فرزند اول و ۱۰ گام برای پذیرش قدم نو رسیده

خراسان/ دختر 6 ساله اي دارم و قرار است به زودي فرزند ديگرم نيز به دنيا بيايد. علاقه دارم که بين آن ها رابطه خوبي ايجاد شود چه کارهايي مي توانم انجام دهم؟ زهرا حسين زاده ملکي - روان شناس: معمولاً فرزند اول جايگاه ويژه اي دارد که ديگر فرزندان خانواده، هرگز از آن موقعيت بهره مند نبوده و آن شرايط را تجربه نخواهند کرد، در واقع نخستين کودک داراي موقعيت ويژه اي است، او تمام توجه والدين را به صورت انحصاري در اختيار دارد حتي گاه به اين علت که اولين نوه نيز محسوب مي شود اين توجه دريافتي چندين برابر مي شود؛ به غير از محبت سرشار، عموماً اولين کودک مجبور نيست که امکانات و اسباب بازي هاي خود را با کودک ديگري قسمت کند و همواره مديريت وسايل يا خدمات ارائه شده به او بر عهده خودش بوده است! هوو کوچولو حال تصور کنيد که با تولد فرزند ديگر، فرزند اول بايد براي هميشه با اين شرايط ايده آل خداحافظي کند؛ و کسي جز آن نوزاد نو رسيده مسبب خاتمه اين دوران پادشاهي نبوده است! همچنين فرزند اول مشاهده مي کند که نوزاد تنها با کمي گريه و جيغ و داد به آساني مي تواند به هر خواسته اي دست يابد و اين در حالي است که ممکن است به علت گرفتاري والدين او حتي از حقوق اوليه خود مانند آغوش مادر نيز محروم شود. گاه اين محروميت ها با تذکرهاي پي در پي والدين با اين مضمون که " تو بزرگ تري و بايد اين چنين يا آن چنان رفتار کني" توامان مي شود. مشکلات فرزند اول با فرزند دوم اغلب زماني افزايش مي يابد که فاصله سني دو کودک بسيار کم يا بسيار زياد باشد. در اين خصوص، به طور ويژه نحوه آماده ساختن کودک اول براي پذيرش تولد فرزند ديگر بسيار حائز اهميت است. بنابراين اگر شرايط فرزند اول را با ديدي گسترده تر مورد توجه قرار دهيم در مي يابيم که بد خلقي ها و واکنش هاي برخي از اين کودکان به تولد کودک ديگر چندان هم غيرطبيعي نيست! آن چه بايد براي ايجاد روابط مثبت انجام داد براي آنکه بتوانيد يک رابطه مثبت ميان فرزندان خود ايجاد کنيد بهتر آن است که قبل و پس از تولد نوزاد دوم زمينه لازم را فراهم آوريد و رفتارهاي خود را به دقت با موقعيت جديد تنظيم کنيد در زير به چند نمونه از اين راه کارها اشاره مي کنيم: 1) خبر بارداري خود را با زباني ساده به آرامي و در جوي آکنده از محبت به کودک خود اطلاع دهيد. 2) از دادن وعده هاي غير ممکن پرهيز کنيد. مثلاً نگوييد: " قرار است براي تو يک همبازي بيايد". زيرا با اين کار يک تصور غير واقعي را در ذهن او به وجود مي آوريد و بعدها خود اين ايجاد توقع مشکل ساز خواهد شد. ۳) اغلب کودکان از لمس کردن شکم مادر، صحبت کردن، شعر خواندن يا توضيح وقايع روزمره براي خواهر يا برادري که هنوز نديده اند لذت مي برند اما بايد با حفظ حريم ها، پاسخ هاي ساده و در عين حال صادقانه به او بدهيد، البته اين اطلاعات بايد به صورت طبقه بندي شده باشد. ۴) نسبت به استفاده از همکاري و کمک کودک بزرگ تر براي پرورش فرزند بعدي ابراز نياز کنيد و حس مسئوليت او در اين زمينه را برانگيزيد اما به نحوي رفتار نکنيد که تصور کند تولد فرزند ديگر به معني نياز به تلاش و خستگي بيش از اندازه او و والدين است. ۵) ارائه اطلاعاتي مانند اينکه به احتمال زياد نوزاد با گريه کردن اندکي شرايط و آرامش خانه را تغيير مي دهد خوب است اما نبايد براي نشان دادن وفاداري خود به فرزند اول از واژه هاي منفي استفاده کنيد، مثلاً نگوييد نوزاد تازه به دنيا آمده نمي فهمد، بچه بدي است يا... ۶) اگر قرار است که مکان نوزاد جديد را در اتاق فرزند اول قرار دهيد يا امکانات خاصي را برايش تهيه کنيد از نقطه نظرات و يا همکاري فرزند خود در سطح توانايي اش استفاده کنيد و در اين ميان نيازهاي او را هم در نظر بگيريد. ۷) در گام هاي بعد بايد تلاش کنيد تا وقت خود را به گونه اي تنظيم کنيد که زمان هايي را به طور اختصاصي با فرزند اول خود سپري کنيد. مثلاً با او بازي کنيد و يا به خريد برويد. همواره به ياد داشته باشيد که او هم در حد خود بايد از دوران خردسالي اش استفاده کند و هنوز به محبت شما احتياج دارد. ۸) هماهنگي بين والدين براي مديريت اين موقعيت جديد اهميت بسزايي دارد خصوصاً کمک هاي پدر مي تواند فرصت بيشتري را براي مادر ايجاد کند تا به فرزند اول رسيدگي کند. ۹) به ديگر بستگان نيز يادآوري کنيد که به کودک بزرگتر توجه کنند و با شوخي هاي بي جا حس حسادت او را تحريک نکنند. ۱۰) وقتي تفاوت هاي جنسيتي نيز وجود دارد علاوه بر تشريح تفاوت هاي سني بايد اين ويژگي ها را نيز براي فرزند اول ملموس کنيد مثلاً اين که دخترها ممکن است اسباب بازي هاي متفاوتي از پسرها داشته باشند يا لباس هاي شان فرق کند اما اين فقط مربوط به تفاوت هاي آنان است و هيچ گونه معناي برتري را به همراه ندارد. در هر حال به ياد داشته باشيد که اندکي بد خلقي طبيعي است و بايد در اين مرحله با صبوري رفتار کنيد تا کودک آمادگي لازم را کسب کند.