پرونده روز/ آقایان! مهریه را باید داد؛ خانم ها! مهریه را می‌توان بخشید

خراسان/ آمار بالاي طلاق به خصوص طلاق هاي توافقي در کنار همه آسيب هايي که براي افراد، خانواده ها و جامعه دارد، حداقل داراي يک روشنگري ويژه است. آن قدر زناني با مهريه هاي هزار سکه اي، تمام يا بخش زيادي از مهريه خود را حلال کردند تا جان شان را آزاد کرده باشند که حالا ديگر همه به خوبي پذيرفته اند که مهريه بالا تحت هيچ شرايطي نمي تواند تضمين کننده خوشبختي و دوام زندگي مشترک باشد. از سوي ديگر زندگي برخي از افرادي که قبل از ازدواج به اصطلاح ليلي و مجنون بوده و به واسطه همين علاقه مهريه بسيار ناچيز تعيين کرده اند و بعد از ازدواج با کوچک ترين ناملايمتي به جنگ با يکديگر برخاسته اند نيز نشان مي دهد که مهريه بسيار کم هم نمي تواند انسان ها را در کنار يکديگر نگاه دارد، بلکه چسب زندگي مشترک فقط در سايه توکل، تفاهم، گذشت، صبر، احترام متقابل و البته يادگيري مهارت هاي زندگي يافت مي شود.با اين حال هر وقت سخن از مهريه به ميان مي آيد زودتر از هر چيزي مثال «کي داده؟ کي گرفته؟» به ذهن بسياري از آقايان خطور مي کند، تصوري که هر چند با يک بار رجوع به بند بدهکاران مالي در زندان ها از ذهن هفت پشت آدمي مي پرد اما اين تفکر هم البته کاملا اشتباه است که مهريه را مي توانيم نپردازيم. مردها موظف هستند در هر صورتي چه زندگي شان گل و بلبل باشد و چه کارد و پنيري، مهريه همسران شان را تمام و کمال پرداخت کنند، پس همان بهتر که پيش از ازدواج مهريه را طوري تعيين کنند که توان پرداختش را داشته باشند، نه اين که از همان روز خواستگاري مهريه را فرماليته و صرفا وسيله اي براي درآوردن چشم دختر خاله همسر از حدقه فرض کنند.از سوي ديگر خانم ها نيز بايد بدانند که با تعيين مهريه معقول به بقاي زندگي خود کمک بيشتري مي کنند و نکته ديگر اين که اگرچه مهريه حق آنان است اما اگر از اين حق خود گذشت کنند پاداشي بزرگ در انتظار آنان خواهد بود... بي خيال پرداخت مهريه نباش انگار اصلا قرار نيست، اين سنت اسلامي اجرا شود. در بعضي از زندگي ها نه مرد قصد پرداختن مهريه را دارد و نه زن مي تواند آن را مطالبه کند. در واقع بعضي خانواده ها مهريه را يک حق سرسري مي دانند و خيال مي کنند مي شود از پرداختن آن طفره رفت. به همين دليل است که موضوع پرداخت مهريه به عنوان يکي از معضلات و مشکلات جامعه ما مطرح شده است.دکتر مليحه سادات موسوي تهراني استاد دانشگاه و پژوهشگر مذهبي در گفت وگو با «همشهري آيه» به فوايد پرداخت مهريه اشاره مي کند: بـــــــراي اين کـــــه بدانيم چرا پرداختن مهريه در اسلام واجب است، بايد در وهله اول مفهوم اين اصطلاح را در قرآن و از ميان روايت هاي ائمه(ع) جست وجو کنيم تا بدانيم چقدر به اين موضوع پرداخته شده است. در کتاب «فروع کافي» آمده، فردي از امام باقر(ع) درباره معني «مهريه» سوال کرد و آن حضرت در پاسخ فرمود: «مهريه همان چيزي است که طرفين بر آن توافق مي کنند، حال کم باشد يا زياد». بنابراين مهريه يا همان «مهر» به معني کابين است و همان مالي است که هر زني در اثر ازدواج صاحب آن مي شود و به اين دليل به آن «مهر» مي گويند که نشان دهنده مهر و علاقه واقعي مرد به همسرش است. بدين ترتيب مهريه حقي است که برعهده مرد است و او وظيفه دارد اين حق را ادا کند؛ چه زنش را طلاق بدهد و چه با او زندگي کند. حتي اگر مرد فوت کند هم مهريه زن از ارث آن مرد برداشته و به زن داده مي شود. پس در اين شرايط براي هيچ کسي حتي پدر زن حلال نيست که مهريه او را از مرد بگيرد و براي خودش بردارد، جز در مواقعي که زن به اين کار رضايت داشته باشد. مهريه در قرآن کلمه مهر در قرآن با دو لفظ «صدقات» و «جوار» به کار رفته است. خدا در آيه چهارم سوره مبارکه نساء فرموده: «و آتُواالنِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نحلَه/ و مهرهاي زنان را با ميل قلبي و به عنوان هديه به آن ها بدهيد». نکته مهم در آيه شريفه اين است که کلمه «نحله» به معني هديه است و نشان مي دهد که مهريه در واقع هديه و عطيه اي براي زن است که برعهده مرد گذاشته شده است. در عين حال گفته شده که قبل از نزول قرآن، عده اي از مردم عرب مهريه زن را به خانواده يا سرپرست او در زمان قبل از ازدواجش مي دادند و اين آيه تصريح مي کند که مهريه را به زن خود بدهيد چون اين هديه اي براي اوست، نه سرپرستانش. يادآوري اين نکته لازم است که لفظ «جوار» که در قرآن آمده هم به معني مهريه است، اما بيشتر درباره کنيزان استفاده مي شود. طبق آيات قرآن اگر مردي مهريه زن را که ملک و دارايي مخصوص به خود اوست، نپردازد در حقيقت به طور آشکارا به او ظلم کرده است. چون پرداختن مهريه هم رديف پرداختن همه دارايي هاي زن است. يعني اگر خانه يا زميني متعلق به زن است، مرد بايد آن ملک را همراه مهريه او بدهد و از پرداخت آن طفره نرود. چون خدا به طور صريح در آيه چهارم سوره نساء تاکيد فرموده، مهريه مالي است که خدا به زن عطا فرموده و آن را بر عهده شوهر او قرار داده است تا به ازاي زندگي زناشويي به او بدهد، مگر اين که زن از روي ميل قلبي و با رغبت چيزي از مهريه اش را ببخشد. در عين حال از شيوه بيان قرآن درباره پرداختن مهريه مي توان اين طور نتيجه گرفت که مرد در ازاي پرداختن مهريه هيچ منتي بر زن ندارد چون حق او را داده است. دزدي نکنيد آب پاکي را روي دست آقايان بريزيم! کسي که به خواستگاري دختري برود و شرط مهريه را قبول کند اما از همان ابتدا قصد نداشته باشد مهريه او را بپردازد، حکم دزد را دارد، چون فقط دزدان هستند که چيزي را مي برند، بدون اين که بهاي آن را بپردازند. مصداق اين نکته حديثي از امام صادق(ع) است که در کتاب «فروع کافي» نقل شده با اين مضمون: «مردي که مهريه اي براي زنش قرار دهد و قصدش اين باشد که آن را به او ندهد همانند دزد است.» اين اتفاق بيشتر در زماني روي مي دهد که مقدار مهريه زياد باشد و مرد از همان روز خواستگاري مي داند که نمي تواند آن را بپردازد. به همين دليل است که قصدش اين مي شود که مهريه را نپردازد، اما طبق اين حديث شريف، چنين نيت و عملي گناهي است که اساس زندگي زناشويي را زير سوال مي برد. البته ندادن مهريه زن در بعضي از روايات از گناه دزدي کردن هم فراتر رفته و حکم کثيف ترين گناه را به خود گرفته است چرا که امام صادق(ع) در کتاب «مکارم الاخلاق» درباره بدترين گناهان فرموده اند «کثيف ترين گناهان عبارت است از: کشتن حيوان بي زبان، ندادن مهريه زن و نپرداختن مزد کارگر». بماند تا قيامت آقايان توجه داشته باشند که اگر همسرشان مهريه اش را مطالبه کرد، با خوشرويي و احترام آن را پرداخت کنند؛ چرا که نپرداختن مهريه زن به منزله گناه بزرگي است که در روز قيامت بابت آن مورد پرسش و سرزنش قرار مي گيرند؛ به اين دليل که بدهکاري مرد به زن بر سر مهريه فقط به اين دنيا ختم نمي شود و عواقب معنوي و اخروي هم به همراه دارد و چنان چه مهريه در طول زندگي پرداخت نشود مثل حق ها و دين هاي ديگر يا حتي بدتر از آن دين ها در آخرت بازخواست خواهد شد. همان طور که در «بحارالانوار» آمده که نبي مکرم اسلام(ص) فرمودند: «کسي که مهريه زن را ظالمانه نپردازد نزد خدا زناکار محسوب مي شود.» براساس اين حديث نبوي مي توان اين طور نتيجه گرفت که اگر زني مهريه اش را از همسرش مطالبه کند، اما مرد از روي ظلم آن را پرداخت نکند، حساب و کتاب اين عمل ظالمانه اش به روز قيامت منتقل مي شود. اما از آن جا که در قيامت ديگر امور مادي مثل سکه و پول و زمين و خانه و خودرو مفهوم و ارزشي ندارند، پس طبق وعده الهي مهريه زن هرچه که باشد براساس حق سنجيده مي شود. سپس به اندازه مهريه از اعمال خوب مرد برداشته و به حساب همسرش اضافه مي شود. اگر ديگر عمل خيري در کارنامه مرد باقي نباشد و زن همچنان مطالبه اي از او داشته باشد، مرد به دليل گناه عهدشکني درباره مهريه به آتش و عذاب گرفتار مي شود. دارايي زن مال خودش است اسلام دارايي هاي زن را فقط و فقط مال خود او مي داند و به هيچ کسي حتي همسرش اجازه نمي دهد در دارايي او دستي ببرد. يعني اگر زني معامله يا کاري را انجام بدهد که براساس آن پول و ملکي به دست بياورد، اين پول و ملک خاص خودش است و مرد نمي تواند به او دستور بدهد که با آن چيزي را بخرد يا حتي مبلغي از آن را بردارد. قانون مهريه هم از اين قاعده مستثني نيست. چون اسلام مهريه را دارايي زن مي داند.با مهريه سنگين ازدواج نکنيد مجيد حسين زاده- تعيين مهريه براي ازدواج در دين اسلام يک نوع معامله محسوب نمي شود. بعضي ها تصور مي کنند که ازدواج مانند خريد يک وسيله است و مرد با پرداخت مهريه صاحب زن مي شود در حالي که اين نگرش کاملا اشتباه است. اکنون اين سوال مطرح مي شود، با توجه به اين که مرد و زن هر دو از ازدواج به طور يکسان بهره مي گيرند و ازدواج پيوندي است بر اساس منافع متقابل دوطرف، با اين حال چه دليلي دارد که مرد مبلغ کم يا زيادي به عنوان مهر به زن بپردازد؟ آيا اين موضوع، شکل خريد و فروش به ازدواج نمي دهد؟ حجت‌الاسلام علي فروتن کارشناس ارشد روان شناسي در گفت وگو با خراسان در پاسخ به اين سوال مي گويد: مرد و زن هر دو از زندگي مشترک به طور يکسان سود مي برند ولي بايد قبول کرد که در صورت جدايي زن و شوهر، زن متحمل خسارت بيشتري خواهد شد. همچنين با توجه به اين که معمولا مردها کسب درآمد مي کنند، مهريه براي خانم ها نوعي پشتوانه براي جلوگيري از تضييع حقوق آن هاست. وي در ادامه گفت وگو درباره چرايي پرداخت مهريه و ميزان مناسب آن بيشتر توضيح مي دهد. مهريه مانع تضييع حقوق زن مي شود از نظر فقهي، خانم ها مالک مهريه شان هستند و مردها هم موظف به پرداخت مهريه هستند. در خور يادآوري است که در صورت طلاق، مردها براي انتخاب همسر مجدد بخت بيشتري دارند ولي زنان به ويژه با افزايش سن شان، بخت کمتري براي ازدواج مجدد خواهند داشت. بنابراين در حقيقت مهريه چيزي است به عنوان جبران خسارت براي زن و وسيله اي براي تامين زندگي آينده او تا در صورت طلاق از حقوق زن، چيزي تضييع نشود. مهريه نبايد خيلي کم و خيلي زياد باشد متاسفانه بعضي دخترها تصور مي کنند که مهريه بالا، اهرم فشاري براي شوهر است تا از طلاق منصرف شود. در دستورات ديني درباره مهريه بر اين نکته تاکيد شده است که ميزان مهريه نبايد خيلي کم يا خيلي زياد باشد. همچنين ميزان مهريه بايد با توافق مرد و زن باشد هرچند گاهي مرد يا زن بدون رضايت و از روي اجبار، ميزان مهريه را قبول مي کنند که اين درست نيست. ميزان مهريه به هيچ وجه نبايد از توان مالي مرد بيشتر باشد به عبارت ديگر ميزان مهريه نبايد آن اندازه باشد که مرد توان پرداخت آن را نداشته باشد. مهريه مناسب باعث خوش بيني مي شود مهريه مناسب باعث خوش بيني و اعتماد بيشتر زن و شوهر به يکديگر مي شود. زماني که در جلسات خواستگاري، دخترها و خانواده شان درخواست مهريه بالايي داشته باشند مردها هم درخواست جهيزيه بهتري خواهند داشت در نتيجه نگاه پسر و دختر به ازدواج، نگاه معامله گري مي شود. در چنين وضعيتي، آرامش و آسايش در زندگي کمرنگ تر مي شود چراکه مردها مدام نگران اين هستند که مبادا روزي همسرشان مهريه اش را به اجرا بگذارد و نتوانند پول آن را فراهم کنند. تعيين مهريه بالا به جاي تحقيق از داماد همچنين يکي ديگر از علت هاي اصلي که دخترها و خانواده هايشان مهريه ها را بالا قرار مي دهند اين است که به درستي درباره داماد تحقيق نمي کنند. به دليل همين کم کاري، بعضي خانواده ها مهريه دخترشان را بالا مطرح مي کنند تا خيال شان از خوشبختي او در آينده مطمئن تر شود و توجه نمي کنند که شايد روزي برسد که حاضر شوند براي گرفتن طلاق دخترشان، تمام مهريه اش را به داماد ببخشند تا زودتر طلاق بگيرند. بنابراين تحقيق از داماد و خانواده اش اهميت بسيار زيادي دارد و باعث مي شود تا داماد مجبور نباشد مهريه بالايي که پرداخت آن در توان مالي اش نيست را قبول کند. مهريه بالا مانع احساس رضايت مالي يک عامل ديگر در بالا رفتن ميزان مهريه ها، قرار گرفتن دخترها و خانواده هايشان در يک رقابت ناصحيح به نام چشم و هم چشمي است. زندگي در چنين وضعيت هايي باعث مي شود که زن و شوهر در آينده هم درگير چشم و هم چشمي شوند و معمولا در زندگي شان طعم رضايت مالي را نخواهند چشيد.بخشش مهريه؛ نشانه دوستي و علاقه‌مندي همسران فلسفه مهريه، ابراز محبت و افزايش عُلقه همسري است، اما متأسفانه در پاره‌اي موارد به ابزار فخرفروشي و خودبرتربيني تبديل شده است. هرچند مهريه موجب استحکام روابط خانوادگي است اما به سفارش اسلام، مهر زن بايد به گونه اي باشد که مرد بتواند با آسودگي خاطر و رضايت قلبي آن را بپردازد و هيچ گونه فشار مالي يا روحي بر مرد وارد نشود. غلامرضا شفق در کتابي که به همت مرکز پژوهش هاي صدا و سيما تهيه شده کوشيده است مهريه در اسلام، احکام فقهي مهريه، عوامل افزايش يا کاهش مهريه و جهيزيه را بررسي کند. نويسنده در کتاب «مهريه و جهيزيه در اسلام و ايران» به حديثي از امام صادق (ع) درباره زياد نبودن مهريه اشاره کرده است:اِنِّ مِنْ بَرَکَةِ الْمَرأَةِ قِلّةَ مَهْرِها و مِنْ شُؤمِها کَثْرةَ مَهْرِها. از برکت زن، کم بودن مهريه اش و از بديُمني او زيادي مهرش است. مهريه؛ هديه‌اي از روي شوق در دادن و گرفتن هديه، شور و شوق و شعف نهفته است و همين امر، به زن براي شروع زندگي مشترک، اطمينان‌خاطر مي‌دهد و ضريب اطمينان قلبي او را در قبال مرد بالا مي‌برد. خداوند در آيه 4 سوره نساء دستور مي‌دهد که مهريه زن‌ها را با رغبت و از روي خوشحالي و رضايت خاطر بپردازيد؛ چون مهريه بر گردن مرد، يک دِيْن است و بايد مرد اين بدهي خود را بپردازد، ولي براي آن که ميان زن و مرد علاقه باشد، بايد اين بدهي با خوشحالي، گشاده رويي و ميل و رغبت ادا شود و نبايد دادن مهريه، سبب ناراحتي و بي‌مهري شود. پاداش بخشش مهريه همان گونه که مرد با پرداخت مهريه، در تحکيم بنيان خانواده نقش دارد و در آيه ها و روايت ها نيز به پرداختن آن تأکيد فراوان شده است، به همان ميزان، زن نيز با بخشش مهريه، در بهبود وضع نظام خانواده اثر مي گذارد. در روايت هاي بسياري نيز به عنوان امري پسنديده بر آن تأکيد شده که نمونه هاي آن به اين قرار است:پيامبر اکرم (ص) فرمودند: هر زني که قبل از زناشويي، مهر خويش را به همسرش ببخشد، خداوند در مقابل هر ديناري که مي‌بخشد، پاداش آزاد کردن يک برده را در نامه اعمال او ثبت مي کند. سوال شد که بخشش مهر پس از زناشويي چگونه است؟ حضرت فرمود: اين امر، نشانه دوستي و علاقه مندي ايشان به يکديگر است.امام صادق (ع) نيز مي فرمايند: عذاب قبر از ۳ طايفه از زنان برداشته خواهد شد و با فاطمه(س) دختر پيامبر محشور مي‌شوند. آن ۳ طايفه عبارتند از: زني که بر رشک و غيرت شويش شکيبا باشد؛ زني که در برابر بداخلاقي همسرش صبور باشد؛ زني که مهر خود را به همسرش ببخشد. خداوند به هر يک از آن ها ثواب هزار شهيد را مي بخشد و براي هر يک، ثواب يک سال عبادت منظور مي کند. مهريه در ديگر کشورها بررسي ها حاکي از رکورددار بودن کشور ايران در زمينه مهريه در منطقه آسياست. عربستان: عرف مهريه ۱۴ هزار دلار يا ۱۸ ميليون تومان است جمهوري آذربايجان: ميانگين نرخ مهريه در حدود ۲۰۰۰ منات و معادل ۳ ميليون تومان برآورد مي شود. هندوستان: ميانگين نرخ مهريه در ميان اقوام مختلف کشور هند در حدود ۱۰۰ هزار تا يک ميليون و ۵۰۰ هزار روپيه يا معادل ۳ ميليون تا ۳۵ ميليون تومان تعيين مي شود. ترکيه: در اين کشور نرخ مهريه به طور متوسط ۳۵ هزار لير يا حدود ۲۵ ميليون تومان است. چين: در مناطق مختلف چين نيز در ميان اقوام مختلف، نرخ مهريه حدود ۱۰۰ هزار يوان، معادل ۲۰ ميليون تومان در نظر گرفته مي شود. عمان: نرخ مهريه در اين کشور در حدود ۱۰ هزار ريال (واحد پول عمان) و برابر با ۲۵ ميليون تومان است.