نوستالژی کودکانه سینمای ایران / نصف مال ما، نصف مال کلاه قرمزی و رفقا

مهر/اگرچه دو دهه 60 و 70 را دوران رونق سينماي کودک ايران مي‌دانند و مي‌گويند اين ژانر در دهه 80 و اوايل دهه 90 چيزي در چنته نداشت اما در اين دو دهه هم مي‌توان از آثار نام برد که مخاطبان را راضي نگه داشتند. در بخش اول گزارش فيلم‌‌هاي خاطره‌انگيز سينماي کودک و نوجوان ايران از فيلم‌هاي نوستالژيک دهه‌هاي 60 و 70 نام برديم؛ فيلم‌هايي مانند "شهر موش‌ها"، "گلنار"، "سفر جادويي"، "مدرسه پيرمرد‌ها"، "الو الو من جوجوام" و... . در بخش دوم اين گزارش، 13 فيلم ديگر خاطره‌انگيز کودکان و نوجوانان در دهه 80 و 90 را مرور مي‌کنيم با ذکر اين نکته که بسياري ديگر از فيلم‌هاي نوجوانانه و کودکانه که مخاطب کم‌تري داشتند در اين فهرست نيامدند ضمن آن که در همين رده‌بندي، دو فيلم "کلاه قرمزي و سروناز" و "کلاه قرمزي و بچه‌ننه" در جايگاه متفاوت‌تري از نظر ميزان اقبال مخاطب قرار مي‌گيرند: *تارزن و تارزان: علي عبدالعلي‌زاده در ابتداي دهه 80 "تارزن و تارزان" را کارگرداني و روانه سينماها کرد. در اين فيلم هم مانند بسياري از فيلم‌هاي دريادمانده‌ي سينماي کودک، اکبر عبدي ايفاي نقش کرده است. رضا فيض‌نوروزي، آتش تقي‌پور، رابعه اسکويي، ستاره اسکندري، مريم سعادت و... بازيگران اين فيلم سينمايي بودند که در شانزدهمين جشنواره فيلم‌هاي کودکان و نوجوانان روي پرده رفت. "تارزن و تارزان" در سال 80 توانست فروشي 120 ميليون توماني در گيشه سينماهاي تهران داشته باشد که آن زمان براي خود فروش بدي نبود. *روز کارنامه: "روز کارنامه" از ديگر فيلم‌هاي سينماي کودک است که مسعود کرامتي آن را کارگرداني کرده است. اين فيلم برخلاف "پاتال و آرزوهاي کوچک" در محيطي واقع‌گرا به‌تصوير کشيده شده و درباره کودکان است. در "روز کارنامه" که سال 81 ساخته شد، مهدي هاشمي، متين عزيزپور، شهرام قائدي، مهران رجبي، محمدرضا هدايتي و عبدالرضا اکبري ايفاي نقش کرده‌اند. اين فيلم در هفدهمين جشنواره فيلم‌هاي کودکان و نوجوانان شرکت داده شد و توانست پروانه‌هاي زرين بهترين فيلم بلند و بهترين کارگرداني بخش سينماي ايران را دريافت کند. *من ترانه 15 سال دارم: اين فيلم پس از "دختري با کفش‌هاي کتاني" دومين بخش از سه‌گانه دخترانه صدرعاملي است که بعدا در سال 1383 با فيلم "ديشب باباتو ديدم آيدا" تکميل شد. در اين فيلم هم کامبوزيا پرتوي به همراه رسول صدرعاملي فيلمنامه را به رشته تحرير درآورده‌اند. صدرعاملي که در فيلم قبلي‌اش هم پگاه آهنگراني را به عنوان يک بازيگر نوجوان به سينماي ايران معرفي کرده بود، اين‌بار نيز سراغ چهره‌اي جديد رفت؛ چهره‌اي که در سال‌هاي بعد يکي از بهترين بازيگران سينماي ايران لقب گرفت. ترانه عليدوستي در "دختر با کفش‌هاي کتاني" نخستين فيلم سينمايي خود را در کنار مهتاب نصيرپور، حسين محجوب و ميلاد صدرعاملي بازي کرده بود. دومين قسمت از سه‌گانه دخترانه رسول صدرعاملي، فروردين 81 اکران شد و بر اساس اطلاعات موجود توانست با فروش 320 ميليون توماني در تهران، چهارمين فيلم پرفروش سال لقب بگيرد. *عزيزم من کوک نيستم: محمدرضا هنرمند سال 81 در حالي "عزيزم من کوک نيستم" را ساخت که پرويز پرستويي با بازي در فيلم‌هاي مختلفي مانند "آژانس شيشه‌اي"، "شوخي"، "مرد عوضي"، "موميايي 3"، "ليلي با من است" و... به شهرت زيادي دست يافته بود و چهره‌اي شناخته شده براي مخاطبان سينما محسوب مي‌شد. "عزيزم من کوک نيستم" داستان حميد افشاري است که به همراه پسرش رامين زندگي فقيرانه و دشواري را مي‌گذارند. رامين عاشق کامپيوتر است و افشاري براي رفع تکليف پدرانه به رامين قول داده است تا در صورت قبولي با معدل 20 در پايان سال تحصيلي براي او کامپيوتر مورد نظرش را بخرد. رامين هم علي‌رغم انتظار و پيش‌بيني با معدل 20 قبول مي‌شود! حميد افشاري براي وفاي به عهدش تحت فشار قرار مي‌گيرد و... . در کنار پرستويي، فاطمه معتمدآريا، مهدي فتحي، محمد کاسبي، فرهاد آئيش، ماني نوري، سپهر آزادي،‌ مهران رجبي و... در اين فيلم ايفاي نقش کردند. "عزيزم من کوک نيستم" آذر 81 در سينماها اکران شد و در نهايت توانست 146 ميليون تومان در تهران فروش کند. * کلاه قرمزي و سروناز: "کلاه قرمزي و سروناز" پس از فيلم‌هاي "کلاه قرمزي و پسرخاله" (1373)، "يکي بود يکي نبود" (1379) و "دختر شيريني‌فروش" چهارمين فيلم بلند ايرج طهماسب در مقام کارگردان است. "کلاه قرمزي و پسرخاله" سال 1373 روي پرده رفت و به رکوردي بسيار خوب به لحاظ جذب بيننده دست يافته بود. در آن سال‌ها "کلاه قرمزي و پسرخاله" توانسته بود به فروش 171 ميليون تومان دست يابد. هشت سال بعد، کلاه قرمزي محبوب با همراهي عروسک جديدي به‌نام سروناز دوباره روي پرده سينما جان گرفت. اين بار او با آقاي مجري زندگي مي‌کند. آخر سال تحصيلي است و کلاه قرمزي بعد از چند سال سرانجام کارنامه قبولي‌اش را دريافت مي‌کند. آقاي مجري به عنوان جايزه برايش دوچرخه‌اي مي‌خرد که کلاه قرمزي از داشتن آن بسيار خوشحال است، اما به سرقت رفتن دوچرخه ماجراهاي ديگري را براي او به‌وجود مي‌آورد. "کلاه قرمزي و سروناز" با ميانگين بهاي بليط 550 تومان در آذر 81 موفق شد نزديک به 550 ميليون تومان فروش داشته باشد و به‌عنوان پرفروش ترين فيلم سال هم دست يابد. *لاک‌پشت‌ها هم پرواز مي‌کنند: نماينده ايران در مراسم آکادمي اسکار سال 2005 فيلمي درباره نوجوانان بود. اين فيلم که کارگرداني، تهيه‌کنندگي و نويسندگي آن را بهمن قبادي برعهده داشت، داستان چند روز مانده به شروع جنگ آمريکا و عراق را روايت مي‌کرد که مردمان سرگردان عراق دنبال دريافت جديدترين اخبار بودند. در ميان آن‌ها مادري 14 ساله به نام آگرين قصد خودکشي دارد. اين فيلم روايت سرگذشت آگرين است. "لاک‌پشت‌ها هم پرواز مي‌کنند" در بعد بين‌المللي توانست جوايزي مانند صدف طلايي بهترين فيلم و جايزه نويسندگان اسپانيا در جشنواره سن سباستين اسپانيا، جايزه ويژه داوران هوگوي نقره از چهلمين جشنواره فيلم شيکاگو و جايزه تماشاگران مونترال از جشنواره نوين مونترال کانادا را کسب کند. اين فيلم همچنين تنديس بهترين کارگرداني را از هشتمين دوره جشن خانه سينماي ايران، پروانه‌هاي زرين بهترين فيلم، بهترين کارگرداني بخش بين‌الملل، پروانه‌هاي زرين بهترين فيلم مجمع سينماي ايران، بهترين فيلم داوران کودک و نوجوان بين‌الملل و جايزه ويژه هيات داوران سينماي ايران را از نوزدهمين جشنواره بين‌المللي کودک و نوجوان اصفهان دريافت کند. اين موفقيت‌هاي باعث شد "لاک‌پشت‌ها پرواز نمي‌کنند" به عنوان نماينده سينماي ايران در اسکار سال 2005 معرفي شود که البته نتوانست موفقيتي در اين رويداد سينمايي داشته باشد. همچنين اکران سينمايي اين فيلم هم در سال 83 موفق نبود. *ديشب باباتو ديدم آيدا: ششمين فيلم رسول صدرعاملي از جمله فيلم‌هايي است که توانسته پروانه زرين بهترين فيلم را از جشنواره کودک کسب کند. پروانه زرين بهترين فيلمنامه بخش آسيا، پروانه زرين بهترين فيلم بخش سينماي ايران و پروانه زرين بهترين کارگرداني جوايزي است که داوران بيستمين جشنواره بين‌المللي فيلم‌هاي کودکان و نوجوانان به "ديشب باباتو ديدم آيدا" اختصاص دادند. "ديشب باباتو ديدم آيدا" در مهرماه 84 روي پرده سينماها رفت و توانست 110 ميليون تومان در تهران فروش داشته باشد. داستان اين فيلم اجتماعي درباره دختري به نام آيداست که متوجه مي‌شود پدرش با زن غريبه‌اي رابطه دارد. *نصف مال من نصف مال تو: "نصف مال من نصف مال تو" پس از گذشت نزديک به 6 سال از ساخت "علي و دني" دومين ساخته سينمايي وحيد نيکخواه‌آزاد در مقام کارگردان است. نيکخواه آزاد پس از اين فيلم، "ديو و دلبر" (1389) و "فرزند خوانده" (1390) را کارگرداني کرد. "نصف مال من نصف مال تو" ماجراي دو خواهري است که پس از سال‌ها متوجه اشتباه پدر شده و سعي مي‌کنند بر آن سرپوش بگذارند. تقابل رابطه‌ها در داستان کار را به يک کمدي تبديل کرده که طنز کلامي از خصوصيات آن است . محمدرضا شريفي‌نيا، شهره لرستاني، مريلا زارعي، شقايق فراهاني، فرهاد آييش، سهيلا گلستاني، مريم اميرجلالي و بهزاد رحيم‌خاني و با حضور سه بازيگر نوجوان آلما اسکويي، ترلان پروانه و روژان آريامنش بازيگران اين فيلم بودند. "نصف مال من نصف مال تو" مرداد 86 اکران شد و توانست در تهران 380 ميليون فروش داشته باشد و جايگاه ششم فروش فيلم‌هاي سينمايي در سال را کسب کند. *خاله سوسکه: شايد اگر "خاله سوسکه" در دهه 60 يا 70 ساخته مي‌شد، مي‌توانست فروشي بسيار خوب داشته باشد، چرا که هم داستان خوبي داشت و هم اين داستان به‌شکلي جذاب براي کودکان ارائه مي‌شد. نادره ترکماني که نخستين فيلم سينمايي‌اش را در فضاي سينماي کودک مي‌ساخت، از سحر ولدبيگي، علي سليماني، فروغ قجابگلو، شاه‌علي سرخاني و فريده دريامج به عنوان بازيگر استفاده کرده بود. اين فيلم، حکايت افسانه خاله سوسکه از اولين روايت‌هاي چاپي است که به شکلي موزيکال به تصوير درآمده است. "خاله سوسکه" که در جشنواره کودک سال 88 جايزه بهترين فيلم از نگاه مخاطبان را دريافت کرد، دي‌ماه 89 اکران شد و توانست 240 ميليون تومان در تهران فروش داشته باشد. * نخودي: "نخودي" که در سال‌هاي بي‌رونقي سينماي کودک ساخته شده بود، مهرماه 89 اکران شد اما فروش ناموفق 100 ميليون توماني را در تهران تجربه کرد. اين فيلم در بيست و چهارمين جشنواره کودک اصفهان هم حضور داشت که در نهايت توانست پروانه زرين بهترين فيلم بخش سينماي ايران و جايزه ويژه هيات داوران را کسب کند. داستان "نخودي" که صابر ابر، مرضيه برومند، رعنا آزادي ور، مسعود کرامتي، احمدرضا اسعدي و عليرضا خمسه در آن ايفاي نقش کرده بود، درباره يک کارگردان تئاتر عروسکي است که در انجام نمايش‌هايش ناموفق است. او با هر شکست و تحقير کوچک و کوچک‌تر مي‌شود اما ملاقات با نخودي در سرزمين قصه‌ها، زندگي او را تغيير مي‌دهد. * کلاه قرمزي و بچه ننه: آخرين هنرنمايي ايرج طهماسب و حميد جبلي آنچنان که بايد مانند قسمت‌هاي قبل "کلاه قرمزي"، قصه‌اي پرکشش و جذاب نداشت اما باز هم توانست به مدد محبوبيت عروسک‌هاي خود و همچنين برنامه تلويزيوني‌اش گيشه سينماها را تسخير کند. "کلاه قرمزي و بچه ننه" داستان شيطنت‌هاي پسرعمه‌‌زاست که کلاه‌قرمزي و آقاي مجري را به دردسر مي‌اندازد و ماجراي جديدي پيش مي‌آيد که منجر به ورود مهمان ناخوانده‌اي مي‌شود... . اين فيلم که اصلا در جشنواره‌هاي فجر يا کودک شرکت نکرده بود، مرداد 91 اکران شد و در نهايت با سه ميليارد و 300 ميليون تومان فروش در تهران به پرفروش‌ترين فيلم سال 91 تبديل شد. *آهوي پيشوني سفيد (اختاپوس): سيدجواد هاشمي براي ساخت نخستين فيلم سينمايي‌اش سراغ ساخت يک فيلم کودک پرهزينه و البته جذاب رفت. در اين فيلم پربازيگر، محمدرضا شريفي‌نيا، امين حيايي، امين زندگاني، گوهر خيرانديش، نادر سليماني، نيلوفر خوش‌خلق، امير غفارمنش، هومن حاجي‌عبداللهي، ترلان پروانه و... با گريم‌هايي جالب جلوي دوربين رفتند. "آهوي پيشوني سفيد" داستان آهويي است که با دور شدن از خانه و خانواده‌‌اش با اتفاقاتي روبرو مي‌شود... . اگرچه اين فيلم يکي از متقاضيان اکران در عيد نوروز بود اما نهايتا مهرماه 91 توانست روي پرده رفته و تنها در تهران فروشي بيش از 600 ميليون تومان داشته باشد. *فتيله و ماه پيشوني: فيلم سينمايي "فتيله و ماه پيشوني" که بر اساس محبوبيت عمو‌هاي فيتيله‌اي در تلويزيون ساخته شده بود، عيد نوروز 91 روي پرده رفت و در نهايت تنها توانست به فروش 230 ميليون توماني در تهران دست پيدا کند. در اين فيلم که آرش معيريان آن را کارگرداني کرده بود و احمد نجفي نيز تهيه‌کنندگي‌اش را برعهده داشت، محمد مسلمي، علي فروتن، حميد گلي (گروه فيتيله)، احمد نجفي، چنگيز جليلوند، سيروس گرجستاني، بهنوش بختياري، اصغر سمسارزاده و... جلوي دوربين رفته بودند. اين فيلم کودک، داستان ماه پيشوني قصه‌هاست که توسط آدم‌هايي ربوده مي‌شود. بچه‌هاي مهدکودک از گروه فيتيله‌ها مي‌خواهند که ماه پيشوني را پيدا کرده و به قصه‌ها برگردانند... .