مردانی با چند همسر، از شرق آسیا تا شمال آفریقا

برترين ها/ چندهمسري و صيغه موضوع‌‌هايي هستند که در مورد آن‌ها ميان مذاهب مختلف اسلام توافق وجود ندارد. با اين حال رواج اين دو پديده در سال‌هاي اخير در کشورهاي اسلامي٬ موجب ابراز نگراني مقام‌هاي دولتي برخي کشورهاي عربي شده است. دويچه‌ وله نوشت: چندهمسري در دين اسلام براي مردان مجاز دانسته ‌شده و اين آزادي را به آن‌ها مي‌دهد که تا ۴ همسر دايم و همسر صيغه‌اي داشته باشند. اما ميان مذهب‌هاي مختلف اسلام در اين باره اختلاف نظر وجود دارد. شيخ يوسف قرضاوي، از علماي اهل سنت، در مصاحبه‌اي با شبکه "الجزيره" توضيح داد که "ازدواج موقت طبق روايت‌هاي اهل سنت صحيح است و حرمتي در آن نيست". تسهيل صيغه و چندهمسري در قوانين ايران در ايران اما ازدواج موقت پس از تغييرهاي بسياري که طي سال‌ها در قوانين مرتبط با چندهمسري و صيغه٬ پيش آمد٬ قانوني شد. طبق قانون "حمايت از خانواده" که توسط مجلس شوراي اسلامي در سال ۱۳۹۱ تصويب شد، افراد متقاضي مي‌توانند صيغه را به ثبت برسانند و نيازي به اجازه‌ي همسر اول ندارند. فعالان حقوق زنان همواره به اين قانون اعتراض کرده‌اند. تصويب لايحه مربوط به "حمايت از خانواده" در جمهوري اسلامي و تبديل آن به قانون به تعبير بسياري از فعالان حقوق زنان "عقب‌گرد" محسوب مي‌شود٬ زيرا طبق ماده ۱۶ قانون "حمايت از خانواده" که در سال ۱۳۴۶ تصويب شده بود٬ مردان براي ازدواج مجدد با شرط‌هايي مواجه بودند که راه را براي چندهمسري ايشان دشوار مي‌کرد. با تصويب لايحه "حمايت از خانواده" در سال ۹۱ مانعي بر سر چندهمسري مردان وجود ندارد. وضعيت کشورهاي اسلامي ديگر مسأله‌ي چندهمسري مردان و صيغه در کشورهاي اسلامي از آسياي شرق تا خاورميانه و از آسياي ميانه تا شمال آفريقا مورد بحث و اختلاف است. فضاي خاص حاکم بر کشورهاي اسلامي٬ به خصوص در منطقه خاورميانه ٬باعث شده که بحث و جدل‌هاي فراواني در مورد ازدواج موقت شکل بگيرد. جنگ‌هاي مختلف و کاهش جمعيت مردان در کنار پديده مهاجرت که در سي سال گذشته روند رو به افزايشي داشته از تاثيرگذارترين عوامل در اين زمينه به حساب مي‌آيند. اين عوامل نقش مهمي در پذيرش اين مسأله ميان قشرهايي از جامعه داشته‌اند. شماري از کشورهاي شرق آسيا کشورهايي با اکثريت مسلمان هستند که چندهمسري ميان آن‌ها رواج دارد. در برخي از اين کشورها، مانند مالزي٬ آمار طلاق نيز به همان ميزان بالاست. پروفسور محمد عبدل راجي، استاد دانشگاه مالزي، در گفت‌وگويي، ضمن اشاره به جمعيت بيشتر مردان در برابر زنان، تاکيد مي‌کند: «زنان تحصيل‌کرده‌اي که وابستگي مالي به همسران خود ندارند٬ از جمله مخالفان چندهمسري مردان هستند. آن‌ها ترجيح مي‌دهند که مادران يا زنان تنها و مستقلي باشند. بيشتر زناني که تحصيلات ندارند يا پيشينه مذهبي دارند٬ چندهمسري و صيغه را براي همسران خود مي‌پذيرند.» طبق گفته‌هاي پروفسور راجي ۲۰ درصد مردان در مالزي دو همسر٬ ۳ درصد سه همسر و نيم درصد نيز چهار همسر دارند: «اگرچه صيغه يا ازدواج بعدي در مالزي پروسه ويژه‌اي نيست٬ اما آن‌ها براي ازدواج مجدد نياز به اجازه‌ي دادگاه و همسر اول خود دارند. بسياري از دوستان من دو همسر دارند و با مشکلي نيز مواجه نيستند. اين مسأله قابل مديريت است.» در کشورهاي عربي نيز مي‌توان رواج چندهمسري را مشاهده کرد. غاده زني مصري‌ست که همسرش چندين بار ازدواج کرده است. او در پاسخ به سوال دويچه‌وله در باره‌ي چگونگي تعامل با همسران شوهرش مي‌گويد: «مرد است. حق دارد. خدا گفته مي‌تواند٬ پس حتما مي‌تواند ديگر.» در کشورهاي عربي ميزان رواج اين نوع ازدواج به حدي زياد شده که نگراني برخي مقام‌هاي دولتي اين کشورها را برانگيخته است. وزارت دادگستري عربستان به تازگي اعلام کرد که آمار طلاق در اين کشور به شکل بي‌سابقه‌اي افزايش يافته است، به طوري که روزانه در مقابل هر يک ازدواج، ۲۵ مورد طلاق ثبت مي‌شود. بر اساس اعلام وزارت دادگستري عربستان، ازدواج‌هاي موقت که به سرعت به طلاق منجر مي‌شوند، باعث افزايش اين آمار شده‌اند. طالبان و پذيرش چندهمسري در افغانستان کشورهاي مسلمان‌نشين آسياي ميانه نيز چندهمسري و صيغه براي مردان را، با وجود اعتراض‌هاي فعالان حقوق بشر، به عنوان يک قانون يا عرف پذيرفته‌اند. افغانستان يکي از آن‌ کشورهاست که در پي سال‌ها حکومت طالبان٬ در آن چندهمسري به عنوان يکي از حقوق مردان چه در قانون و چه در عرف پذيرفته شده است. آدلا يادگار٬ روزنامه‌نگار ساکن افغانستان، چندهمسري را يکي از نگراني‌هاي عمده فعالان حقوق زنان در اين کشور مي‌داند و مي‌گويد که اين "مسأله‌اي است که نه قانون مدني افغانستان و نه قوانين منع خشونت عليه زنان٬ نتوانستند نقطه‌ي پاياني بر آن بگذارند". يادگار در گفت‌وگويي ضمن اشاره به قانون مدني افغانستان در مجاز دانستن مردان به ازدواج مجدد مي‌گويد: «قانون منع خشونت عليه زنان نيز براي مرداني که بدون داشتن شرايط ذکر شده در قانون مدني ازدواج مي‌کنند سه ماه حبس در نظر گرفته است. اما نه مردم به اين قوانين ارج مي‌گذارند و نه قانون‌گذاران با متخلفان برخورد قانوني مي‌کنند. هر هفته خبرهايي از گوشه و کنار افغانستان منتشر مي‌شود که حاکي از کشتن و زنده‌ به گور کردن زناني‌ست که مخالف ازدواج دوباره همسرشان هستند٬ عده‌اي نيز که تاب اعتراض ندارند به کبريت و بنزين پناه مي‌برند.» اين روزنامه‌نگار "داشتن موقعيت و قدرت سياسي"٬ "اقتصاد بالا"٬ "نداشتن فرزند پسر"٬ "رقابت‌هاي قومي" و "بيماري و ناتواني جنسي زنان" را از مهم‌ترين دلايل چندهمسري در افغانستان مي‌داند. او مي‌گويد: «زورمندان و سياسيون همواره مانعي بر سر راه از بين بردن اين معضل بزرگ بودند. تعدادي از نهادهايي نيز که پرچم دفاع از حقوق زن را حمل مي‌کنند بيشتر به فکر کسب شهرت و ثروت هستند تا برگزاري برنامه‌هايي مفيد براي آگاهي‌دهي به مردان و زنان.» چندهمسري مي‌تواند عادلانه باشد؟ اگرچه در قرآن به عنوان کتاب مرجع مسلمانان آمده که شرط چندهمسري رعايت "عدالت" ميان زنان است٬ اما فعالان حقوق‌بشر تاکيد مي‌کنند که چندهمسري به هر حال با حقوق زنان مغايرت دارد. آنان همچنين به تاثيراتي اشاره مي‌کنند که به گفته روانشناسان وجود "هوو" به طور معمول بر روحيات و روابط درون خانواده‌ها و نسل‌ها مي‌گذارد. حسن فرشتيان٬ دين‌پژوه ساکن پاريس، معتقد است که آيه‌ي ازدواج مجدد در قرآن در راستاي "احقاق حقوق زنان" نازل شده بود اما "هر مسأله‌اي را بايد در ظرف زمان و مکان خود سنجيد". فرشتيان در گفت‌وگويي ضمن اشاره به اين آيه مي‌گويد: «در زمان پيامبر، چندهمسري مردان، بخشي از فرهنگ اعراب بود که گاهي تعداد همسرانشان به ده نفر نيز مي‌رسيد. اقدام شايسته‌اي که پيامبر انجام داد٬ به حقوق انسان‌ها کمک کرد؛ چرا که چند همسري بي‌در و پيکر را به چهار نفر محدود کرد و شرط سنگين رعايت عدالت ميان همسران را نيز گذاشت. اما در ظرف زماني امروز در حالي‌که تعدد زوجات مي‌تواند جايز باشد٬ مي‌تواند منع هم بشود چون با اصل ديگري در اسلام تحت عنوان "ستم نکردن به انسان‌ها" منافات دارد. ستم کردن به ديگران در اسلام ممنوع است. امروز کسي که همسر دارد اما در شرايط عادي و نه خاص ـ مانند عدم توانايي همسر در بارداري يا برخي ديگر از موقعيت هاي خاص، که گاهي خود زنان رضايت به ازدواج دوم مرد مي‌دهند ـ به سراغ همسر ديگري مي‌رود٬ مي‌توان گفت که مرد به زن ستم کرده است.» فرشتيان اما در باره‌ي مواردي که به عنوان "استثنا" مطرح مي‌کند چنين توضيح مي‌دهد: «البته همين موارد ويژه نيز ممکن است در آينده غيرمجاز شناخته شود. به طور مثال امروز بحث رحم اجاره‌اي را داريم و همين زوج‌هايي که ما تعدد زوجات را براي آن‌ها جايز مي‌دانيم ممکن است در چند دهه آينده چنين چيزي را براي آن‌ها مجاز ندانيم. مهم اين است که ستم نکنيم.» اين دين‌پژوه همچنين با اشاره به قانون "حمايت از خانواده" در ايران مي‌گويد: «راه‌هاي مختلفي وجود دارد تا خانم‌ها بتوانند جلوي چندهمسري شوهرانشان را بگيرند. به طور مثال مي‌توانند در شروط ضمن عقد به گونه‌اي غير مستقيم جلوي چندهمسري شوهرشان را بگيرند يا تقاضاي طلاق برابر کنند. اين مسايل هم از نظر شرعي راه‌کار دارد و هم از نظر قانوني امکان‌پذير است. متاسفانه بسياري از خانم‌ها حق و حقوق خود را نمي‌دانند و بسياري از آقايان هم تمايلي ندارند که خانم‌ها به حقوق خود آگاهي پيدا کنند. خانم‌ها نبايد منتظر باشند تا آقايان حق و حقوق‌شان را به آن‌ها ياد بدهند. خانم‌ها بايد آگاهانه‌تر و جدي‌تر مقابل اين اقدام بايستند و بر اين مطالبات به حق خويش پافشاري کنند.» اگرچه فعالان حقوق زنان و حقوق بشر در اکثر کشورهاي اسلامي مخالفت خود را با اين قانون و عرف ابراز کرده‌اند زناني هستند که بخاطر فقر، باورهاي مذهبي و ناآگاهي از حقوق خود پذيراي چندهمسري مردان‌شان مي‌شون همراهان عزيز، آخرين خبر را بر روي بسترهاي زير دنبال کنيد: آخرين خبر در سروش http://sapp.ir/akharinkhabar آخرين خبر در ايتا https://eitaa.com/joinchat/88211456C878f9966e5 آخرين خبر در آي گپ https://igap.net/akharinkhabar آخرين خبر در ويسپي http://wispi.me/channel/akharinkhabar آخرين خبر در بله https://bale.ai/invite/#/join/MTIwZmMyZT آخرين خبر در گپ https://gap.im/akharinkhabar