نگاهی به اِشکال‌های گفتاری و نوشتاری امروز

بدين منظور بر آن شديم تا برخي اشکال‌هاي رايج امروزي را که در گفتار و نوشتار مردم، فراوان ديده و شنيده مي‌شود، يادآوري و اصلاح کنيم تا شايد بتوانيم در راه درست خواندن و درست نوشتن واژه‌ها، اصطلاح‌ها، عبارت‌ها و درنهايت براي پاسداشت زبان فارسي قدمي برداريم.

استفاده از صفت مفعولي + وَ

صفت مفعولي از بن ماضي + (ه) ناملفوظ درست مي‌شود مانند: رفته، گفته، خورده و... . براساس قوانين زبان فارسي، در ربط دو جمله به هم، وقتي هر دو صفت مفعولي دارند مانند ماضي نقلي يا بعيد و از نظر شخص و زمان يکي‌اند، در اين افعال، فعل کمکي درجملهٔ اول حذف مي‌شود و درجملهٔ دوم ذکر مي‌شود. مانند: او به کتابخانه رفته و کتابي به امانت گرفته است. چون هردو فعل صفت مفعولي دارند (رفته و گرفته) و هم شخص و هم زمانند، لذا فعل (است) اولي را حذف کرديم و دومي را نوشتيم.

مثال ديگر: دانش‌آموزان درکلاس نشسته و درس را فراگرفته بودند. گونهٔ ديگر استفاده از صفت مفعولي، آن جاست که دو جمله را با «وجه وصفي» به هم ربط مي‌دهيم. وجه وصفي همان استفاده از صفت مفعولي براي جملهٔ اول است به شرطي که بعداز آن، ويرگول بيايد، سپس جملهٔ بعدي ذکر شود. در اين گونه جمله‌ها، افعال دوجمله هم شخص و هم زمان نيستند. مانند: دانش‌آموزان در کلاس نشسته، درس مي‌خوانند. فعل (نشسته) با (مي‌خوانند) هم شخص و هم زمان نيستند و بين دو جمله هم ويرگول آمده است. مثال ديگر: درگذشت پدر گراميتان را تسليت گفته، براي شما صبرآرزو مي‌کنيم.

 متأسّفانه در دهه‌هاي اخير ديده شده که در اغلب پيام‌هاي تبريک و تسليت، از سرِ بي‌توجّهي به جاي ويرگول، حرف (وَ) مي‌‍نويسند مانند: درگذشت پدرتان را تسليت گفته و براي شما صبر آرزو مي‌کنيم که کاملاً نادرست است. چنان که ذکر شد موقعي از (وَ) استفاده مي‌شود که دو فعل، هم شخص و همزمان باشند. مي‌بينيم که تسليت گفته و آرزو مي‌کنيم، نه هم شخصند و نه همزمان. لذا بعد از (گفته) بايد ويرگول بيايد: تسليت گفته، صبر آرزو مي‌کنيم. به نظر مي‌آيد بهترين شکل نوشتاري اين جمله‌ها استفاده از فعل کامل درجملهٔ اولي است. يعني اگر بنويسيم: درگذشت پدرتان را تسليت مي‌گوييم و برايتان صبرآرزو مي‌کنيم، دراين صورت هيچ‌گونه اشکالي ايجاد نمي‌شود.

استعفاکرد / استعفا داد

بسياري از مصدرهاي عربي در زبان فارسي با فعل همکردِ (کردن) ساخته و ترکيب مي‌شوند مانند: اظهارکردن، اخراج کردن، استمدادکردن، و.... گاهي به جاي (کردن) از (نِمودن) استفاده مي‌شود مانند: اظهارنمودن، پرداخت نمودن و.... اِستعفا، مصدرباب استفعال است به معني طلبِ عفو و گذشت کردن. در زبان فارسي با همکردِ (کردن) يا (نِمودن) به کارمي رود نه با (دادن). اغلب مردم به اشتباه، (استعفا دادن) را به کارمي برند؛ مي‌گويند: فلاني از شغل خود استعفا داد، که نادرست است و بايد گفته شود: از شغل خود استعفا کرد. به نظر مي‌آيد که روزگاري چنين جمله‌اي گفته شده که: فلاني نامهٔ استعفاي خودرا به رئيس داد يا به مدير تحويل داد. شايد از روي چنين جمله‌هايي (استعفا دادن) را به غلط به کاربرده‌اند. بايد توجه داشت که نامهٔ استعفا را به رئيس داد، نه استعفا را. با اين توضيح بايد بگوييم: فلاني از شغل خود استعفا کرد، نه استعفا داد.

استفاده کرد / استفاده بُرد

همان‌گونه که دربارهٔ فعل (استعفاکرد) ذکرشد برخي مصدرهاي عربي در فارسي با فعل همکردِ (کردن) يا (نِمودن) ترکيب مي‌شوند. استفاده کردن هم مانند استعفا کردن است. گاهي ديده مي‌شود که به اشتباه (استفاده بُردن) مي‌نويسند؛ ما ازسخنان استاد، استفاده برديم يا نهايت استفاده را برديم؛ که نادرست است و بايد بگوييم: استفاده کرديم يا استفاده نِموديم.

گفتني است که از مصدر (بُردن) در بسياري افعال استفاده مي‌شود. مانند: سودبردن، فايده بردن، رنج بردن، بهره بردن و... ولي استفاده بردن مانند افعال ذکر شده نيست و با آن‌ها تفاوت دارد.

به پيج اينستاگرامي «آخرين خبر» بپيونديد