نبرد مستقيم، سه نبرد تحت امر و ۲۸ عمليات پدافندي در جبهه شمال غرب و جنوب، نقش موثري ايفا کرد.

در اين کتاب در  ۷ فصل، خلاصه اي از عملکرد آفندي لشکر در هشت سال دفاع مقدس به تصوير کشيده است به طوريکه از چگونگي تاسيس و گسترش يگان از عمليات محرم تا والفجر۴ بيان شده است و نيز به عملکرد لشکر، در عملياتهاي خيبر، بدر، عاشوراي ۲ و والفجر ۸  و در مورد کارنامه موفق لشکر در عملياتهاي کربلاي ۱ تا ۵ بيان کرده است و همچنين در مورد مأموريتهاي اين لشکر در عملياتهاي کربلاي ۸ و والفجر۱۰ و عمليات مرصاد شرح ميدهد. در ضمن در فصل پاياني اين کتاب از فعاليتهاي پس از جنگ لشکر اشاره شده است.

اين کتاب سعي دارد از حماسه سازي رزمندگان غيرتمند استان مرکزي، سمنان و زنجان بيان کند.

در گردآوري اين اطلس، از منابع مربوط به لشکر۱۷ علي ابن ابيطالب در مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس و پيش نويس کارنامه عمليات لشکر۱۷ استفاده شده است.

اطلس لشکر ۷ ولي عصر (عج) در دوران دفاع مقدس (فصل سوم: آزادسازي سرزمين هاي اشغالي)

«اطلس لشکر ۷ ولي‌عصر (عج)» سومين اطلس يگاني است. اين اطلس به بررسي نقش و عملکرد لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) و حماسه‌آفريني رزمندگان و فرماندهان آن در طول ۸ سال دفاع مقدس مي‌پردازد. اين کتاب از شش فصل تشکيل شده که در هر فصل به بيان و بررسي عملکرد لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) در طول هشت سال دفاع مقدس پرداخته شده است. از ويژگي‌هاي اين کتاب مي‌توان به ثبت و مستندسازي عملکرد لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) در عمليات‌هاي مختلف، نمايش دقيق نقشه عمليات‌هاي اين لشکر، همچنين درج اطلاعات و آمار رزمندگان، جانبازان و شهداي آن در قالب اطلس عمليات‌هاي لشکر ۷ ولي‌عصر (عج) اشاره کرد. همچنين معرفي واحدهاي تخصصي در يگان ۷ ولي‌عصر (عج) به عنوان وجه تمايز اين اطلس با ساير اطلس‌هايي است که تاکنون منتشر شده‌اند

 اطلس لشکر ۳۱ عاشورا در دوران دفاع مقدس (فصل دوم: آزادسازي سرزمين هاي اشغالي)

کتاب «لشکر ۳۱ عاشورا در عمليات والفجر۸» کارنامه عملياتي لشکر ۳۱ عاشورا در يکي از مهم‌ترين عمليات‌هاي دفاع مقدس را شرح مي‌دهد. اين کتاب در هفت فصل شامل: «لشکر ۳۱ عاشورا پس از عمليات بدر»، «جغرافياي منطقه»، «شناسايي و اطلاعات»، «سازمان‌دهي و آماده‌سازي واحدها»، «خط مانور و يگان»، «شرح عمليات» و «نقش و عملکرد واحدها» وقايع پس از عمليات «بدر» و «والفجر۸» را به‌طور مفصل توضيح داده است.

اين کتاب به دليل ذکر جزئيات فراوان، عکس‌ها، نمودارها، جداول و ساير اسناد مربوطه يکي از آثار مهم و قابل استناد به‌منظور بهره‌گيري در تحقيق و پژوهش دفاع مقدس مي‌باشد که مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

 اطلس دشت آزادگان در جنگ (آزادسازي بستان و هويزه)

نويسندگان، در اين کتاب، جنگ را در دشت آزادگان ـ از آغاز تا پايان ـ شرح داده‌اند. مطالب، علاوه بر تصوير، نقشه و نمودار شامل: «جغرافياي دشت آزادگان، توابع دشت آزادگان (سوسنگرد، بستان، هويزه، رودخانه کرخه، هورالهويزه، تپّه‌هاي رملي، تپّه‌هاي الله‌اکبر و تنگه‌ي چزّابه)، مواقع بحران، هجوم ارتش عراق و اشغال و آزادسازي بستان و سوسنگرد (شرح آغاز تا دهمين روز جنگ و سپس، آزادي سوسنگرد)، اشغال دوم بستان و محاصره‌ي ناموفّق سوسنگرد، عمليات نصر، اشغال هويزه، عمليات امام مهدي (عج)، عمليات غرب سوسنگرد، عمليات شهيد رستمي، عمليات شهيد آيت‌الله مدني، عمليات امام علي (ع)، عمليات شهيد چمران (کرخه‌ کور)، عمليات شهيدان رجايي و باهنر، عمليات طريق‌القدس، نبرد چزّابه، عمليات بيت‌المقدّس و نبردهاي هورالهويزه تا پايان جنگ» است.

 اطلس جنگ ايران و عراق فشرده نبردهاي زميني (آزادسازي سرزمين هاي جنوبي)

در اطلس «جنگ ايران و عراق؛ فشرده نبردهاي زميني»، هشت سال جنگ ايران و عراق و وقايع نوزده ماهه قبل از آغاز رسمي جنگ را در بر دارد. اين اطلس با درج نقشه‌هاي عملياتي، روند جنگ تحميلي را در هفت فصل به صورت نقشه، نمودار، عکس و متن منعکس کرده است. همچنين در اين کتاب، گزينش رنگها و آرايش صفحات و رنگ‌آميزي نمودارها و نقشه‌ها، با توجه به اصول گرافيک و رعايت استانداردهاي نظامي و جغرافيايي اعمال شده است.

در مقدمه اطلس «جنگ ايران و عراق» وقايع دوران پيروزي انقلاب اسلامي، شروع تحرکات داخلي و خارجي براي جلوگيري از تثبيت نظام جمهوري اسلامي، زمينه‌سازي تجاوز ارتش عراق و هجوم همه جانبه آن به ايران اسلامي و اشغال بخشي از سرزمين‌هاي ايران، تحول در استراتژي جمهوري اسلامي و آزادسازي مناطق اشغالي، اتخاذ استراتژي تعقيب متجاوز و تصرف مناطق مهمي از عراق و پيشروي در شرق بصره و سرانجام برقراري آتش بس با پذيرش قطعنامه و تهديد ارتش عراق براي کشورهاي منطقه به اختصار مرور شده است.

 اطلس خوزستان در جنگ (محور شوش ـ دزفول: ب) آزادسازي)

اولين جلد از مجموعه اطلس راهنما، «خوزستان در جنگ» نام دارد. در اين جلد ضمن بررسي اوضاع خوزستان در قبل و بعد از انقلاب اسلامي، وقايع جنگ در اين استان به هنگام هجوم قواي عراق و اشغال آن و مقاومت نيروهاي مردمي و نظامي ايران در برابر اين هجوم و سپس آزادسازي مناطق اشغالي با همت اين نيروها و در نهايت وضعيتي که به آتش بس منجر شد، به اختصار مرور شده است.

کتاب «خوزستان در جنگ» پنج فصل دارد. در فصل اول به خوزستان قبل از انقلاب، از انقلاب تا شروع جنگ و همچنين هجوم ارتش عراق به اين سرزمين و اهداف عراق از اين هجوم و ميزان دست‌يابي به آن، پرداخته شده است.

هر يک از فص لهاي دوم، سوم و چهارم به گزارش هجوم دشمن به يکي از محورهاي سه گانه استان خوزستان: محور شوش – دزفول؛ محور سوسنگرد – اهواز؛ محور خرمشهر – آبادان اختصاص يافته است.

همچنين، عملياتهاي آزادسازي و عملياتهاي تعقيب متجاوز که در هر يک از اين محورها انجام شده است به همراه نتايج آن در فصل مربوط به همان محور، به اختصار بيان شده است. فصل آخر مروري بر تهاجم مجدد عراق در ماه پاياني جنگ و حماسه بزرگ رزمندگان اسلام براي عقب راندن متجاوزين مي‌باشد.

 اطلس نبرد بيت المقدس

بعد از عمليات‌هاي طريق‌القدس و فتح‌المبين که منجر به آزادسازي بخش‌هاي وسيعي از مناطق اشغالي ايران شد ارتش عراق بيشترين توان پدافندي خود را در خرمشهر متمرکز کرد تا از دستيابي ايران به اين شهر جلوگيري نمايد، اما در مقابل اراده و همدلي رزمندگان سپاه و ارتش موفق نشد. آزادسازي خرمشهر نماد مقاومت و آزادگي مردماني بود که اشغال اين شهر غرور ملي آنها را جريحه دار کرده بود. آزادي خرمشهر قله افتخارات مردمي ترين انقلاب دوران معاصر شد. اطلس نبرد بيت‌المقدس اولين جلد از مجموعه اطلس‌هاي عملياتي است که روايتگر رويدادهاي آغاز جنگ تحميلي تا پايان نبرد براي آزادي خرمشهر است که در آن با بهره‌گيري از نوشتار، نقشه‌ها، نمودارها، جداول و تصاوير، مقاومت و حماسه‌آفريني مردم ايران در آزادسازي خرمشهر به تصوير کشيده شده است.

 اطلس خرمشهر در جنگ

اين اطلس، جلد دوم اطلس راهنما، (اطلس فشرده‌اي از نبردهاي زميني ايران و عراق) است. کتاب، هفت بخش دارد؛ بخش اول: جغرافياي طبيعي و انساني خرّمشهر؛ بخش دوم: پيروزي انقلاب اسلامي و بحران‌سازي گروه خلق عرب (که پس از پيروزي انقلاب اسلامي با پشتوانه‌ي دولت بعث عراق به فعّاليّت‌هاي تجزيه طلبانه در خرّمشهر پرداخت)؛ بخش سوم: در آستانه‌ي جنگ (شرح فعّاليّت‌ها و اقدامات ايذايي و تحرّکات مرزي ارتش عراق به شهر خرّمشهر)؛ بخش چهارم: هجوم ناموفّق ارتش عراق (وقايع مربوط به هفته‌ي اول هجوم ارتش عراق به خرّمشهر)؛ بخش پنجم: اشغال خرّمشهر (شرح مختصري درباره‌ي حملات دشمن و مقاومت مدافعان و نهايتاً، اشغال خرّمشهر)؛ بخش ششم: آزادسازي خرّمشهر (آغاز عمليات بيت‌المقدّس و مراحل مختلف آن تا فتح نهايي)؛ بخش هفتم: آزادسازي شلمچه (مواضع و استحکامات دشمن و مواضع هلالي شکل؛ عمليات کربلاي پنج). تصاوير، نقشه‌ها، جداول، نمودارها و عکس‌ها همگي زيرنويس دارند.

 اطلس حماسه خرمشهر

تدوين اطلس هاي مبسوط شهري براي شهرهاي مهم و مقاوم دوران دفاع مقدس که با روحيه اي حماسي در برابر تجاوز دشمن بعثي مقاومت مي کردند و برگ زريني در کارنامه درخشان مردمان اين شهرها به يادگار گذاشتند، در دستور کار بخش جغرافياي نظامي مرکز قرار گرفت. اولين جلد از اين مجموعه اطلس ها با عنوان اطلس حماسه خرمشهر به همت آقاي محسن رشيد در مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس به نگارش درآمد. در اين اثر ارزشمند وقايع بيش از يک ماه مقاومت جانانه مردم خرمشهر و رزمندگان اسلام در برابر ارتش متجاوز عراق، سقوط شهر و مراحل گام به گام براي بازپس گرفتن اين نگين درخشان در قالب اطلس روزنگار به تصوير کشيده شده است.

 حقيقت درخشان (بخش دوم: نقش سپاه در دوران دفاع مقدس؛ فصل چهارم: اقدامات و خدمات سپاه در دوران دفاع مقدس و بخش سوم: نقش بسيج در دوران دفاع مقدس؛ فصل چهارم: اقدامات و خدمات بسج در دوران دفاع مقدس)

کتاب «حقيقت درخشان» به نقش سپاه پاسداران و بسيج در دفاع مقدس از منظر مقام معظم رهبري (مدظله) در محدوده زماني ۱۳۵۹ تا ۱۳۹۵ در سه بخش پرداخته است. بخش اول اين کتاب شامل کليات پژوهش، بخش دوم و سوم نيز در شش فصل به اهداف، رسالت و مأموريت‌هاي سپاه و بسيج، خصوصيات و ويژگي‌هاي آن‌ها پرداخته است.

کتاب «حقيقت درخشان» داراي اين وجه مميزه است که ديدگاه مقام معظم رهبري در خصوص سپاه و بسيج در دفاع مقدس را با استفاده از روش تحقيق کيفي و اسنادي تحليل محتواي کيفي،  دسته‌بندي و طبقه‌بندي موضوعي کرده تا تصوير کلي و جامع از ديدگاه ايشان در خصوص پيشينه و خدمات اين دو نهاد انقلابي ارائه نمايد.

 تجزيه و تحليل استراتژي نظامي عراق در جنگ با جمهوري اسلامي (فصل پنجم: استراتژي دفاع از سرزمين هاي اشغالي ايران)

نويسنده کتاب «تجزيه و تحليل استراتژي نظامي عراق»، فرهاد درويشي سه تلاني با استفاده از اسناد و مدارک به جاي مانده از جنگ ايران و عراق و همچنين گفت‌وگو با برخي از فرماندهان دوران جنگ کوشيده است، استراتژي رژيم بعث عراق در جنگ با ايران را تجزيه و تحليل کند و به ارزيابي آن بپردازد.

اين کتاب شامل پنج بخش و در مجموع شامل يازده فصل مي‌باشد. در پايان هر فصل منابع ذکر شده است. بخش اول کتاب با عنوان مقدمه و کليات است. بخش دوم با عنوان استراتژي جنگ عراق در آغاز جنگ، کوشيده است تا استراتژي نظامي عراق را در ماه‌هاي آغازين تهاجم ارتش اين کشور به ايران، بررسي کند. بخش سوم استراتژي تدافعي عراق از اسفند ۱۳۵۹ تا فروردين ۱۳۶۷ را مورد تجزيه و تحليل و بررسي قرار داده است. در مجموع، چرخش استراتژي نظامي عراق از هجومي به دفاعي، از روزهاي پاياني سال ۱۳۵۹ و فروردين سال ۱۳۶۰ آغاز و تفکر غالب ارتش عراق شد که تا فروردين ۱۳۶۷ ادامه يافت. بخش چهارم با عنوان استراتژي نظامي هجوم مجدد عراق در بهار و تابستان ۱۳۶۷ مي‌باشد. عراق در مدت کوتاهي نه تنها توانست همه‌ي سرزمين‌هايي را که ايران در سال‌هاي ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۷ تصرف کرده بود بازپس گيرد، بلکه ناباورانه تصميم گرفت تا دوباره به خاک ايران تجاوز کند تا شايد آنچه را که در تهاجم ۱۳۵۹ کسب نکرده بود در اين زمان به‌دست آورد. و در آخر عوامل تأثيرگذار بر بروز جنگ و حمله عراق به ايران در سه سطح خرد، کلان و سيستماتيک بررسي شده است.

 تجزيه و تحليل جنگ ايران و عراق/ پيش درآمدي بر يک نظريه (فصل پنجم: جنگ آزادسازي)

کتاب «تجزيه‌وتحليل جنگ ايران و عراق پيش درآمدي بر يک نظريه» به نويسندگي محمد دروديان، تلاش دارد با بررسي جنگ به عنوان يک مسئله استراتژيک، ميان تجربيات جنگ هشت‌ساله با نيازها و ضرورت‌هاي حال و آينده، ارتباط و پيوستگي عميق و منطقي برقرار کند، تا از اين طريق امکان استفاده از تجربه دفاع مقدس، براي تصميم‌گيري در ساختار سياسي ـ نظامي کشور فراهم شود. به عبارت ديگر، نويسنده گامي در جهت ارتقاء مباحث از سطح عملياتي به سطح راهبردي به منظور استفاده از تجارب جنگ برداشته و به سمت ايجاد نظريه ماندگاري در اين زمينه حرکت کند.

نويسنده در اين کتاب از مباحثي که در کتاب‌هاي پيشين خود بخصوص مجموعه شش جلدي «سيري در جنگ ايران و عراق» استفاده کرده است، اما اين مطالب را به غايت کمال رسانده و سطح آن را ارتقا بخشيده است. خواننده در اين کتاب با ديد راهبردي عميقي روبرو مي‌شود که مي‌توان از اين طريق، نيازها و ضرورت‌هاي حال و آينده را تا اندازه‌اي مورد شناسايي قرار داد.

نويسنده در اين کتاب به تبيين منطقي و مستدل از جنگ تحميلي و دفاع مقتدرانه از حريم هشت سال دفاع مقدس مي‌پردازد. وي تبيين مسائل جنگ را در مقايسه با گذشته، با استدلال و تفضيل بيشتري ارائه مي‌نمايد تا از ابهاماتي که به اقتضاي عمق مطالب جنگ وجود دارد، مرتفع نمايد. همچنين تلاش مي‌کند تا شبهات و اشکالات جديدي که در دهه اخير، در باب مسائل جنگ مطرح شده، مورد نقد و بررسي قرار دهد.

 مسائل اساسي جنگ در آثار منتشر شده ارتش و سپاه (جلد اول) (فصل پنجم: تبديل قدرت دفاعي به تهاجمي براي آزادسازي مناطق اشغالي)

در جلد اول از کتاب «مسائل اساسي جنگ در آثار منتشر شده ارتش و سپاه» نويسنده در بررسي نوع نگاه و زاويه ديد آثار منتشره ارتش و سپاه درباره جنگ عراق و ايران، تلاش دارد که از نگرش‌هاي شخصي ـ سازماني و واقعه‌محوري ـ تاريخي که هم‌اکنون بر روايت جنگ سايه افکنده است فراتر رفته و به منظور انديشه‌ورزي درباره جنگ عراق و ايران، بررسي آثار منتشره ارتش و سپاه را با هدف تبيين تحولات نظامي ـ راهبردي جنگ در پاسخ به نيازهاي آينده انجام دهد بدين معنا که آثار منتشر شده بر اساس موضوعات و مسائل اساسي جنگ تعريف و سپس در نسبت با آن ارزيابي خواهد شد.

 علل تداوم جنگ (فصل دوم: تغيير ماهيت و تحولات استراتژيک جنگ)

کتاب «علل تداوم جنگ» سومين جلد از مجموعه «نقد و بررسي جنگ ايران و عراق» نوشته محمد دروديان مي‌باشد که به پاسخگويي به علل ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر مي‌پردازد.

در اين کتاب طي چهار فصل به موضوعات تغيير ماهيت و وضعيت استراتژيک جنگ پس از فتح خرمشهر، تصميم‌گيري براي ادامه جنگ و پيامدهاي آن و رخدادهاي استراتژيک مي‌پردازد. در فصل اول روش و چارچوب تحقيق بيان شده است. در فصل دوم «تغيير در ماهيت و تحولات استراتژيک جنگ» بررسي شده و فرض بر اين است که با اين تحولات، ابتکار عمل نظامي در اختيار ايران قرار گرفت در نتيجه علت و فلسفه وجودي جنگ تحميلي به ايران تغيير کرد. پيامدهاي چنين تحولي و سياست و تصميم بازيگران ايران در فصل سوم تحت عنوان «تصميم‌گيري» بررسي شده است. بررسي سياست‌ها در واقع به ادراک و مواضع و رفتار بازيگران اختصاص دارد. کنش و واکنش حاصل از اتخاذ سياس تها در شکل‌گيري روند جنگ پس از فتح خرمشهر نقش بسيار مهمي داشت. در فصل چهار به «رخدادهاي استراتژيک» توجه شده است و به نظر مي‌رسد وقوع برخي از رخدادها به عنوان واکنش بازيگران نقش و تأثير

بي‌همتايي در روند تحولات جنگ داشته است. در قسمت نتيجه‌گيري، نويسنده به اين نتيجه مي‌رسد که جنگ پس از فتح خرمشهر بر اساس ملاحظات حاصل از عمليات رمضان، و نه نتايج فتح خرمشهر، ادامه يافته است.

 جنگ عراق و ايران (عبـدالحليم ابـوغـزالــه) (فصل ششم: جنگ در سال‌هاي ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۲)

نويسنده‌ي اين کتاب، وزير دفاع وقت مصر، با يک ديد تحليلي به توصيف و شرح وقايع جنگ ايران و عراق مي‌پردازد. از جمله مطالب کتاب، موارد زير است: «مواضع جهاني قبل از جنگ (مواضع نظامي کشورهاي جهان، استراتژي ابرقدرتها در قبال خاورميانه و خليج‌فارس)؛ ريشه‌هاي اختلاف بين عراق و ايران؛ عوامل مؤثّر در سير جنگ؛ وضعيت صحنه‌ي عمليات (جبهه‌هاي جنوبي، مياني و شمالي)، اهداف سياسي ـ نظامي عراق؛ ادامه‌ي حملات ايران در اوايل سال ۱۹۸۳ (حملات ايران عليه «ضدّ انقلاب»، عمليات والفجر سه، جنگ در خليج‌فارس، تهديد ايران عليه کشتيراني نفتي، عملياتهاي والفجر چهار و پنج و شش و عمليات خيبر و نتايج و آثار آن)؛ جنگ فرسايشي؛ آخرين حمله‌ي ۱۹۸۷ - ۱۹۸۶؛ ادامه‌ي جنگ فرسايشي؛ هجوم عراق، دخالت غرب و ...».

طولاني‌ترين جنگ (فصل دوم: ايران در محاصره)

کتاب «طولاني‌ترين جنگ؛ رويارويي نظامي ايران و عراق» به نويسندگي و ترجمه، در خصوص جنگ ايران و عراق است. عنوان اصلي کتاب «the longest war; the iran – Iraq military conflict» است.

اين کتاب گويا و روان ترجمه شده است. نويسنده درمجموع با ارائه اسناد و مدارک متعدد و با رويکرد علمي تلاش کرده موضوع را بررسي کند. در اين تأليف به حمايت آشکار قدرتهاي بزرگ و برخي حاميان آنان (اروپا، شيوخ عرب و ...) از عراق در تمامي مراحل جنگ اشاره شده است.

همچنين در اين اثر به‌رغم نگرش انتقادي نگارنده، به تفاوت‌هاي آشکار نظام ارزشي و جهان‌بيني رزمندگان اسلام و نيروهاي عراق به تواتر اشاره شده است.

ﺟﻨـﮓ اﻳـﺮان ـ ﻋـﺮاق: پياﻣﺪﻫﺎي ﺳﻴﺎﺳي، ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻈﺎﻣي (ﺑﺨﺶ دوم: ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻧﻈﺎﻣي (ﻓﺼﻞ دوم: ﺟﻨﮓ))

کتاب مزبور شامل دو بخش عمده است. در بخش اول، رالف کينگ، پيامدهاي سياسي جنگ ايران و عراق را تجزيه و تحليل نموده است. اين بخش از چهار موضوع اصلي تشکيل گرديده است: بررسي علل جنگ، آثار سياسي و اقتصادي جنگ بر متخاصمين، واکنش هاي دولت هاي منطقه در مورد جنگ و طرفين نزاع، بررسي واکنش هاي بين المللي به ويژه واکنش هاي ابر قدرتها.

در بخش دوم، افرايم کارش؛ بُعد نظامي جنگ را بررسي کرده است. بعد نظامي در نظر نويسنده، سطح استراتژي نظامي به معناي هنر توزيع و استفاده از نيروي نظامي به منظور تحقق اهداف سياسي مي باشد. موضوعات مورد بحث در اين بخش عبارتند از :

اولاً اهداف سياسي ـ استراتژيک عراق از دست زدن به جنگ چه بود و تاچه اندازه با استراتژي نظامي عراق مطابقت داشت؟ ثانياً علل مشخص شکست عراق در لشکرکشي عليه ايران چه هستند؟ ثالثاً چه درسهايي را مي توان از اين جنگ درباره کاربرد نيروي مسلح به عنوان ابزار سياست خارجي گرفت؟

اين اثر در زمان جنگ تحميلي تاليف شده است، لذا اطلاعات و آمار موجود در کتاب، تا پايان سال ۱۹۸۶ (ديماه ۱۳۶۵) را شامل مي شود. از طرفي پيش داوري‌ها و بعضاً اطلاعات ناصحيح در متن مشهود است. صرف نظر از اين که نبايد از رويکرد جانبدارانه آنان از عراق و خصومت با انقلاب اسلامي ايران غفلت کرد. بطوري که مفهوم شناسي ريشه يابي جنگ از نظر نويسنده ناظر به اين معناست که "تهديد شدن" رژيم عراق، عامل اقدام حزب بعث به شروع جنگ بوده و انگيزه و هدف آن صيانت از بقا بوده است.

درس‌هاي جنگ مدرن (جلد اول) (فصل پنجم: مقطع دوم: آزادسازي مناطق اشغالي ايران، ۱۹۸۲-۱۹۸۱ [۶۱-۱۳۶۰ ش])

کتاب «درس‌هاي جنگ مدرن»، جنگ ايران و عراق جلد اول نوشته آنتوني کردزمن و ابراهام واگنر است که در سال ۱۳۹۰ توسط حسين يکتا به فارسي ترجمه شده است. در اين کتاب مي‌خوانيم: جنگ ايران و عراق حدود ۹ سال به طول انجاميد در اين جنگ بي‌سابقه در جهان سوم، ايران و عراق به جنگي گسترده و فراگير با هم پرداختند که تقريباً همه قدرت‌هاي سياسي دنيا در کشمکش‌هاي سياسي و يا نبردهاي روي‌داده در خليج، سهيم بودند.

اين جنگ درس‌هاي بسياري در مورد اهميت انتقال تکنولوژي و توانايي نيروها در انجام عمليات ترکيبي، دربر داشت هيچ‌کدام از دو طرف حتي قادر نبودند از پتانسيل تسليحاتي خود به‌طور کامل بهره گيرند درحالي‌که ايران مشکل دسترسي به سلاح‌هاي نوين داشت، هر دو طرف از نبود سازمان‌دهي و آموزش براي جنگ نوين رنج مي‌بردند. اين کتاب هشت فصل دارد که در اينجا به آن‌ها اشاره مي‌کنيم.

فصل اول شامل مقدمه‌ي نويسنده است. فصل دوم با عنوان زمينه‌هاي جنگ ايران و عراق، فصل سوم با عنوان عوامل تأثيرگذار بر روند جنگ ايران و عراق، فصل چهارم با عنوان مقطع اول: تجاوز عراق به ايران، ۱۹۸۰، فصل پنجم با عنوان مقطع دوم: آزادسازي مناطق اشغالي ايران ۱۹۸۲ - ۱۹۸۱، فصل ششم با عنوان مقطع سوم: تجاوز ايران به عراق، ژوئن ۱۹۸۲ تا مارس ۱۹۸۴، فصل هفتم با عنوان مقطع چهارم: جنگ فرسايشي و جنگ در خليج (فارس)، آوريل ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۶، فصل هشتم با عنوان مقطع پنجم: حملات نهايي ايران، ۱۹۸۷ - ۱۹۸۶ مي باشد.

ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺑﻴﺖ اﻟﻤﻘﺪس (آزادي ﺧﺮﻣﺸﻬﺮ)

کتاب «عمليات بيت المقدس: آزادي خرمشهر» يکي از کتاب هاي مجموعه گزارش نبردهاي اصلي رزمندگان اسلام در مقابله با ارتش عراق و هم پيمانانش مي باشد، که براي دسترسي آسان تر و آشنايي بيشتر علاقه مندان و محققان به وقايع اين نبرد عظيم، منتشر شده که هر جلد آن به يکي از عمليات هاي اصلي جمهوري اسلامي عليه متجاوزان اختصاص دارد و به صورت نسبتا خلاصه و جمع بندي شده تهيه مي شود و شامل شناسنامه عمليات، اوضاع سياسي و نظامي در آستانه عمليات، طرح ريزي و اجراي عمليات، نتايج و بازتاب هاي آن مي‌باشد.

عمليات بيت المقدس چهارمين و بزرگترين عمليات از سلسله عمليات آزادسازي مناطق اشغالي است که با اجراي آن بيش از ۵هزار کيلومتر مربع از مناطق اشغالي آزاد شد و تحول سياسي و نظامي عظيمي به نفع جمهوري اسلامي پديد آمد.

اين عمليات با رمز يا علي بن ابيطالب (ع) در تاريخ دهم ارديبهشت سال ۱۳۶۱ شروع و تا سوم خرداد ادامه يافت. عمليات بيت المقدس در چهار مرحله انجام شد و رزمندگان توانستند به کليه اهداف عمليات از جمله آزادسازي ۵۳۸۰ کيلومتر مربع از مناطق تصرف شده دست يابند.

در ابتداي کتاب نويسنده به ارائه شناسنامه عمليات پرداخته و سپس دلايل انتخاب منطقه و موقعيت آن را شرح داده است.

در پايان کتاب، گزيده اي از پيام امام خميني به مناسبت فتح خرمشهر و نقشه عمليات بيت المقدس قرار داده شده است.

 ﺟﻨﮓ اﻳﺮان و ﻋﺮاق و ﻧﻈﺮﯾﻪ ﺟﻨﮓ ﻋﺎدﻻﻧﻪ (ﺑﺨﺶ ﺩﻭﻡ: ﺟﻨﮓ ﻋﺎﺩﻻﻧﻪ ﻭ ﺟﻨﮓ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﻋﺮﺍﻕ)

کتاب «جنگ ايران و عراق و نظريه جنگ عادلانه» شامل سه بخش است. بخش اول با عنوان «از جنگ عادلانه تا جنگ توحيدي: بررسي ويژگيهاي جنگ مشروع در انديشه‌هاي غرب و اسلام» شامل چهار فصل است.

فصل اول با عنوان مفهوم جنگ عادلانه در گذر تاريخ؛ دومين فصل بازسازي نظري مفهوم جنگ عادلانه در نظم حقوقي کنوني، فصل سوم جهاد در اسلام و نظريه جنگ عادلانه، فصل چهارم با عنوان عدالت و جنگ عادلانه در انديشه امام خميني (ره) است.

بخش دوم کتاب با عنوان «جنگ عادلانه و جنگ ايران و عراق» با رويکردي متفاوت، تلاش مي‌شود تا واقعيات جنگ ايران و عراق با چارچوبهاي طرح شده در بخش نخست ارزيابي شود. هدف از اين فصل، بررسي اين موضوع است که آيا اين جنگ مي‌تواند به عنوان نمونه‌اي از جنگ‌هاي عادلانه تعريف گردد؟ اين بخش نيز شامل چهار فصل است که هرکدام آ نها به موضوعاتي خاص مي‌پردازند.

نخستين فصل از بخش دوم، آغاز جنگ هشت ساله ايران و عراق مي باشد. فصل دوم از اين بخش، اعمال جنگ از آغاز تا فتح خرمشهر نام دارد. فصل سوم با عنوان، اعمال جنگ پس از آزادي خرمشهر و چهارمين و آخرين فصل از بخش دوم با عنوان پايان جنگ و جنگ عادلانه، به موضوع پايان جنگ م يپردازد. بخش سوم کتاب «جنگ ايران و عراق و نظريه جنگ عادلانه» با عنوان امام خميني (ره)، جنگ عادلانه و جنگ ايران و عراق است. تعامل دوگانه ميان واقعيات جنگ و رفتار امام خميني، موضوعي است که تلاش مي‌شود در ادامه به عنوان نتيجه به دست آمده از مجموعه‌هاي نظري و واقعي ارائه شده در اين کتاب، ابعاد مختلف آن بررسي شود و به اين منظور آراي امام در مقاطع مختلف جنگ در اين بخش بيان شده است.

 شهيد احمد کاظمي (ﻓﺼﻞ ﺳﻮم: ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه ﺷﻬﻴﺪ ﺑﻪ رواﻳﺖ ﻓﺮﻣﺎﻧﺪه دﻳﮕﺮ/ ﺳﺮدار ﻏﻼﻣﻌﻠي رﺷﻴﺪ)

شهيد کاظمي پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران جزو اولين کساني بود که به سپاه پاسداران پيوسته و از فرماندهان آن محسوب مي‌شد. احمد کاظمي، با شروع جنگ ايران و عراق، با يک گروه ۵۰ نفره در جبهه‌هاي آبادان حضور يافت و مبارزه را با عراق آغاز کرد. در پايان جنگ، اين گروه ۵۰ نفره به يکي از لشکرهاي قوي و مهم سپاه) لشکر زرهي ۸ نجف اشرف) به فرماندهي احمد کاظمي تبديل شد. بکارگيري سلاح‌هاي به غنيمت گرفته شده از نيروهاي عراقي که به صدها تانک و نفربر و توپخانه و ماشين‌آلات جنگي بالغ مي‌شد. در جريان عمليات بيت‌المقدس، کاظمي در حالي که فرماندهي تيپ نجف اشرف را به عهده داشت، با عبور از رودخانه کارون در نيمه‌هاي شب و بانفوذ به عمق بيست کيلومتري خط دشمن، خود را به جاده استراتژيک اهواز- خرمشهر رساند و بين نيروهاي جبهه خودي و جبهه دشمن نبردي تن به تن رخ داد. او با تثبيت جاده آسفالت حملات بعدي خود را به سمت خرمشهر آغاز کرد.

اسفندماه ۱۳۶۶ لشکر ۸ نجف اشرف به فرماندهي کاظمي در عمليات والفجر ۱۰ در محور دربنديخان حلبچه شرکت کرد. کاظمي که مسئول تصرف شهر حلبچه بود، براي حفظ جان مردم و براي براي رعايت حال زنان و کودکان دستور داد هيچ کس حق ورود به شهر حلبچه را ندارد و عمليات را پيگيري و به پايان رساند.

اين اثر در ۱۰ فصل، ديدگاه هاي "محسن رضايي"، "غلامعلي رشيد"، "مصطفي ايزدي"، "حسين علايي"، "محمد دروديان" و "حسن روحاني" را درباره شهيد احمد کاظمي دربر دارد.

روزشمار جلد نوزدهم: آزادسازي خرمشهر

اين کتاب با عنوان آزادسازي خرمشهر؛ پايان روياي تجزيه ايران، وقايع نظامي و سياسي ۶۲ روز از دوران جنگ عراق و ايران در دوره زماني ۱۳۶۱/۰۲/۰۱ تا ۱۳۶۱/۰۳/۳۱ را دربر مي گيرد و در ۱۱۶۴ صفحه به قلم ابوالقاسم حبيبي منتشر شده است.

در اين کتاب محقق با بهره گيري از منابع غني مرکز اسناد و تحقيقات دفاع مقدس علاوه بر تشريح رخدادهاي مربوط به طراحي و اجراي عمليات بزرگ بيت المقدس(آزادسازي خرمشهر) موضوعات ديگري نظير مباحث و مسائل مربوط به ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر، حملات عراق به اهداف غيرنظامي در داخل ايران، تلاش هاي نهادهاي منطقه اي و بين المللي براي برقراري آتش بس، اقدامات گروه هاي مسلح ضدانقلاب و مقابله نيروهاي خودي با آن، حمله رژيم صهيونيستي به جنوب لبنان و اعزام گروهي از نيروهاي ايران به سوريه، افشاي طرح توطئه کودتاي قطب زاده و ... را گزارش کرده است.