علی‌محمد قاسمی: از روی شکم‌سیری فیلم نمی‌سازم

پانا/ فيلم «يادداشت بر زمين» در خانه هنرمندان ايران به روي پرده رفت. در يکصد و نوزدهمين برنامه سينماتک خانه هنرمندان ايران که دوشنبه 9 شهريور در تالار استاد ناصري خانه هنرمندان ايران برگزار شد فيلم «يادداشت بر زمين» ساخته علي‌محمد قاسمي به نمايش در آمد و در ادامه نشست نقد و بررسي فيلم با حضور کارگردان فيلم و کيوان کثيريان برگزار شد. در ابتداي اين نشست قاسمي در پاسخ به سوال کثيريان در خصوص دشواري‌هاي چنين شکلي از فيلمسازي گفت: تلاش مي‌کنم در کارهايي که به خودم تعلق دارد اکيپي را گردهم آورم که از پروسه توليد فيلم لذت ببريم. اين فيلم در شرايط دشواري ساخته شد ولي ما هم‌چون يک خانواده در کنار هم بوديم و سختي‌ها را به جان خريديم. پس از فيلمبرداري هم براي اينکه صداي فيلم دالبي باشد صداگذاري را در پاريس انجام داديم. از اين فيلم انتظار فروش بالا نداشتيم چون يک فيلم تجاري نبود ولي نمايش فيلم مي‌توانست خستگي را از تن ما به در کند که اجازه اکران به ما داده نشد. به هر حال تلاشي که صرف کار کرديم حس خوبي به من داد چون شهوت فيلمسازي براي هر کس و هر چيزي ندارم. در آن زمان مديراني بر سر کار بودند که نه من علاقه‌اي به ديدارشان داشتم و نه آنها. تاثير مديران سينمايي در ساختار سينماي ايران بسيار زياد است و اکنون و با تغييراتي که اتفاق افتاده است اميدواريم بتوانيم فيلم را در گروه هنر و تجربه به نمايش بگذاريم. کثيريان در ادامه از زيباشناسي فيلم و اولويت فضاسازي نسبت به قصه پرسيد و قاسمي جواب داد: فيلمسازي من متاثر از سينماي امير نادري و به‌خصوص فيلم «دونده» است. اميدوارم اگر توانسته باشم فيلمساز شوم، يکي از 5 فيلمسازي باشم که نادري معتقد است «دونده» آنها را فيلمساز کرده است. بيان سينمايي براي من ارجحيت دارد و تمرکزي روي قصه فيلم ندارم. در اين فيلم هم مي‌خواستم تجربه کنم چطور مي‌شود يک نيمچه قصه را به زبان سينما بيان کرد و در عين‌حال اثر به تصورات ذهني‌ام نزديک باشد. البته الان در فيلمبرداري‌ام تغييراتي اتفاق افتاده است؛ اگرچه نوع دکوپاژ «يادداشت بر زمين» را براي آن ضروري مي‌دانم، اما در حال حاضر به سمت پلان‌هاي طولاني‌تر و کات‌هاي هرچه کمتر حرکت مي‌کنم. چون معتقدم کات کردن و دکوپاژ پينگ‌پنگي باعث قطع ارتباط حسي بيننده با فضاي فيلم مي‌شود. ضمن اينکه در حال حاضر و با امکانات تکنولوژيک بيشتري که وجود دارد، کارگردان راحت‌تر مي‌تواند فکر خود را در فيلم پياده کند. وي ادامه داد: اگرچه در صورت تسلط بر تاريخ سينما مي‌توان فهميد که فيلم از کجاها تاثير پذيرفته، اما به شخصه دنبال رسيدن به نگاه و زبان سينمايي خاص خود بوده‌ام. فيلم ساختن به شکل رايج و با نگاه ديگران را قبول ندارم و چگونگي بياني را جستجو مي‌کنم که به خودم تعلق داشته باشد. تلاش مي‌کنم فيلم‌هايم را شخصا فيلمبرداري کنم و کارگرداني از نگاه دوربين اتفاق بيفتد و اين کار بخشي از وجودم شده است. حسن‌هاي اين کار نسبت به معايبش بيشتر است؛ در صورتي که مي‌خواستم منتظر پول بمانم، هيچ‌وقت نمي‌توانستم فيلم بسازم. در صورت استخدام فيلمبردار هم ناچار بودم براي کاهش هزينه‌ها، زمان فيلمبرداري را کاهش دهم و اين امر باعث مي‌شد نتوانم کار را مطابق ميلم بسازم. در سينماي خاص، يافتن فيلمبرداري که حرف کارگردان را کاملا متوجه شود و ايده او را به‌درستي در قاب بياورد دشوار است. در حالي‌که در سينماي تجاري شما در واقع نياز به يک تکنيسين داريد که نور و ساير ابتدائيات را متوجه شود. اما در اين جنس از سينما که کارگردان دغدغه‌هاي خاص خود را دارد و به‌دنبال خواسته‌هاي ذهني‌اش است، ترجيح مي‌دهم خودم کار فيلمبرداري را انجام دهم. قاسمي در ادامه باز هم به دشواري‌هاي ساخت فيلم اشاره کرد و گفت: چهار سال از زندگي خود از سال 80 تا 84 را صرف ساخت اين فيلم کردم. از سر شکم‌سيري دنبال فيلم ساختن نرفته‌ام و بنابراين برايم مهم است آنچه در ذهن دارم در کار ديده شود. در سينما به تلاش‌هايي که در اوج جواني انجام مي‌شود و کساني که از جانشان مايه مي‌گذارند، بيش از هر چيز ديگري نياز داريم. در شرايطي که عده‌اي در اين سينما به زندگي‌شان سر و سامان دادند، ترجيح من به زندگي کولي‌وار بوده است. با ريسک مطلق سراغ ساختن اين فيلم رفتم و الان هم با وجود عدم بازگشت مالي، از انجام اينکار خوشحالم. در فيلم دومم که در حال نهايي شدن است، باز هم به دنبال پياده کردن ايده‌هاي شخصي‌ام بوده‌ام و چون دستم در جيب خودم است و از کسي پول نمي‌گيرم، راحت‌تر اين کار را انجام مي‌دهم. کارگردان «يادداشت بر زمين» در پايان سخنانش گفت: مهم‌ترين اصل در سينما اين است که به‌دنبال تکرار سينماي ديگران نرويم. اگر به دنبال پول هستيم، راه‌هاي بيشتر و بهتري براي پولدار شدن وجود دارد. خلق دنيايي متفاوت با منطق خاص خودش، شرايط ديگري را مي‌طلبد. از 15 سالگي درگير کار سينما بوده‌ام و هيچ زماني فکر و دغدغه‌اي جز سينما نداشته‌ام. در اين فيلم حتي يک پلان را پيدا نمي‌کنيد که ساده از کنار آن گذشته باشيم و تمام لحظات فيلم در هوشياري و انرژي کامل ساخته شده است. دوست داشتم روتوش نهايي فيلم را بيضايي انجام بدهد و اين موضوع مي‌توانست براي فيلم خيلي مفيد باشد، اما متاسفانه او در آن زمان درگير کارهايش در حوزه تئاتر بود و فرصت انجام چنين کاري را نداشت.