چرا حضرت زهرا(س) «سیده نساء العالمین» خوانده می‌شود؟

فارس/ در روايتي از امام جعفر صادق(ع) درباره اين سخن رسول‌الله(ص) که «فاطمه سرور زنان اهل بهشت است» پرسيده شد: «آيا فاطمه برترين زن زمان خويش است؟» امام، مريم را سرور زنان زمان خويش و فاطمه را سرور همه زنان بهشت از آغاز تا فرجام جهان معرفي کرد. حضرت زهرا(س) در نزد مسلمانان برترين و والامقام‌ترين بانوي جهان در تمام قرون و اعصار است. اين عقيده بر گرفته از مضامين احاديث نبوي است. اين دسته از احاديث، اگر چه از لحاظ لفظي داراي تفاوت هستند، اما مضموني واحد دارند. در يکي از اين گفتارها (که البته مورد اتفاق مسلمانان، اعم از شيعه و سني است)، رسول اکرم (ص) مي‌فرمايند: «فاطمه سرور زنان جهانيان است». اگر چه بنابر نص آيه شريفه قرآن، حضرت مريم برگزيده زنان جهانيان معرفي شده و در نزد مسلمانان داراي مقامي بلند و عفت و پاکدامني مثال‌زدني بوده و از زنان برتر جهان معرفي شده است، اما ايشان برگزيده‌ زنان عصر خويش بوده است در حالي که علوّ مقام حضرت زهرا (س) تنها محدود به عصر حيات آن بزرگوار نيست و در تمامي اعصار جريان دارد. آنچه در ادامه مي‌خوانيم به بررسي و تبيين فرموده حضرت رسول(ص) مبني بر «سيده النساء العالمين» مي‌پردازد که برگرفته از کتاب «دانشنامه فاطمي» تأليف آيت‌الله علي‌اکبر رشاد انتخاب شده است. «سيده» مؤنث سيد، در لغت به معناي شريف، فاضل، بزرگ، مهتر قوم، دانا و سرآمد در نيکي است. به فاطمه زهرا(س) از آن حيث سيده نساءالعالمين گفته شده که بر اساس آيات و روايات، در تمامي فضايل و کمالات، از همه زنان عالم برتر و الگو و سرآمد همه زنان جهان است. در اديان پيش از اسلام، زنان اسوه و کاملي وجود داشته‌اند که از آنان به قداست ياد شده است. در قرآن کريم از ساره، همسر حضرت ابراهيم(ع)، به‌عنوان زني ياد شده که رحمت و برکات خدا بر او و خانواده‌اش تعلق گرفته است. از آسيه، همسر فرعون، به‌عنوان اسوه پايداري در ايمان به خدا و دل بريدن از شکوه ملوکانه و اميد به بهشت و سکونت در جوار خدا ياد شده است. همسر زکرياي نبي(ع)، همسري شايسته خوانده شده است که به همراه خانواده‌اش براي کارهاي نيک پيشي مي‌گرفته، در برابر خداوند فروتن بوده و با بيم و اميد دعا مي‌کرده است. مريم(س) نيز برگزيده خدا و برترين زن دو عالم معرفي شده است. در اسلام، از حضرت فاطمه(س) با عنوان سرچشمه خير کثير و يکي از ابرار ياد شده است. همچنين آيه‌هاي تطهير، مباهله و مودت نيز بيانگر بخشي از برتري ايشان بر ديگر زنان است. حضرت زهرا محبوب‌ترين فرد نزد رسول خدا(ص) بود. در روايتي، غضب فاطمه(س) غضب خداوند و خشنودي او خشنودي خداوند دانسته شده است. در احاديث، برتري وي با کلماتي چون اصطفا، افضل و سيده بيان شده است. برتري حضرت فاطمه(س) به سبب ويژگي‌ها و فضايلي است که برخي از آنها عبارت‌اند از: دختر پيامبر(ص) بودن، همسري علي(ع)، مادري حسنين و ديگر امامان(ع)، آفرينش نوري، داشتن فضايلي چون علم غيب، ايمان و خداترسي، محدثه بودن. در متون حديثي شيعه، در بيش از پنجاه روايت که بيش‌تر نبوي هستند، از اين مقام با تعابير گوناگون ياد شده است، نظير سيده نساءالعالمين، سده نساء اهل‌الجنه، سيده نساء يوم‌القيامه، سيده نساء المؤمنين، سيده نساء هذه‌الامه و سيده نساء‌الاولين و الاخرين. فراواني اين روايت‌ها و وجود احاديث صحيح در ميان آنها، به‌گونه‌اي است که برخي به تواتر اجمالي آنها قائل‌اند. بررسي سند اين احاديث نشان مي‌دهد که ناقلان طبقه اول احاديث نبوي بيش از بيست تن از صحابه بوده‌اند که عبارتند از: امام علي(ع)، حضرت فاطمه(س)، امام حسن(ع)،‌ امام حسين(ع)، جابربن سمره، جابربن‌عبدالله انصاري، حذيفه‌بن‌يمان،‌ زيدبن‌ثابت، سلمان فارسي، ابو رافع، عايشه، عبدالله‌بن‌جعفر طيار، عبدالله‌بن‌عباس، عبدالرحمن‌بن‌سمره، عمار ياسر، عمران‌بن‌حصين، ابوذر غفاري، ابوسعيد خدري، ابوهريره،‌ ام‌سلمه و ام‌ايمن. از منابع شيعه چنين برداشت شده است که اصحاب پيامبر اکرم(ص) لقب سيده نساء‌العالمين را مختص حضرت فاطمه(س) مي‌دانستند و او را با اين لقب مي‌خواندند. در طبقه دوم تابعان، بزرگاني همچون سعيدبن‌جبير، سعيدبن‌مسيب، سليم‌بن‌قيس هلالي، اصبغ‌بن‌نباته، مکحول، مجاهد و مسروق قرار دارند. در طبقات پايين‌تر نيز محدثان، دانشمندان علوم اسلامي، مورخان، مفسران قرآن و ديگران اين روايات را در کتاب‌هاي خود نقل کرده‌اند. افزون بر اين احاديث نبوي، امامان شيعه(ع) به نقل از پيامبر اکرم(ص) يا در سخنان خويش، از حضرت فاطمه(س) با لقب سيده نساء‌العالمين ياد کرده‌اند، چنانکه در روايتي صحيح از امام جعفر صادق(ع) درباره اين سخن رسول خدا(ص) که «فاطمه(س) سرور زنان اهل بهشت است»، پرسيده شد: «آيا فاطمه(س) برترين زن زمان خويش است؟» امام صادق(ع)، مريم را سرور زنان زمان خويش و فاطمه(س) را سرور همه زنان بهشت، از آغاز تا فرجام جهان، معرفي کرد. روايت سرور زنان، در منابع معتبر اهل سنت به شکل سيده نساء الجنه، سيده نساءالمؤمنين، سيده نساء هذه‌ الامه و سيده نساءالعالمين آمده است. ابن‌ابي‌الحديد، در شرح نهج‌البلاغه، آن را متواتر دانسته است. عايشه نيز رواي حديثي است که در آن فاطمه(س) سرور تمام زنان اين امت معرفي شده است. از جمله در سرآغاز باب «مناقب قرابهالرسول(ص) و منقبت فاطمه(س)، حديث نبوي «فاطمه سيده نساء اهل الجنه» را ذکر کرده که نشان‌دهنده اعتبار بسيار اين حديث در نزد وي است. حديث مذکور مشهورترين حديث در بيان سروري حضرت زهرا(س) نزد اهل سنت بوده و نقل آن با چند سند در صحيح‌البخاري، آن را در بالاترين درجه اعتبار نزد اهل سنت قرار داده و از طريق آنان در کتاب‌هاي حديث شيعه نيز نقل شده است. در روايتي ديگر از عمران‌بن‌حصين، از زهرا(س) با لقب‌هاي سيده نساءالعالمين و سيد نساء عالمک ياد شده است. وي پس از دادن گزارشي از همراهي خويش با پيامبر(ص) در عيادت فاطمه(س) که از شدت گرسنگي بيمار شده بود، گفته است که رسول خدا(ص)، پس از تأکيد بر شکيبايي زهرا(س)،‌ ايشان را برترين زن جهان معرفي کرد. نبي اکرم(ص) در پاسخ به پرسش حضرت زهرا(س) درباره جايگاه مريم(س)، حضرت مريم(س) حضرت فاطمه(س) را سرور زنان دوران خودشان خواند. بر اساس اين روايت، مقايسه برتري فاطمه(س) و مريم(س)، مقايسه دو زن کامل در دو امت است و چون امت اسلام،‌ به استناد آيه ۱۱۰ سوره آل‌عمران، برترين امت است، زهرا(س) نيز برترين زن جهان است. در روايتي از پيامبر(ص) نيز بر اين مطلب تصريح شده است. علاوه‌بر اين، براي حضرت زهرا(س) القاب متفاوت ذکر شده است که بر سيادت عام ايشان دلالت مي‌کند، چنانکه در روايت جابربن سمره از نبي اکرم(ص)، از فاطمه(س) با لقب سيده‌نساء يوم‌القيامه، در گزارش عبدالله‌بن‌عباس با لقب خيرهالله و در روايت علي‌بن‌ابي‌طالب(ع) با لقب سيده‌نساء اهل الجنه ياد شده است. دانشمندان بزرگ شيعه، همچون شيخ طوسي و ابن‌قولويه قمي، اين القاب را در زيارت‌هاي متعدد،‌ در کتاب‌هاي معتبر خود نقل کرده‌اند. با توجه به مشهور بودن اختصاص اين القاب به حضرت زهرا(س) در ميان طبقه اول و فراواني احاديث، بلکه تواتر معنوي آنها، برخي از علماي شيعه، همچون سيدمرتضي، برتري مطلق حضرت فاطمه(س) را بر همه زنان جهان، از اول تا آخر، اجماعي دانسته‌اند. با کانال تلگرامي آخرين خبر همراه شويد telegram.me/akharinkhabar