مجازات فریب کاری در ازدواج چیست؟

فردا/ در يادداشت گذشته، در مورد فسخ نکاح مطالبي بيان کرديم. علل فسخ نکاح به سه دسته تقسيم مي‌شود: ۱. عيب زن و مرد ۲. تدليس ۳. تخلف از شرط. در خصوص عيوب مطالبي بيان شد و در اين يادداشت، به بيان ساير علل فسخ نکاح مي‌پردازيم. تدليس تدليس به معناي انجام دادن اعمالي است که موجب فريب ديگري شود. تدليس در انواع عقود مطرح مي‌شود و بسته به نوع عقد، مي‌تواند متفاوت باشد. در عقد نکاح، انجام دادن اعمال متقلبانه به قصد نسبت دادن يک صفت کمالي به زوج يا زوجه و يا پنهان کردن عيبي که در يکي از طرفين نکاح وجود دارد، تدليس محسوب مي‌شود. آنچه در تدليس اهميت دارد وجود قصد فريب است. يعني فرد بايد سوء نيت داشته باشد و بخواهد با اين کار طرف مقابل را فريب دهد. به طور مثال اگر زن داراي بيماري کچلي باشد و اين امر را با تقلب پنهان کند، تدليس است. در تدليس براي فردي که فريب خورده حق فسخ ايجاد مي‌شود. بر همين اساس ماده‌ٔ ۱۱۲۸ قانون مدني بيان مي‌کند: «هر گاه در يکي از طرفين صفت خاصي شرط شده و بعد از عقد معلوم شود که طرف مذکور فاقد وصف مقصود بوده براي طرف مقابل حق فسخ خواهد بود خواه‌ وصف مذکور در عقد تصريح شده يا عقد متباينا بر آن واقع شده باشد». در اين ماده از عبارت «عقد متباينا بر آن واقع شده باشد» استفاده شده. به اين امر شرط تباني مي‌گويند. شرط تباني عينا در عقد ذکر نمي‌شود اما در ذهن طرفين مورد نظر است و آنقدر برايشان مهم است که عقد را براساس آن واقع مي‌کنند. فريب مي‌تواند توسط خودِ زوج يا زوجه و يا از طرف شخص ثالثي با هماهنگي زوج يا زوجه واقع شود. اگر شخص ثالث بدون اطلاع زوج يا زوجه، طرف مقابل را نسبت به زوج يا زوجه دچار فريب کند، حق فسخ ايجاد نمي‌شود. اين امکان براي فرد فريب خورده وجود دارد که اگر از اين فريب دچار ضرر و زيان شود، از فريب دهنده مطالبه‌ٔ خسارت کند. جرم انگاري تدليس بر اساس ماده ۶۴۷ کتاب تعزيرات قانون مجازات اسلامي، اگر زوجين قبل از نکاح طرف خود را نسبت به امور واهي فريب دهد و عقد بر مبناي اين امور که در ماده به طور تمثيل بيان شده واقع شود، مرتکب به حبس تعزيري از ۶ ماه تا ۲ سال محکوم مي‌گردد. بنابراين مي‌بينيم که قانون گذار به منظور حمايت از اهميت تشکيل خانواده و رعايت صداقت در اين موضوع، تدليس در نکاح را جرم انگاري کرده و براي آن تعيين مجازات نموده است. تخلف از شرط صفت اين امر شباهت زيادي به همان امر تدليس در نکاح دارد. آنچه باعث مي‌شود اين دو امر را از هم تفکيک کنيم، وجود و عدم وجود سوء نيت است. در تدليس لزوما بايد قصد فريب باشد اما در تخلف از شرط صفت چنين قصدي نيست. در اين عامل از عوامل فسخ نکاح، شرطي مقرر مي‌شود يا در ذهن طرفين متباينا وجود دارد که عقد بر اساس آن واقع مي‌شود اما بعد مشخص مي‌شود که چنين صفتي در فرد موجود نبوده. در چنين حالتي حق فسخ ايجاد مي‌شود. اعمال حق فسخ و قواعد آن در خصوص نحوه‌ٔ اجراي حق فسخ مسائلي وجود دارد که به اين شرح است: فوري بودن بر اساس ماده‌ٔ ۱۱۳۱ قانون مدني، اعمال حق فسخ در نکاح فوري است. يعني فرد به محض اينکه از وجود اين حق و سبب آن مطلع شد بايد آن را اعمال کند. در غير اين صورت اين حق ساقط مي‌شود. اين فوريت را عرف مشخص مي‌کند. اگر صاحب حق نداند که اين حق براي او ايجاد شده و يا نداند که اعمال اين حق بايد به فوريت باشد و فسخ را اعلام نکند، حق فسخ او به دليل جهل، ساقط نخواهد شد. فقدان تشريفات ماده‌ٔ ۱۱۳۲ قانون مدني بيان مي‌کند: «در فسخ نکاح رعايت ترتيباتي که براي طلاق مقرر است شرط نيست». بر اين اساس فسخ نکاح فاقد تشريفات مرسوم براي طلاق است و حتي نياز به حکم دادگاه ندارد. آنچه مراجعه به دادگاه را لازم مي‌کند، تشريفات مربوط به ثبت فسخ نکاح است. بنابراين عمل دادگاه صرفا تاييد و اعلام فسخ است تا امکان ثبت آن وجود داشته باشد اما در حقيقت فسخ به اراده‌ٔ صاحب حق و با هر لفظ يا فعلي که نشان دهنده‌ٔ اين اراده در فسخ باشد، رخ مي‌دهد. مهريه در فسخ نکاح اگر فسخ نکاح بعد از وقوع رابطه‌ باشد، زن مستحق تمام مهريه است. اما اگر رابطه‌ واقع نشده باشد، زن مستحق هيچ مهري نيست. مگر اينکه علت فسخ نکاح عنن مرد باشد که زن به اين واسطه در فسخِ پيش از رابطه‌، مستحق نصف مهريه خواهد بود. اگر مهريه‌اي مقرر نشده باشد و نکاح پيش از رابطه‌ فسخ شود، هيچ مهري به زن تعلق نمي‌گيرد، اما فسخ بعد از وقوع رابطه، زن را مستحق نصف مهرالمثل مي‌کند. در مورد مهرالمثل در يادداشت‌هاي پيشين صحبت کرده‌ايم. عده‌ فسخ نکاح بر اساس ماده‌ٔ ۱۱۵۱ قانون مدني، عده‌ٔ فسخ نکاح در نکاح دائم مانند عده‌ٔ طلاق ۳ طُهر است. مگر اينکه زن به اقتضاي سن، عادت زنانگي نبيند که در اين صورت عده‌ٔ او ۳ ماه خواهد بود. اما در نکاح موقت بر اساس ماده‌ٔ ۱۱۵۲ قانون مدني عده‌ٔ فسخ در زني که باردار نباشد ۲ طُهر و در صورت نديدن عادت زنانگي به اقتضاي سن، ۲ ماه است. فسخ نکاح از حقوقي صحبت مي‌کند که معمولا زوجين نسبت به آن بي اطلاع هستند. آگاهي از قانون به ما کمک مي‌کند با شناخت حقوق خود، بتوانيم بسياري از مشکلات را حل کنيم. با کانال تلگرامي «آخرين خبر» همراه شويد