پرونده روز/ ریز و درشت از صندوق های قرض الحسنه خانوادگی

خراسان/ نه دردسرهاي پيدا کردن ضامن معتبر را دارد و نه لازم است پسرخاله رئيس شعبه فلان بانک يا موسسه مالي و اعتباري باشيد، فقط کافي است چندين نفر از اعضاي فاميل يا دوستان و آشنايان که به يکديگر اعتماد کافي داريد دور هم جمع شويد و يک صندوق قرض الحسنه راه بيندازيد. هر چند اعتماد اعضاي صندوق به يکديگر شرط لازم شکل گيري يک قلک فاميلي است اما تجربه شکست بسياري از اين صندوق ها نشان مي دهد که هرگز شرط کافي نيست و به عوامل ديگري نيز بايد توجه داشت که در ادامه به آن ها اشاره خواهيم کرد. شايد مبلغي که اين صندوق ها به عنوان وام به اعضا پرداخت مي کنند چندان دندان گير نباشد اما به هر حال مي تواند گره اي از برخي مشکلات مالي يک خانواده باز کند. اين وام ها هر قدر باشد به دليل نداشتن سود، مناسب هستند و مي توان به عنوان کمک هزينه تامين جهيزيه، خريد خودرو، خريد لوازم منزل، کمک هزينه يک سفر خانوادگي و ... روي آن ها حساب کرد. اگر قصد تشکيل يک صندوق قرض الحسنه خانوادگي را داريد، مطالعه اين پرونده را از دست ندهيد: قابل توجه کساني که قصد تشکيل يک صندوق خانوادگي را دارند تدوين اساسنامه، رمز پايداري اگر با فاميل تان به اين جمع بندي رسيده ايد که يک صندوق فاميلي راه بيندازيد، قبل از شروع کار بايد تکليف تان را با چند مسئله مشخص کنيد تا در آينده براي تان مشکلي به وجود نيايد. در ادامه اين مطلب نکاتي درباره نحوه نوشتن يک اساسنامه اصولي براي تضمين موفقيت صندوق خانوادگي تان مطرح خواهد شد. اعتبار اساسنامه به امضاي اعضا است اولين گام براي تشکيل يک صندوق قرض الحسنه خانوادگي نوشتن اساسنامه است. براي اين که اين اساسنامه نوشته شود لازم است چند نفر از اعضاي فاميل که قصد عضويت در صندوق را دارند با راي بقيه اعضا انتخاب شوند. اين افراد بايد درباره تبصره ها و بندهاي اساسنامه به توافق برسند البته نه، به اين معني که بقيه افرادي که جزو اين چند نفر نيستند، نمي توانند نظر بدهند بلکه آن ها هم مي توانند نظر بدهند و در تدوين اساسنامه نقش داشته باشند اما نهايتا امضاي اعضاي انتخاب شده به اساسنامه اعتبار مي دهد. مبلغ و زمان واريز اقساط را مشخص کنيد اولين چيزي که در اساسنامه بايد مورد توجه قرار گيرد مشخص شدن مبلغ واريزي هر عضو صندوق و زمان دقيق واريز آن است. اين مبلغ مي تواند براي همه يکسان باشد يا اين که مي شود چند دسته بندي بر اساس پول واريزي افراد انجام داد که همه بتوانند مشارکت کنند اما به هر حال اين سقف ها و دسته بندي هم بايد مشخص شود. مبلغ ماهانه هم بهتر است به صورت دوره اي افزايش يابد البته نسبت به توان پرداخت اعضا مي تواند کاهش هم داشته باشد. برگزاري مجمع ساليانه براي بازنگري فعاليت هاي اعضا هم از نکاتي است که بايد در نظر داشته باشيد. حتما جلسات را منظم تشکيل دهيد يکي از توصيه هاي مهم براي بقا و ادامه فعاليت صندوق هاي خانوادگي اين است که اعضاي صندوق جلسات منظم ماهانه تشکيل دهند و از نظرات همه در پيش برد کارها استفاده شود. تجربه نشان داده، منفعل شدن اين جلسات، کم کم باعث مي شود کار صندوق هم با رکود مواجه شود و حتي بعضي افراد فاميل در واريز قسط هايشان بد قولي کنند. همه به تعهدات شان پايبند باشند با توجه به اين که اعضاي چنين صندوق هايي با يکديگر فاميل هستند، معمولا مشکلي براي واريزي وام پيش نخواهد آمد البته اين در صورتي است که کليه اعضا هم به تعهدات خود پايبند باشند و حق عضويت و اقساط خود را به موقع پرداخت کنند تا حق ديگران ضايع نشود. روايتي از يک صندوق قرض الحسنه 13 ساله اينجا فقط پول مهم نيست سيزده سال است که هر هفته چند ساعت از وقت خود را به حساب کتاب مالي صندوقي مي گذراند که خودش باعث و باني تشکيل آن بوده است. صندوقي که اعضاي اصلي آن معلم هايي هستند که سال هاست دوست و همکار هستند و ايده شکل گيري آن هم از دل جلسات قرآن هفتگي با همين دوستان، بيرون آمده است؛ صندوقي که حالا 59 عضو دارد. اين جملات جواب خانم «احمدي» است به سوال من که درباره نحوه شکل گيري صندوق قرض الحسنه شان مي پرسم. بي قانوني، بزرگ ترين آفت صندوق هاي قرض الحسنه از او مي پرسم در اين 13 سال که مديريت صندوق را بر عهده داشته، با چه چالش ها و مشکلاتي رو به رو بوده است. مي گويد: «به نظر من بزرگ ترين آفتي که اين صندوق ها مي تواند داشته باشد، بي نظمي و بي عدالتي است که منشاء آن از بي قانوني است. براي همين، از همان روز اول ما براي مسائل مختلف صندوق مانند ميزان سرمايه هر نفر، ترتيب اعطاي وام و مسائلي از اين قبيل، قانون گذاشتيم و به امضاي همه اعضا رسانديم. خدا را شکر، به دليل همين قانون، تاکنون مشکل جدي پيش نيامده است.» اعضاي اين صندوق مي توانند مبالغي بين 5 تا 15 ميليون تومان را به صورت قرض الحسنه دريافت کنند که اين مبلغ از سرمايه اعضا تامين مي شود. خانم احمدي مي گويد: «هر يک از دوستان، مبالغي بين 600 هزار تومان تا يک ميليون تومان سرمايه اوليه دارند که ممکن است علاوه بر خودشان، براي فرزندانشان هم حساب جداگانه اي در صندوق افتتاح کنند. با همين سرمايه و البته با توجه به اقساط وامي که هر ماهه توسط اعضا به صندوق باز مي گردد، ما هر دو ماه به يک نفر وام مي دهيم. ترتيب وام گرفتن اعضا هم از طريق قرعه کشي و ميزان سرمايه اوليه تعيين مي شود.» صندوقي بدون کارمزد يکي از بزرگ ترين مزاياي اين نوع صندوق ها، کارمزد صفر درصد آن است. خانم احمدي مي افزايد: «علاوه بر اينکه وام اين صندوق کارمزدي ندارد، به ضامن و چک و اين مسائل هم نيازي نيست. تا به حال هم خدا را شکر به مشکلي درباره بازپرداخت وام برنخورده ايم. اگر هم فردي نتوانسته، يکي دو ماه اقساط خود را بپردازد، چون فضا دوستانه است به او کمک کرده ايم يا نوبت هاي وام را تغيير داده ايم تا نه صندوق به مشکلي بخورد و نه آن فرد. به علاوه، ما همه با هم دوست هستيم و خيلي اوقات شده، اگر کسي نياز فوري به وام داشته است، ديگر اعضا کمک کرده اند تا مشکل او برطرف شود. تا به حال چندين مورد پيش آمده که همين وام هنگام ازدواج فرزندان اعضا يا بيماري، مشکل گشا بوده است، در حالي که اگر شما نياز فوري به وام پيدا کنيد، حداقل چندين ماه بايد بدويد تا از بانک يا يک موسسه مالي، بتوانيد پولي را دريافت کنيد. اين جا براي ما، غير از پول، مسائل مهم تري وجود دارد مثل گذشت، کمک به يکديگر و دوستي» مروري بر فوايد عضويت در صندوق هاي خانوادگي از هــمــدردي تا وام هاي بــدون ســــــود وقتي گرفتن يک وام ساده با موانع بسياري همراه شد، مردم هم به فکر تشکيل صندوق هاي خانوادگي افتادند تا بتوانند تا حدودي اين مشکل را حل کنند. اگر باور نداريد که تشکيل چنين صندوق هايي فوايد زيادي دارد و به قول معروف بسيار کار راه انداز است بايد بدانيد که در ادامه اين مطلب مروري بر فوايد تشکيل يک صندوق خانوادگي خواهيم داشت. دنگ و فنگ هايي که ديگر نيست يک صندوق قرض الحسنه خانوادگي مي تواند شما را در بسياري مواقع از مراجعه به بانک و موسسات مالي براي دريافت وام براي رفع ضرورت هاي جزئي بي نياز کند و دنگ و فنگ بانک رفتن را ندارد؛ به طور مثال، سرمايه گذاري در اين قبيل صندوق ها و دريافت وام از آن ها به واسطه تشکيل آن در جمع هاي خانوادگي و دوستانه نياز به هرگونه ضامن و شرايطي از اين قبيل را برطرف مي کند. به نظر مي رسد همين دلايل براي راه اندازي يک صندوق فاميلي کافي باشد. پس اندازهايي که به سرمايه تبديل مي شود فراهم کردن امکان پس اندازهاي کوچک و تبديل به يک سرمايه متوسط هم جزو کارکردهاي مثبت تشکيل صندوق هاي خانوادگي است که باعث مي شود تشکيل صندوق فاميلي توجيه پذير باشد. همچنين يکي از ويژگي هاي عمده قرض الحسنه قابليت همگاني بودن و اجرايي بودن آن در تمامي جمع هاي کوچک خانوادگي است. روحيه همکاري و همدلي فاميلي بيشتر مي شود در کنار دلايل ذکر شده، افزايش روحيه همکاري و همدلي بين اعضاي فاميل هم از نکات مثبت تشکيل چنين صندوق هايي است؛ به طور مثال گاهي اتفاق مي افتد که بعد از قرعه کشي، فرد برنده مبلغ را به يکي ديگر از اعضاي فاميل که در آن برهه زماني نياز بيشتري دارد مي دهد و نوبت خود را با او عوض مي کند. به اين صورت هر فردي وام را زماني دريافت مي کند که به آن نياز دارد و به نوعي گره کوچکي از کار همه اعضاي صندوق باز مي شود. حرفي از سود و کارمزد در ميان نيست در شرايطي که هر بانکي حداقل چند درصدي کارمزد براي ساده ترين وام هاي به اصطلاح قرض الحسنه خود دريافت مي کند اين قبيل وام ها که هيچ بهره اي ندارد از نظر اقتصادي بسيار گره گشا به نظر مي رسد. ضمن اين که با توجه به قرض الحسنه بودن آن ها ديگر نيازي به پرداخت پول مازادتر از وام اخذ شده هم به عنوان سود نيست. استفتايي درباره عضويت در صندوق هاي خانگي يکي از کارهاي خوبي که به تازگي در بين مردم ما رواج يافته است، تشکيل صندوق هاي کوچک خانوادگي يا دوستانه است. اين کار پسنديده در سال هاي اخير با استقبال بيشتري روبه رو شده است و روز به روز بر تعداد اين صندوق ها افزوده مي شود اما ممکن است شبهاتي در ذهن انسان درباره اين وام ها نقش ببندد؛ بنابراين براي روشن شدن مسئله به استفتاء زير از مقام معظم رهبري توجه بفرماييد. سوال: در بين مردم باب شده که تعدادى از افراد، مثلاً 20 نفر، ماهانه هر کدام 10 هزار تومان طبق قراردادى که همه آن را قبول کرده اند، روى هم مى گذارند و هر ماه آن را به قيد قرعه براى رفع گرفتارى هاى مالى به يکى از افراد مى دهند و فردى که پول را مى گيرد همه ماهه همان ده هزار تومان را تا تمام شدن قسط مى پردازد و بقيه نيز به قيد قرعه و نوبت پول را مى گيرند و هيچگونه سود يا کارمزد به هيچ فردي تعلق نمى گيرد. لطفا حکم شرعى اين مسئله را بفرماييد. حضرت آيت ا... خامنه اي(مد ظله العالي): مشارکت در قرض دادن به اعضاى صندوق به شرح مذکور اشکال ندارد. منبع: leader.ir عوامل انحلال يک صندوق خانوادگي 3 ســال پيش در يک جمــع خــــانوادگي با حضـــــور پدربزرگ، مادر بزرگ، دايي ها، خاله ها، فرزندان شان و عروس و دامادهايشان تصميم گرفته شد تا يک صندوق فاميلي راه بيندازند. سپس يکي از اعضاي فاميل را که به انجام اين کار علاقه نشان داده بود به عنوان رئيس صندوق انتخاب کرده بودند و قرار شده بود که هر خانواده اي به ازاي هر نفر از اعضاي خانواده اش مبلغ 30 هزار تومان واريز کند. حالا بعد از 3 سال، ديگر خبري از اين صندوق خانوادگي نيست و به اصطلاح ورشکسته شده است. رئيس اين صندوق خانوادگي در ابتداي صحبت هايش مي گويد: تشکيل صندوق خانوادگي خيلي خوب و کارآمد است، اما اگر فردي بخواهد صندوق خانوادگي تشکيل بدهد و به سرانجامي مانند صندوق ما نرسد، بهتر است به نکاتي که اعضاي صندوق ما مطرح مي کنند توجه ويژه اي داشته باشد. بعضي اعضا در جلسات شرکت نمي کردند مريم که يکي از اعضاي اين صندوق فاميلي است، مي گويد: قرار شده بود براي قرعه کشي وام هاي صندوق خانوادگي مان، جمعه هاي پاياني هر ماه در خانه يکي از اعضاي صندوق دور يکديگر جمع شويم و هم ديد و بازديدي داشته باشيم و هم قرعه کشي وام را انجام دهيم. تا جايي که يادم هست در 5 يا 6 ماه ابتدايي، اين جلسه ها برگزار شد اما بعد از آن به دلايلي مانند اين که هر هفته يکي از اعضا جاي ديگري دعوت بود، زمان قرعه کشي به عقب مي افتاد. به نظرم مهم ترين دليل به سرانجام نرسيدن اين صندوق همين مسئله بود. قسط هايشان را به موقع واريز نمي کردند رضا ديگر عضو اين صندوق فاميلي معتقد است که متاسفانه در جمع فاميلي شان همه منتظر بودند تا جلسه اي براي قرعه کشي وام برگزار شود و در غير اين صورت موافق نبودند که وام به فردي داده شود؛ بنابراين قسط هايشان را به موقع واريز نمي کردند و همين باعث شکست صندوق فاميلي شان شد. بعضي اعضا خودمختار بودند ليلا ديگر عضو اين صندوق خانوادگي هم درباره دلايل به سرانجام نرسيدن صندوق خانوادگي شان مي گويد: متاسفانه در صندوق خانوادگي ما، هر روز يکي از اعضا نظري جديد مي داد و توقع داشت که حتما اجرايي شود؛ به طور مثال يکي از اعضا معتقد بود که هر 6 ماه بايد مبلغ قسط ها را بيشتر کنيم تا ميزان وام هم بيشتر شود در صورتي که بعضي از اعضا توان مالي آن را نداشتند. همين مسئله دليل ديگري براي شکست اين طرح خوب و صندوق گره گشا بود.