نگاهی به برترین آثار عروسکی تلویزیونی جهان

جام نيوز/ نمايش‌هاي عروسکي در تمام دنيا هنوز هم طرفداران خاص خود را دارد. تلويزيون بيشتر از هر رسانه ديگري در زنده نگه داشتن اين هنر نقش داشته است. تعريف مخاطب از برنامه‌هاي عروسکي هميشه دشوار است؛ زيرا اين برنامه‌ها طيف گسترده‌اي از مخاطبان را شامل مي‌شود. مهم نيست چند ساله باشيد، در کدام دانشگاه تحصيل کرده يا متعلق به کدام طبقه باشيد، نمايش‌هاي عروسکي همه را به خود جذب مي‌کند و لبخند را بر لب‌ها مي‌نشاند. اغلب برنامه‌هاي عروسکي دنيا مضمون سرگرمي و آموزش را توأم باهم دارند. از سوي ديگر شخصيت‌هاي عروسکي در مقابل ديگر ستاره‌هاي تلويزيوني ماندگارتر هستند؛ عروسک‌ها نمي‌ميرند و پير نمي‌شوند در نتيجه تا زماني که حرفي براي گفتن داشته باشند، روي آنتن مي‌مانند. المو المو همزمان با فراگير شدن تلويزيون‌هاي رنگي (دهه 60) تاکنون برنامه اجرا مي‌کند، بيل وِير(Bill Weir) در مقدمه گزارش شبکه ‌اي.بي.‌سي مي‌گويد: او به ميليون‌ها کودک براي يادگيري حروف الفبا، شکل‌ها، رنگ‌ها، شريک شدن در بازي، دوست پيدا کردن و شعر خواندن، حتي در مورد استفاده از دستشويي، کمک کرده است، اما احتمالا هيچ بچه‌اي نمي‌تواند اسم واقعي او را بگويد و شايد تعداد کمي از والدين او را بشناسند، دليلش اين است که استعدادش در قالب شخصيتي به نام المو ظاهر شده است. از ويژگي‌هاي ديگر المو که در اين گزارش به آن اشاره شده، طبيعت ساده و مثبت شخصيت اوست. او دوست دارد کودک و بزرگسال را در آغوش بگيرد، چون احساس خوبي به او مي‌دهد، و در هر ملاقاتي سعي مي‌کند تک‌تک بچه‌ها را بغل کند و ببوسد. عروسکي که با صورتش مي‌تواند انواع احساسات را ابراز کند، اما چه کسي اين عروسک را به حرکت در‌مي‌آورد؟ المو از سري عروسک‌هاي دستکشي محسوب مي‌شود که عروسک‌گردان، عروسک نمايش را مانند دستکش به دست کرده و با آن شروع به کار مي‌کند. کوين کلش (Kevin Clash) استاد جان‌بخشي به اين عروسک محبوب خانواده‌هاست. مرد ميانسال سياهپوستي که خود از کودکي آغاز به ساخت عروسک و عروسک‌گرداني کرده و تاکنون 80 عروسک ساخته و به تائيد خودش هنوز در قلبش کودک است و از بازي با عروسک لذت فراوان مي‌برد. کوين کلش اشاره مي‌کند که اين عروسک در طرح اوليه کمي متفاوت بوده و در ابتدا با صداي ديگري اجرا مي‌شده، که به قدر کافي جذاب نبوده و احتمالا با آن شکل و صدا اميدي به آينده المو نبوده، اما او با صداي جديد، المو را نجات داده است. هم‌اکنون اين عروسک، يک برنامه 15 دقيقه‌اي به نام دنياي المو (Elmo’s World)را در برنامه خيابان سسمي (Sesame Street) به خود اختصاص داده است. کرميت قورباغه جيم هنسن از دو توپ پينگ‌پنگ براي ساختن چشمان قورباغه‌اي و يک کت سبز دور انداخته شده براي لباس کرميت استفاده کرد. در سال ۱۹۶۹ کرميت در تلويزيون ظاهر شد و تاکنون در برنامه‌هاي مختلف تلويزيوني ازجمله نمايش احمقانه، خيابان سيسمي و همچنين يک فيلم و دو ترانه موسيقي ظاهر شده است. اندي پندي اندي پندي عروسکي که در سبد پيک‌نيک زندگي مي‌کند، ستاره برنامه‌هاي کودک انگليس در دهه 50 بود. شخصيت مقابل اندي يک خرس عروسکي به نام «تدي» بود و عروسک زشت «لوبي لو» تنها زماني ظاهر مي‌شد که اين دو در برنامه نبودند. در سال ۲۰۰۲ اين شخصيت همراه چند شخصيت ديگر بار ديگر به برنامه‌هاي کودک بازگشتند. هودي دودي برنامه هودي دودي با مجريگري بوفالو باب اسميت به‌عنوان يکي از پيشگامان برنامه‌هاي کودک جهان در تلويزيون شناخته شده است. اين برنامه پنج روز در هفته به صورت رنگي با بيش از هزار قسمت دنباله‌دار از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۶۰ روي تلويزيون ظاهر شد. هودي يک عروسک چشم آبي با موهاي قرمز است که ۴۷ خال روي صورتش دارد. اين عروسک اکنون در موزه ملي تاريخ آمريکا نگهداري مي‌شود. کوکلا، فرن و اولي کوکلا، فرن و اولي برنامه کودکي بود که اولين بار سال ۱۹۴۷ از تلويزيون پخش شد. اين برنامه با سه شخصيت؛ «کوکلا» رهبر گروه که چهره دلقک مانندي دارد، اما دلقک نيست، «اولي» يک اژدهاي چابک با يک دندان و «فرن» که تلاش داشت اين دو عروسک را در مسير درست هدايت کند، پخش مي‌شد. در طول سال‌هاي پخش اين مجموعه چند عروسک ديگر هم به آن اضافه شد و با اين‌که اين برنامه براي کودکان ساخته شده بود، بسرعت در بين بزرگسالان طرفداران زيادي پيدا کرد. چارلي مک‌کارتي ادگار برگن که دهه 10 يک نوجوان به شمار مي‌رفت، آدمک چوبي را خريد و نامش را چارلي گذاشت، از آن زمان تا لحظه مرگ برگن در سال ۱۹۷۸ اين دو از هم جدا نشدند. اين عروسک چوبي که برگن عروسک‌پردازي‌اش را به عهده داشت، ابتدا در راديو محبوب شد و پس از موفقيت اين برنامه، ادگار و چارلي از سال ۱۹۳۶ تا ۱۹۵۰ در تلويزيون برنامه اجرا کردند. ادگار در راديو، تلويزيون و حتي سينما توانست مخاطبان بسياري را جذب کند و سال ۱۹۳۸ جايزه اسکار افتخاري را که يک تنديس چوبي بود براي خلق شخصيت چارلي دريافت کرد. افسانه 3 برادر افسانه سه برادر با عنوان اصلي نمايش عروسکي عاشقانه سه پادشاهي مجموعه تلويزيوني عروسکي ژاپني است که در ۶۸ قسمت ۴۵ دقيقه‌اي و براساس داستان معروف چيني عاشقانه سه پادشاهي که بر پايه رويدادهاي سال‌هاي پاياني سلسله هان و پيش از آغاز دوره سه امپراتوري شو، وي و وو است، ساخته شده و از دوم اکتبر ۱۹۸۲ تا ۲۴ مارس ۱۹۸۴ هر شنبه در تلويزيون ژاپن پخش شده‌ است. در ايران نيز اين سريال در دهه ۶۰ با نام افسانه سه برادر از شبکه دوم سيماي جمهوري اسلامي ايران پخش شده ‌است. ماپت شو جيم هنسن با خلق ماپت‌ها و توليد برنامه ماپت شو حرکتي انقلابي در عرصه هنر عروسکي ايجاد کرد. ماپت (Muppet) از ترکيب دو کلمه پاپت (Puppet)‌ و ماريونت (Marionette) عروسک‌هاي تئاتري تشکيل شده است. (در ايران استاد جواد ذوالفقاري ماپت را مروسک نامگذاري کرده‌ است) ماپت‌ها عروسک‌هايي هستند که انعطاف زياد، قابليت حرکتي فراوان و چهره‌هايي زنده‌اي دارند و به همين دليل حرکاتشان بيشتر به حرکات انساني شبيه است و مي‌توانند حس بيشتري را به مخاطب القا کنند. اين عروسک‌ها بيشتر از ابر يا فوم‌‌هاي نرم ساخته مي‌شوند و براي حرکت دادنشان بيشتر از تکنيک دستکشي ميله‌اي استفاده مي‌کنند. پس از اين‌که هنسن اين شيوه نوين را در طراحي و ساخت عروسک به وجود آورد و اين عروسک‌ها در برنامه تلويزيوني ماپت شو اقبال عمومي زيادي به دست آوردند، اين روش عروسک‌سازي بخصوص در سينما و برنامه‌هاي تلويزيوني يکي از اساسي‌ترين شيوه‌هاي ساخت عروسک و توليد برنامه شد. سال 1976 نخستين برنامه ماپت شو توسط هنسن و گروهش به سفارش يک شرکت انگليسي و به صورت مجموعه دنباله‌داري طراحي و ساخته شد و تا سال 1981 ادامه يافت. اين برنامه نه‌تنها کودکان را شيفته خود کرده، بلکه توانسته بود بزرگ‌ترها را هم تحت تاثير خود قرار دهد. ماپت‌ها موفق شدند نظر بسياري از بزرگان دنياي موسيقي، تئاتر و سينما را به خود جلب کنند. محبوبيت بسياري که ماپت‌ها به دست آورده بودند، جيم هنسن را بر آن داشت که اولين فيلم سينمايي با عنوان فيلمي از ماپت ها را سال 1979 توليد کند. داستان اين فيلم ماجراي سفر هيجان‌انگيز کرميت قورباغه به هاليوود براي آغاز زندگي خود به‌عنوان يک ستاره است. اين فيلم سرآغاز فصل جديدي از توليدات سينمايي کمپاني جيم هنسن است که حتي بعد از مرگ وي تا امروز ادامه يافته است. چوپ بره «چوپ» يک بره شيرين است که توسط شاري لوئيس کمدين و عروسک‌پرداز خلق شد، دهه 60 در تلويزيون ظاهر شد و سال ۱۹۹۲ لوئيس توانست پنج جايزه امي را براي برنامه کودکش که از شبکه پي.‌بي‌.اس پخش مي‌شد، دريافت کند. سال ۱۹۹۸ شاري فوت کرد، اما دختر او همچنان اين عروسک را زنده نگه داشته است. توپو گيگيو توپو گيگيو يک موش با گوش‌هاي دراز است که ماريا پرگو آن را ساخت و در دهه 60 محبوب‌ترين شخصيت تلويزيوني کودکان ايتاليا بود. علاوه بر محبوبيت فوق‌العاده اين موش گوش دراز در کشور خودش، با حضور در نمايش «اد ساليوان» در سال ۱۹۶۳ توانست در سراسر جهان معروف شود. توپو گيگيو که مخلوطي از فرهنگ روزمره ايتاليايي است، هنوز هم به طور منظم در جشنواره‌هاي ايتاليايي حضور دارد.