ايسنا/ مافياي مواد مخدر، رقابت مرگبار ميان گروههاي تبهکار، خشونت، انتقام و .. مضاميني هستند که دستمايه طيف وسيعي از کارگردانان بزرگ تاريخ براي خلق برترين آثار گنگستري در سينما بودهاند.
با نگاهي به برترين آثار تاريخ سينماي جهان درمييابيم که بخش قابل ملاحظهاي از جذابترين اين فيلمها که تصاويري ماندگار در حافظه تاريخي اذهان سينماگران ايجاد کردهاند، متعلق به ژانر گنگستري هستند.
سزار کوچک
فيلم «سزار کوچک» ساخته «مروين لروي» محصول سال 1931 آمريکا با بازي «ادوارد جي رابينسون»، روايتگر داستان تبهکاري است که مراتب جرائم سازماندهيشده را يکي پس از ديگري طي ميکند تا به راس هرم آن برسد.
شخصيت «ريکو» با بازي «رابينسون»، گنگستري با نام مستعار "سزار کوچک" است که با جاهطلبي و بيرحمي مدارج ترقي را در تشکيلات تبهکاران طي ميکند و به عنوان وردست رئيس بزرگ اداره بسياري از قمارخانه ها را به عهده ميگيرد، اما تلاش او براي همراه کردن يکي از دوستانش به نام «جو ماسارا» با بازي «داگلاس فربکن» او را دچار مشکلات و دردسرهاي فراواني ميکند.
اين فيلم به اقتباس از رماني با همين نام نوشته «ويليام آر. برونت» ساخته شد و توانست «ادوارد جي رابينسون» را که در آن زمان بازيگري ناشناس بود به يک ستاره بدل کند. «سزار کوچک» درچهارمين دوره جوايز سينمايي اسکار نامزد اسکار بهترين فيلمنامه اقتباسي شد.
دشمن ملت
فيلم «دشمن ملت» به کارگرداني «ويليام ولمن» که محصول سال 1931 هاليوود است به همراه «سزار کوچک» از تاثيرگذارترين فيلمهاي گنگستري تاريخ سينماست و «جيمز کاگني» را که در ابتداري کار بود به اوج شهرت رساند.
در اين فيلم علاوه بر «جيمز کاگني» بازيگراني چون «جين هارلو»، «ادوارد وودز» و «جوان بلوندل» ايفاي نقش ميکنند و داستان فيلم نيز مانند «سزار کوچک» درباره رشد يک جوان در دنياي زيرزميني تبهکاران آمريکاست.
«دشمن ملت» بر اساس رماني با نام «شراب و خون» نوشته «جان برايت» و «کوبک گلاسمن» است که خود از نزديک شاهد فعاليت «آلکاپون» از معروفترين و مرگبارترين تبهکاران تاريخ در شيکاگو بودهاند. رمان «شراب و خون» هيچگاه منتشر نشد.
ارتباط فرانسوي
«ارتباط فرانسوي» ساخته «ويليام فردکين» (خالق فيلم جنگير) را ميتوان يکي از خوش ساختترين فيلمهاي گنگستري تاريخ سينما دانست. در اين فيلم «جين هکمن»، بازيگر نامدار آمريکايي در نقش يک کاراگاه به همراه «روي شايدر» و «آلن چارنير» در نقش دستياران وي در تلاش هستند که جلوي فروش يک محموله بزرگ هروئين را در شهر نيويورک را بگيرند.
«فرناندو ري» نيز در نقش يک قاچاقچي فرانسوي هروئين مقابل دوربين رفته است. اين فيلم که در هشت بخش نامزد کسب جوايز اسکار سال 1972 شده بود، در نهايت علاوه بر کسب جايزه بهترين فيلم، بهترين کارگرداني (ويليام فردکين) و بهترين بازيگر مرد (جين هکمن)، جايزه بهترين فيلمنامه و تدوين را نيز از آن خود کرد.
رفقاي خوب
«رفقاي خوب» محصول کمپاني برادران وارنر در سال 1990 است که زندگي واقعي «هنري هيل»، گانگستر سابق و خبررسان اف.بي.آي را به تصوير کشيده است. حماسه گنگستري «رفقاي خوب» يک اثر زندگينامهاي شاهکار است که با بازي «رابرت دنيرو» در کنار «جو پشي» و «ري ليوتا» شهرت و اعتبار دوچنداني به اثر «اسکورسيزي» بخشيد.
اين فيلم هنوز بهعنوان يکي از بزرگترين دستاوردهاي کارگرداني اسکورسيزي بهشمار ميآيد که بسياري منتقدين آن را نمونه مثالزدني و اوج هنر تکنيکي سينمايي اسکورسيزي ميدانند. در اين فيلم «ري ليوتا» در نقش «هنري هيل» ايفاي نقش ميکند که مجذوب دنياي مافيايي شده و چنانچه در اول فيلم ميگويد گنگستر شدن را از رييسجمهور شدن آمريکا بيشتر دوست دارد.
اين فيلم نامزد شش جايزه اسکار از جمله بهترين فيلم و کارگرداني شد، هرچند اسکورسيزي بازهم به جايزه اسکار نرسيد و به کارگردان تازهکار فيلم «رقصنده با گرگها» (کوين کاستنر) باخت. اين فيلم برنده پنج جايزه بافتا از جمله بهترين فيلم و کارگرداني شد و در جشنواره ونيز جايزه منتخب تماشاگران و شير نقرهاي بهترين کارگرداني را کسب کرد.
پدرخوانده
فهرستي از برترينهاي تاريخ سينما را نميتوان يافت که نامي از «پدرخوانده» ساخته تحسينشده «فرانسيس فورد کاپولا» در آن نباشد. «کاپولا» اين فيلم را در سال ۱۹۷۲ براي کمپاني «پارامونت» کارگرداني کرد. داستان جنايي اين فيلم بين سالهاي ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۵ اتفاق ميافتد.
فيلم کلاسيک «پدرخوانده» براساس رماني از «ماريو پوزو» ساخته شده و داستان فيلم درباره خانواده مافيايي «کورلئونه» است که بازيگران سرشناسي چون «مارلون براندو»، «آل پاچينو»، «روبرت دووال» و «دايان کيتون» در آن نقشآفريني داشتهاند.
اين فيلم نامزد 11 جايزه اسکار بود که موفق به کسب جايزه بهترين بازيگر مرد (مارلون براندو)، بهترين فيلم و بهترين فيلمنامه شد و در جوايز گلدن گلوب پنج جايزه اصلي را کسب کند. قسمت دوم اين فيلم نيز در سال 1974 به سينماها آمد و به موفقيت بزرگي در جذب مخاطب دست يافت و نام خود را به عنوان يکي از برترين دنبالههاي سينمايي مطرح کرد؛ بطوري که هنوز بسياري در مورد اين که قسمت اول بهتر است يا دوم بحث ميکنند.
قسمت دوم «پدرخوانده» نيز توانست در 11 بخش نامزد کسب اسکار شود و اسکار بهترين فيلم، کارگرداني، بازيگر نقش مکمل (دنيرو)، بهترين فيلمنامه (کاپولا)، بهترين موسيقي (نينو روتا و کارمينه کاپولا) و بهترين کارگردان هنري را بدست آورد. «پدرخوانده 3» نيز که در سال 1990 ساخته شد نتوانست موفقيت قسمتهاي قبلي را تکرار کند.
صورت زخمي
«صورت زخمي» محصول 1983، فيلمي به کارگرداني «برايان دي پالما» و نويسندگي «اليور استون» نيز يکي از به يادماندني ترين فيلمهاي گنگستري در اذهان سينمادوستان است. در اين فيلم «آل پاچينو» در نقش يک پناهنده کوبايي به نام «توني مونتانا» ايفاي نفش ميکند که در دهه 80 ميلادي با دست خالي راهي ميامي ميشود و به تدريج به يک غول فروش مواد مخدر بدل ميشود.
«صورت زخمي» يکي از کلاسيکهاي فيلمهاي گنگستري و تبهکارانه است که دستمايه ايجاد کاميکبوک و بازي هاي ويدوئي زيادي نيز شده است.
داستان عامهپسند
«داستان عامهپسند» برترين ساخته «کوئنتين تارانتينو» بود که وي را به اوج شهرت رساند. اين فيلم محصول سال 1994 با بازيگراني چون «جان تراولتا»، «ساموئل ال.جکسون» و «اما تورمن» با فيلمنامهاي از تارانتينو شامل سه اپيزود با سه قصه مرتبط با هم است. اين فيلم نخل طلاي جشنواره کن را دريافت کرده و در اين اثر بيش از هر چيزي جسارت کارگردان به چشم ميخورد.
«تارانتينو» در «داستان عامهپسند» تمام اشکال متعارف روايي سينما را کنار گذاشت و داستان خود را در ساختاري پيچيده با گذرهاي زماني و مکاني متناوب به پيش ميبرد. شخصيت محوري قسمت پاياني فيلم همان کسي است که درميان فيلم شاهد کشته شدنش بودهايم. «داستانهاي عامهپسند» با قصهاي پر فراز و نشيب و شخصيتهاي جذاب و ملموس، دوران اوج ادبيات سياه در دهه 30 و سينماي سياه دهههاي 40 و 50 آمريکا را تداعي ميکند. از جمله جوايز اين فيلم ميتوان به کسب اسکار، گلدن گلوب و بافتاي بهترين فيلمنامه براي «تارانتينو» و همچنين جايزه بهترين فيلم و کارگرداني از انجمن ملي منتقدين فيلم آمريکا اشاره کرد.
باني و کلايد
«باني و کلايد» مهمترين اثر سينمايي «آرتور پن»، سينماگر سرشناس آمريکايي و از برترين آثار گنگستري تاريخ سينماست. اين فيلم بر اساس ماجرايي واقعي يک زوج سارق به نامهاي «باني پارکر» و «کلايد بارو» که در دهه ۱۹۳۰ توجه رسانهها را بهخود جلب کردند، ساخته شد.
«باني و کلايد» در چهلمين مراسم جايزه اسکار، موفق به کسب ۲ اسکار در رشتههاي بهترين بازيگر زن نقش مکمل و بهترين فيلمبرداري شد. اين فيلم که «وارن بيتي» سرشناس در آن ايفاي نقش کرده است، يکي از اولين فيلمهاي "هاليوود جديد" شناخته ميشود که بسياري از عرفهاي سينمايي هاليوود را شکست و به محبوبيت فراواني نزد نسل جوان دست يافت.
اين فيلم يکي از 100 فيلمي است که توسط فهرست ملي ثبت فيلم آمريکا براي بازسازي و احياء انتخاب شده است. «باني و کلايد» در مجموع نامزد 10 جايزه اسکار شد و در نهايت دو جايزه بهترين بازيگر نقش مکمل زن را براي «استلا پرسونز» و بهترين فيلمبرداري را براي «برونت گوفي» به ارمغان آورد.
جادهاي به سوي تباهي
فيلمي از «سام مندز» و با بازي «تام هنکس»، «پل نيومن» (آخرين فيلم) و «جود لا» که در سال 2002 به سينما آمد. ماجراي اين فيلم درباره پسري کنجکاو به نام مايکل است که متوجه مي شود پدرش براي يکي سران مافياي آمريکا آدمکشي ميکند و ادامه کنجکاوي وي به کشته شدن مادر و برادر کوچکش مي انجامد. پس از آن پدر و پسر در پي انتقامجويي از قاتل اعضاي خانواده خود برميآيند.
دني براسکو
«دني براسکو» به کارگراني «مايک نيوول» با بازي «آل پاچينو» و «جاني دپ» روايتگر داستان واقعي «جوزف دي پيستون» مامور FBI است که توانست در دهه 70 به عنوان يک عامل نفوذي و با نام مستعار «دني براسکو» به يکي از بزرگرترين خانواده هاي مافيا در نيويورک راه پيدا کند. اين فيلم با بودجه 35 ميليون دلاري فروش موفقي در گيشه داشت و 125 ميليون فروخت.
روزي روزگاري در آمريکا
«روزي روزگاري در آمريکا» آخرين ساخته سينمايي «سرجيو لئونه»، کارگردان بزرگ هاليوودي است که در آن «رابرت دنيرو» در کنار «حيمز وودز» نقشآفريني کردهاند. اين فيلم به سه دوره نوجواني، جواني و بزرگسالي شخصت اصلي داستان ميپردازد که در دنياي جرائم سارماندهي شده شهر نيويورک به قدرت ميرسد.
اين فيلم آخرين قسمت از سهگانه "روزي روزگاري" از «سرجيو لئونه» است که گرچه در ابتدا با نقدهاي ضد و نقيضي رو به رو شد، اما اکنون به عنوان يکي از برترين فيلمهاي تاريخ سينما شناخته ميشود. نسخه اصلي اين فيلم 269 دقيقه بود که براي اکران در آمريکا به 139 دقيقه کاهش يافت و اين موضوع با ناخشنودي «لئونه» همراه بود.
راه کارليتو
«راه کارليتو» يکي ديگر از ساختههاي درخشان «برايان دي پالما»، کارگردان سرشناس آمريکايي با بازي «آلپاچينو» و براساس رماني با همين نام نوشته «ادوين تورس» است که در آن بازيگران ديگري چون «شون پن» و «ويگو مورتنسن» نيز ايفاي نقش کردهاند.
داستان فيلم درباره «کارليتو» است که پس از آزادي از زندان با خوش عهد مي بندد که ديگر خلاف نکند اما او نمي تواند خود را ار گذشته اش جدا کند و دوباره در همان مسير قبلي به فعاليتهاي مجرمانه مي پردازد و در قدم اول دوباره راهي زندان ميشود.
به گزارش تلگراف، کلاسيک «اوج التهاب» ساخته «رائول والش» (1949)، «تعقيب بزرگ» به کارگرداني «فريتس لانگ» (1953)، «خيابانهاي پائين شهر» از «مارتين اسکورسيزي» (1973)، «تسخير ناپذيران» اثر «برايان ديپالما» (1987)، «تقاطع ميلر» به کارگرداني برادران «کوئن» (1990) به همراه آثار شاخصي چون «کازينو» (1995)، «دار و دسته نيويورکي» (2003) و «رفتگان» برنده اسکار سال 2006 هر سه ساخته «مارتين اسکورسيزي» از ديگر برجستهترين فيلمهاي گنگستري تاريخ سينما هستند.