زنان ​ایرانی ​در ​معرض ​آرتروز زانو

مجله سلامت/ بررسي‌ها نشان مي‌دهد يکي از مشکلات جسمي که مردم ما بويژه در سنين بالاي ۵۵ سال با آن روبه‌رو هستند، عوارض مفصلي و استخواني بويژه آرتروز است. گرچه شيوع آرتروز در کشورهاي ديگر دنيا نيز بالاست، اما در کشور ما به دليل شيوع چاقي، ورزش نکردن و شيوه‌هاي نادرست زندگي مانند چهارزانو نشستن روي زمين يا استفاده از توالت‌هاي ايراني، بروز آرتروز با رشد فزاينده‌اي بويژه در خانم‌ها روبه‌روست. زنان کشورمان به علت کم‌تحرکي، ورزش نکردن و زايمان ۲۰ درصد بيشتر از مردان دچار عارضه مفصلي در زانو مي‌شوند. بسياري از زنان ايراني تمايل به خانه‌نشيني و بچه‌داري دارند و کمتر ورزش مي‌کنند و همچنين دچار چاقي‌هاي خواسته و ناخواسته، بويژه پس از بارداري مي‌شوند، چنين عواملي در کنار شيوه‌هاي غلط نشستن، زانوها را در معرض آرتروز طبيعي قرار مي‌دهد. منظور از آرتروز طبيعي آن است که شخص در سنين ميانسالي و تحت تاثير عوامل ذکر شده به مشکلات مفصل زانو مبتلا مي‌شود، نه اين‌که بر اثر تصادف، مشکلات ساختاري استخواني يا عفونت استخوان به آرتروز مبتلا شده باشد. آرتروز بيماري پيش‌رونده‌اي است که از خرابي غضروف‌ها ناشي مي‌شود. درواقع وقتي غضروف‌ها که در دو سر استخوان‌هاي بلند و کوتاه قرار دارند و حرکت مفصل را روان مي‌کنند تحليل مي‌روند، زمينه ابتلا به آرتروز فراهم مي‌شود. آرتروز در افراد مسن اگر فردي داراي اندامي با شکل طبيعي باشد و در معرض ضربات ناشي از حادثه يا عفونت‌هاي استخواني قرار نگرفته باشد، بروز آرتروز در وي ناشي از شيوه نادرست زندگي و طبيعي تلقي مي‌شود. اگر بروز آرتروز ناشي از حادثه نباشد، بي‌شک بر اثر افزايش سن ايجاد شده است. درواقع با گذشت زمان و افزايش سن، مفاصل خشک و غضروف‌ها در بدن دچار فرسودگي مي‌شود و کارايي خود را از دست مي‌دهد. چنين روندي با وجود عوامل خطري چون چاقي، نداشتن تحرک و حرکت‌هاي فيزيکي اشتباه بدن تشديد مي‌شود. حال اگر با اصلاح و کاهش عوامل خطر آرتروز، اقدامي براي جلوگيري از پيشرفت بيماري صورت نگيرد، غضروف زانو کاملا از بين مي‌رود و در چنين شرايطي است که بجز تعويض مفصل زانو، اقدام درماني موثر ديگري نمي‌توان براي بيمار انجام داد. درد، مهم‌ترين نشانه آرتروز زانو اگر شخصي ميانسال هستيد که زانوهايتان در وضعيتي که خوابيده يا نشسته‌ايد درد نمي‌کند، ولي با اولين حرکت، درد شديدي را در آنها حس مي‌کنيد بايد از نظر ابتلا به آرتروز زانو مورد بررسي قرار بگيريد. اولين علامت عارضه مفصلي زانو، درد بويژه در حال حرکت است. علائم ديگر آرتروز زانو هم شامل تغيير شکل اندام، محدوديت حرکت و گاهي بروز صداهاي ناهنجاري از مفصل مي‌شود. اگر در مراحل اوليه تشخيص بيماري به حذف عوامل ايجاد‌کننده آرتروز از طريق کاهش وزن، انجام ورزش روزانه و اصلاح نحوه نشستن و راه رفتن اقدام شود، نه‌تنها درد ناشي از آرتروز کاهش مي‌يابد، بلکه عوارض ثانويه بيماري نيز بروز نخواهد کرد و نيازي به عمل جراحي تعويض مفصل نيز نخواهد بود. دارو در درمان آرتروز موثر نيست نقش دارو در درمان آرتروز بسيار کم است، توجه داشته باشيد که داروهاي تبليغ شده در ماهواره نيز هيچ‌گونه تاثيري در درمان بيماري‌هاي مفصلي ندارد و به هيچ وجه از پايه علمي برخوردار نيست. حتي مکمل‌ها نيز در درمان بيماري‌هاي مفصلي تاثيري ندارد، اما در صورت نياز براي بدن مضر نيست. هيچ عاملي به اندازه اصلاح نحوه زندگي فرد يعني ايجاد تغيير در نوع تغذيه، اصلاح شکل راه رفتن و نشستن، کاهش اضافه وزن و حرکات ورزشي در پيشگيري و درمان بيماري‌هاي مفصلي موثر نيست. بر اين اساس، بايد با شنا کردن، کوهنوردي و پياده‌روي براي حفظ سلامت، بويژه سلامت استخوان‌ها و مفاصل تلاش کرد، زيرا گاهي عوارض ناشي از بيماري‌هاي استخواني و مفصلي به حدي زياد مي‌شود که حتي با درمان‌هاي جراحي نيز قابل رفع نخواهد بود. جراحي؛ آخرين ايستگاه درمان آرتروز گرچه آمار‌ها نشان مي‌دهد ۵۰ درصد زنان بالاي ۵۵ سال به دليل مشکلات مفصلي زانو، داوطلب عمل جراحي تعويض مفصل هستند، بايد دانست که اين عمل جراحي در مراحل بسيار پيشرفته آرتروز و در زماني که روش‌هاي کمک‌درماني ازجمله کاهش عوامل خطر و فيزيوتراپي موثر نباشد، به بيمار توصيه مي‌شود. عمل تعويض مفصل بدون عارضه نيست، بدترين عارضه تعويض مفصل، عارضه عفونت است که در هيچ جاي دنيا با تمام امکانات و وسايل جلوگيري و داروهاي ضدميکروب نيز نتوانسته‌اند ضريب آن را به صفر برسانند. همچنين جراحي تعويض مفصل زانو موجب ضعيف شدن ماهيچه چهارسر مي‌شود. بنابراين براي اين‌که اين مفصل بعد از جراحي در شرايط قابل قبولي قرار گيرد، بايد قبل و بعد از جراحي، حرکات ورزشي روي اين مفصل انجام داد. به بيان ديگر، بيمار با رعايت اصولي چون کم کردن وزن و انجام ورزش‌هاي مخصوص مفصل تعويض شده به نتايج درماني مطلوبي دست خواهد يافت.