لباس عروس‌های بی قواره

قانون/ کودک هنوز مهارت‌هاي لازم را براي زندگي و تربيت بچه ندارد. کشور ما وکشورهاي اسلامي به کنوانسيون تعيين سن ازدواج نپيوستند. ازدواج نبايد به رشد، پرورش و آموزش کودک صدمه‌اي وارد کند. فقر و رسوم فرهنگي دو عامل ازدواج کودکان هستند. سازمان‌هاي بين‌المللي به کشورها توصيه مي‌کنند که ازدواج در سن کودکي انجام نشود. در احراز مصلحت، بايد حتما محاکم قضايي رضايت کودک را احراز کنند. آخرين اسناد از کميته حقوق کودک و کميته منع تبعيض عليه زنان حداقل سن ازدواج را 18 سال در نظر گرفته‌‌اند. مريم عروسک‌هايي که مادر برايش درست کرده را به اندازه دنيا دوست دارد. هرچند اين عروسک‌ها بسيار کهنه و مندرس هستند اما او هرروز با دختران هم‌سن خودش درکوچه يا حياط خانه‌شان بساط خاله بازي را پهن کرده و براي آنها غذا درست‌و از آنها مانند بچه‌اي کوچک مراقبت مي‌کند. گاهي هم با چادر سفيدي که مادر برايش دوخته به خريد مي‌رود تا براي عروسک‌ها خوراکي بخرد، و اينچنين مريم و دوستانش بهترين روزهاي عمر خود را سپري مي‌کنند. هرچند مريم هميشه دوست دارد نقش دختر خانواده را بازي کند، اما انگار دست سرنوشت اين را نمي‌خواهد و دختر10ساله بايد به دليل فقر پدريا هزاران مشکل ديگر راهي خانه بخت شود و در کودکي بار مسئوليت سنگيني را به دوش بکشد. حال، مريم که چيزي از ازدواج نمي‌داند فقط مدام به مادرش مي‌گويد من از اين پسره خوشم نمياد. اون چندبار عروسکاي منو پاره کرده .ولي مادر که نمي‌تواند روي حرف پدر حرفي بزند و مانع اين ازدواج شود سعي مي‌کند با اشک و حسرت مريم را راضي کند. اما چرا مريم 10 ساله بايد به اين زودي وارد بازي زندگي شود؟ 700 ميليون زن در جهان در سنين کودکي ازدواج کرده‌اند ازدواج کودکان ساليان سال است که در کشورما و برخي از کشورهاي جهان انجام مي‌شود. هرچند طي سال‌هاي اخير با توجه به افزايش آگاهي‌هاي عمومي اين‌طور به نظر مي‌رسد که اين نوع ازدواج‌ کاهش يافته باشد، اما همچنان در سطح جهان ازدواج کودکان صورت مي‌گيرد. به گفته معاون پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي سازمان بهزيستي کشور ازدواج کودکان تبديل به يک مسئله جهاني شده است و طبق آخرين آمار، 700 ميليون زن در جهان هستند که در سنين کودکي ازدواج کرده‌اند. شيرين‌‌احمدنيا با بيان اينکه بر اساس آمارها در کشورهاي در حال توسعه از هر3 دختر يک نفر قبل از 18 سالگي ازدواج مي‌کند، به 20 کشوري که بالاترين نرخ شيوع ازدواج کودکان در آن‌ها وجود دارد،‌ اشاره کرد و گفت: کشورهايي مانند نيجر، آفريقاي مرکزي، چاد، بنگلادش، سودان جنوبي، مالي، بورکينافاسو،‌، گينه، موزامبيک و غيره جزو اين 20 کشور هستند. اين استاد دانشگاه در ادامه ضمن بيان اينکه در ايران نيز تقريبا حدود 17 درصد دختران پيش از رسيدن به سن 18 سالگي ازدواج کرده‌اند، افزود: طبق آمار يونيسف3 درصد از دختران هم پيش از رسيدن به سن 15 سالگي ازدواج مي‌کنند. اما سوال اينجاست قوانين بين‌المللي چه سني براي ازدواج مشخص کرده است؟ در قوانين بين‌المللي سن ازدواج 18 سال است دکتر سيد علي کاظمي قاضي دادگستري، استاد دانشگاه و رئيس اداره مطالعات حقوقي و قضايي قوه‌قضاييه با اشاره به قوانين بين‌الملل در رابطه با سن ازدواج به «قانون» گفت: به طور کلي چند سند بين‌المللي در زمينه سن ازدواج وجود دارد. يکي از آنها کنوانسيون تعيين سن ازدواج است که کشور ما و عمدتا کشورهاي اسلامي به آن نپيوستند به علاوه چند سند تفصيلي ديگر در سطح بين‌الملل که سن ازدواج را حدود 18 سال در نظر گرفته‌اند. آخرين اسنادي که از کميته حقوق کودک و کميته منع تبعيض عليه زنان مشاهده مي‌کنيم نيز حداقل سن ازدواج را 18 سال در نظر گرفته‌‌اند. اما در پيمان‌نامه حقوق کودک، صراحتا در مورد سن ازدواج چيزي مطرح نشده فقط در اين کنوانسيون آمده است سن ازدواج زماني بايد باشد که فرد (کودک) داراي قابليت‌هاي لازم براي تشکيل زندگي باشد و در عين حال ازدواج به رشد کودک، پرورش و آموزش وي صدمه‌اي وارد نکند. اين قاضي دادگستري افزود: اما در همين اسناد، اجازه داده شده اگر فردي در شرايطي باشد که بخواهد زودتر ازدواج کند با اجازه برخي از مقامات خاص مشکلي ندارد. براي مثال ممکن است فردي در 16 سالگي واقعا نياز داشته باشد ازدواج کند و از جهت شرايط روحي، جسمي و... آمادگي لازم را داشته باشد اين اسناد اجازه داده‌اند با شرايط خاصي، ازدواج انجام شود. اين حقوقدان با اشاره به اينکه به نسبت فقر کشورها، آمار ازدواج کودکان نيز بالا مي‌رود، خاطرنشان کرد: معمولا سن ازدواج در کشورهايي که فقير هستند براي مثال هندوستان، پايين‌تر است و مسئله ديگر نيز مربوط به فرهنگ کشورهاست .در برخي از فرهنگ‌ها مرسوم است که کودکان در سن کم ازدواج کنند. اما در مورد راهکارهاي سازمان‌هاي بين‌المللي بايد گفت اين سازمان‌ها به کشورها معمولا توصيه مي‌کنند که ازدواج در سنين پايين صورت نگيرد و کار ديگري به غير از توصيه به کشورها نمي‌توانند انجام دهندمگر اينکه ابراز نگراني و کشورها را تشويق کنند به تصويب قوانيني که ازدواج زير 18 سال را منع کنند. سن ازدواج زماني است که فرد آماده تشکيل زندگي باشد کاظمي با اشاره به سن ازدواج در کشور و اينکه سابقا درکشور ما ملاک ازدواج سن 18 سال بود اما پس از انقلاب به سن بلوغ شرعي (9سال قمري در دختران و 15 سال قمري در پسران ) تغيير يافت ،خاطرنشان کرد: سال‌ها بعد مجمع تشخيص مصلحت نظام سن ازدواج براي دختران را 13 سال و 15 سال را براي پسران عنوان کرد. اما قانونگذار اجازه داده که با سه شرط زير اين سنين هم ازدواج صورت گيرد 1- مصلحت کودک اقتضا کند، 2- پدرو مادر راضي باشند و3- اينکه دادگاه رضايت بدهد. تحميل مشکلات روحي، رواني و جسمي به کودکان اين قاضي در رابطه با مشکلاتي که ازدواج کودکان به همراه دارد، مي‌گويد: ازدواج کودکان، مشکلات عديده‌اي را به همراه خواهد داشت که برخي از مشکلات ناظر به خود کودک بوده و به ويژه دختران، بيشتر قرباني اين نوع ازدواج هستندزيرا آنها معمولا از رشد لازم برخوردار نيستند و در صورتي که باردار شوند معمولا دچار مشکلات خاصي مانندخونريزي ناشي از زايمان يا سقط جنين و... مي‌شوند و حتي ممکن است هنگام بارداري بيماري‌هايي را به جنين خود منتقل کنند و همچنين بسياري اوقات نيز اين کودکان حين زايمان تلف مي‌شوند. به عبارت ديگر با ازدواج زودهنگام، آزارها و مشکلات روحي، رواني و جسمي بسياري به اين کودکان تحميل مي‌شودزيرا در اين سن کودک مهارت‌هاي لازم را براي زندگي و تربيت بچه ندارد و در اين راستا هم خودش آسيب مي‌بيند و آسيب دوم به بچه آنها تحميل مي‌شود. کودک نمي‌تواند حق خودش را مطالبه کند وي با اشاره به نوع ديگري از مشکلات اين کودکان تصريح کرد: يکي از اين مشکلات اين است که مطابق قانون، هنگام افتتاح حساب بانکي بايد سن فرد 18 سال باشد، يا در خصوص اخذ مطالبات آمده است که کودک نمي‌تواند دادخواست ارائه کند. حال اين کودک از يک طرف زن يا مادر است از طرف ديگر نمي‌تواند حقوق خودش را استيفا کند. براي مثال نمي‌تواند حسابي باز کند تا نفقه‌اش را در آن واريز کند. کاظمي در پاسخ به اين سوال که در ازدواج کودکان چه آسيب‌هايي متوجه آن ها است، تصريح کرد: در بخش آسيب‌ها بايد گفت گاهي اوقات اين ازدواج‌ها به طلاق منجر مي‌شود و طلاق باعث آسيب‌ديدگي شديد اين کودکان خواهد شد. بنده با موارد بسياري در اين زمينه مواجه شده ام که اين کودکان به عنوان نوعروس‌ها و نودامادهايي که طلاق گرفتند آسيب‌هايي را متحمل شده‌اند و غالبا ازدواج‌ مجدد آنها نيز با شکست و ناکامي همراه است و درنهايت بسياري از اين کودکان رنگ خوشبختي را نمي‌بينند. بايد بپذيريم طي سال‌هاي اخير سن کودکي افزايش پيدا کرده که البته اين نشان دهنده رشد و پيشرفت يک جامعه است. براي پرورش نسل خوب بايد بپذيريم وقتي کودک هنوز به لحاظ رشد ذهني و اجتماعي بالغ نشده او را وارد يک زندگي نکنيم زيرا تخريب آن بيشتر از محاسنش است. شرايط مصلحت ازدواج کودکان وي در پاسخ به اين سوال که وقتي قانونگذار سن ازدواج را 13 سال و 15 سال تعيين کرده دليل قانونگذار براي شروطي که کودکان مي‌توانند زير اين سن نيز ازدواج کنند چيست، خاطرنشان کرد: اين حالت استثنايي است که قانونگذار در نظر گرفته است. در مورد مصلحت والدين کودک بايد گفت معمولا اصل بر اين است که والدين طفل، دلسوز او هستند و معمولا بنا به مصلحت کودک خود اقدام مي‌کنند. اما گاهي اوقات پدر و مادر مصلحت کودک شان را به درستي تشخيص نمي‌دهند که اينجا وظيفه تشخيص مصلحت کودک با دادگاه است. اين قاضي دادگستري با اشاره به مصلحت سلبي و ايجابي گفت: مصلحت سلبي به معناي آن است که مساله‌اي براي کودک ضرر نداشته باشد. اما مصلحت ايجابي به معناي آن است که نه تنها ضرري متوجه کودک نباشد بلکه منافع طفل را درنظر داشته باشد و رشد طفل و ارتقاي روحي، فرهنگي و ... وي را رقم زند. در مورد مصلحت ايجابي کودک بايد گفت اين ازدواج بايد کودک را در مسير بهبود زندگي قرار دهد. از آنجايي که کودک در اين سن شرايط مناسبي براي اعلام رضايت ندارد معمولا ازدواج زودهنگام نوعي ازدواج اجباري است و گاهي اوقات ممکن است با اجبار خانواده، کودک در گير ازدواج شود .پس بايد در محاکم اين مهم در نظر گرفته شود که کودک تحت چه شرايطي راضي به اين ازدواج شده است؟ آيا خود اوواقعا راضي به ازدواج است؟ اين حقوقدان خاطرنشان کرد: بنابراين در احراز مصلحت بايد حتما محاکم قضايي رضايت کودک را احراز کنند. اگر احراز مصلحت به درستي انجام شود مشکلي به وجود نخواهد آمد. ولي در کشور ما مشکلي که وجود دارد اين است که برخي اوقات خانواده‌ها بدون اينکه از دادگاه رضايت بگيرند ازدواج کودکان صورت مي‌گيرد و زماني که سن اين کودکان به حد نصاب ازدواج برسد به شيوه مدني ازدواج شان را ثبت مي‌کنند، در حالي که اين ازدواج اعتبار شرعي دارد و اين اعتبار شرعي باعث مي‌شود پدر ومادر، کودک شان را خارج از فرآيند ازدواج به عقد ازدواج ديگري دربياورند. در اين راستا وجلوگيري از اين نوع ازدواج‌ها بايد براي پدر ومادرهايي که کودک شان را در سن پايين و به شيوه شرعي عقد مي‌کنند، ضمانت اجرايي سختي در نظر گرفته شود. وي در پاسخ به اين سوال که ازدواج‌هاي شرعي با مشکلي همراه نيست ،توضيح داد: مشکل خير مگر اينکه اين زوج بچه دار شوند که مشکلاتي در رابطه با ثبت ازدواج، اخذ شناسنامه و...به وجود مي‌آيد ولي غالبا با اغماض مواجه مي‌شوند و از خطايي که مرتکب شدند چشمپوشي مي‌شود . بايد در مورد سن ازدواج مطالعات جامع صورت گيرد کاظمي در پايان خاطرنشان کرد: به نظر مي‌رسد با توجه به افزايش سن کودکي براي تغيير سن ازدواج بايد مطالعات جامعي صورت گيرد تا معيار آن بالاتر رود. نکته مهم ديگر اين است که بايد کف سن ازدواج مشخص شود. به موجب قانون موجود، دختر 2ساله را هم مي‌توان با شروطي که در بالا ذکر شد شوهر داد پس بايد حداقل سن ازدواج مشخص شود تا برخي از ابهامات در اين زمينه برطرف شود. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد