رایج‌ترین سوالات کودکان؛ از وجود خداوند تا مسئله مرگ

خراسان/ اگر کودکي‌تان را به ياد بياوريد، حتما سوالات بي‌شمارتان درباره تولد، خدا، زندگي، مرگ و ده‌ها موضوع اساسي ديگر را که بارها از بزرگ ترها پرسيده‌ بوديد به ياد مي‌آوريد. شايد هم همين حالا کودکي در کنارتان باشد که دايم از شما سوالات پيچيده‌ و مهمي درباره جهان پيرامونش مي کند. در هر صورت، پرسيدنِ يک‌سري سوالات فلسفي، بخشي از روند رشد کودکان براي سر در آوردن از زندگي است و پدر، مادر و معلم بايد بتوانند تا حد قانع‌کننده‌اي به اين سوالات پاسخ دهند. از اين پرسش‌هاي فلسفي نترسيد؛ اين سوالات سهل و ممتنع دروازه ورود کودکان به جهان استدلال و تفکر است. لازم نيست به همه اين سوالات پاسخ قطعي بدهيد؛ کافي است به بهانه اين سوالات، شيوه تفکر صحيح را به کودکان‌تان آموزش دهيد. سوالات کودک را جدي بگيريد و قبل از پاسخ دادن به آن‌ها مدتي درباره‌شان فکر کنيد، چون علاوه بر پختگي جواب، تفکرکردن را هم به کودک آموخته‌ايد. همواره تأکيد کنيد که پاسخ کامل سوالاتش را نمي‌دانيد، چون هر تفسيري که از خدا ارائه کنيد يا هر پاسخي که به سوالات او بدهيد خداوند را در پاسخ‌هاي خودتان محدود کرده‌ايد. کودکان بر خلاف تصور ما استعداد زيادي براي تفکر فلسفي و درک استدلال‌ها دارند، البته اگر به شيوه صحيح و مبتني بر مثال سوالات‌شان را پاسخ دهيم. در اين پرونده به شما مي‌گوييم که چطور به اصلي‌ترين سوالات کودکان‌تان پاسخ دهيد و چند کتاب معرفي مي‌کنيم که به شما و کودک‌تان کمک کند. سوالاتي درباره چرايي زندگي و خدا چرا من به دنيا آمدم؟ يکي از اصلي‌ترين سوالات کودک پيش از ورود به دبستان، اين است که من چطوري به وجود آمدم؟ قاعدتا او آن قدر بزرگ نشده‌است که درباره تولد واقعي برايش توضيح دهيد، کافي است يک پاسخ واقعي اما غير دقيق بدهيد. به او بگوييد پدر و مادر همديگر را خيلي دوست داشتند و مي‌خواستند يک خانواده داشته باشند. پس بچه کوچک‌شان به دنيا آمد. خدا کيست؟ کودک دو تا شش ساله معمولا براساس مسائل عيني که مي‌بيند، ممکن است سوال‌هايي کند. در اين مواقع بهتر است پاسخ‌هاي ساده، قابل لمس و عيني به او داده شود يعني اگر مي‌پرسد خدا چيست؟ بهتر است جواب ساده‌اي بدهيدمثلا «کسي است که همه دنيا را ساخته است، آسمان‌ها و زمين مال اوست، ما را او به دنيا آورده» و چيزهايي شبيه اين که قابل لمس باشد. بايد از اوصاف خداوند و مقايسه آن اوصاف با ديگران استفاده کرد:‌ خدا کسي است که مهرباني‌اش از پدر و مادر هم بيشتر است. او کسي است که از پدر و مادر هم، بيشتر مراقب توست .خدا از قوي‌ترين کسي که مي‌شناسي هم قوي‌تر است. خدا کجاست؟ قطعا پاسخ شما به اين سوال اين است که «خدا همه جا هست.» اما کودک‌تان بلافاصله مي‌پرسد چطوري خدا مي‌تواند همه جا باشد؟ بايد سعي کنيد براي او مثال‌هاي ساده و عيني بزنيد. به او بگوييد خدا قدرتي دارد که مي‌تواند همه جا باشد؛ مثل سخنران تلويزيون که در همه خانه‌ها او را مي‌بينند. اگر خدا همه جا هست، چرا او را نمي‌بينم؟‌ وقتي به کودک‌تان بگوييد خدا همه جا هست احتمالا بلافاصله از شما مي‌پرسد: «پس چرا نمي‌بينيمش؟» باز هم از مثال کمک بگيريد. به او بگوييد خيلي چيزها مانند هوا، گرما و برق را نمي‌بينيم‌ اما وجود دارند. يکي از ساده‌ترين کارهايي که مي‌توانيد انجام دهيد اين است که ليواني آب و دو حبه قند بياوريد و جلوي چشم کودک، آن دو حبه قند را داخل آب بيندازيد و آن ها را در آب حل کنيد؛ بعد از او بپرسيد:‌ آيا حبه‌هاي قند داخل ليوان هستند يا از آن خارج شده‌اند؟ او پاسخ مي‌دهد: داخل ليوان هستند. به او بگوييد: آيا تو آن را مي‌بيني؟ قطعا مي‌گويد: نه. بعد برايش توضيح دهيد که درست است آن حبه‌ها ديده نمي‌شوند ولي آن‌ها داخل ليوان هستند؛‌ چون آب شيرين شده است. خدا هم اين گونه است. خدا هم در اين عالم حضور دارد و همان لذت‌هايي که از مشاهده کوه‌، دشت، طبيعت، خوردني‌ها و ديگر زيبايي‌ها مي‌بري حضور او را نشان مي‌دهد. اگر خدا همه جا هست، چرا به آسمان نگاه مي‌کنيم؟ ما معمولاً هنگام دعا کردن، به آسمان نگاه مي‌کنيم و براي کودک اين شبهه پيش مي‌آيد که پس خدا در آسمان است. اگر از شما اين سوال را کرد بگوييد: برکت‌هاي خدا مثل باران، از آسمان به زمين مي‌آيند. ما آدم‌ها،‌ جاهاي بلند را بهتر مي‌دانيم؛ به همين دليل، نفر اول مسابقه در کشتي، روي سکوي بالاتر مي‌ايستد و چون مي‌دانيم خدا بزرگ است، او را در بالاترين جايي که بلديم تصور مي‌کنيم. خدا را چه کسي آفريده است؟ اين سوال مهمي است، کودک مي‌پرسد اگر خدا همه ما را و همه جهان را آفريده پس خودش را چه کسي آفريده است؟ باز هم از مثال‌هاي ساده کمک بگيريد تا او درک کند. به او بگوييد: تا به حال شده که مادرت غذايي درست کند و غذا شور شده باشد؟ کودک مي گويد بله. بپرسيد: چرا؟ کودک مي‌گويد چون نمک زده است. مي‌پرسيم چرا نمک، شور است؟ کودک احتمالا کمي فکر مي‌کند و مي‌گويد: شوري نمک به خاطر خود نمک است و چيزي نمک را شور نکرده است.در اين موقع به او مي‌گوييم، خدا هم همه چيز را خلق کرده‌است اما وجود خودش به‌دليل چيز ديگري نيست. سوالاتي درباره مرگ پدربزرگ مرده، يعني کجا رفته؟ بايد درباره مرگ صريح و شفاف صحبت کنيد. هرگز از تعابير استعاري مانند پدربزرگ فقط به خواب رفته است استفاده نکنيد. اين حرف‌ که به‌طور شايع از سوي والدين به کار مي‌رود، موجب مي‌شود کودک از خوابيدن بترسد يا دچار کابوس‌هاي شبانه شود. همچنين نبايد بگوييد که پدربزرگ به جايي رفته است چون اگر پدربزرگ برنگردد، کودک اعتمادش را به شما از دست خواهد داد. ساده صحبت کنيد و از گيج کردن او بپرهيزيد. مردن يعني چه؟ هنگام پاسخ دادن به اين سوال، سن و ميزان درک او را درنظر داشته باشيد. براي مثال، به يک کودک دو تا چهار ساله کافي است بگوييد: «وقتي انسان يا حيواني نتواند نفس بکشد و بدنش حرکت نکند، مرده است.» اما به کودک چهار تا شش ساله لازم است علاوه بر آن، توضيح دهيد قلب کسي که مرده، نمي‌زند و چيزهايي که مي‌ميرند ديگر هرگز برنمي‌گردند. مي‌توانيد از مثال‌هايي که کودک تجربه کرده است، براي توضيح مرگ استفاده کنيد. يک حيوان خانگي مرده، يک گل پژمرده و خشکيده يا حتي حشره‌اي که بي‌جان شده است. چرا آدم‌ها مي‌ميرند؟ باز هم مرگ يک حيوان يا پژمرده شدن يک گل را به او نشان دهيد و بگوييد فقط آدم‌ها نمي‌ميرند هر موجود جانداري که پا به اين دنيا مي‌گذارد حتماً يک روز از اين دنيا مي‌رود و اگر قرار بود همه موجودات زنده بمانند ، دنيا از فرط شلوغي ديگر مکان مناسبي براي زندگي‌کردن نبود. همچنين مي‌توانيد از مرگ برگ‌هاي درختان در زمستان بگوييد تا مفهوم مرگ برايش قابل درک‌ترشود و به اين نتيجه برسد که همه چيز ميراست و اين يک امر طبيعي است نه يک مسئله ترسناک. معرفي 3 کتاب فلسفي براي کودکان و والدين 1. مجموعه فکر، کودک، فلسفه اين مجموعه پنج جلدي، از 55 قسمت تشکيل شده‌است که هر قسمت، درباره يک موضوع فکري مهم سخن مي‌گويد. اين کتاب‌ها قرار است انديشه کودک را با مسائل منطقي، اجتماعي، فلسفي و اخلاقي گوناگوني درگير و به رشد ذهن کودک کمک کند. مجموعه حاضر را «حجت الاسلام حيدري ابهري» با نگاهي بومي نوشته است. دو ويژگي اصلي اين کتاب اين است که در هر فعاليتي اول سخني با بزرگ ترها دارد که راهنماي موضوع مورد بحث کتاب است و دوم سوالاتي که به مربي کمک مي‌کند موضوع را پيش ببرد. اين مجموعه براي والدين و کودکان پيش از دبستان مناسب است. قيمت دوره پنج جلدي: 35000 2. فيلسوف کوچولو پرسش‌هاي گاه و بيگاه کودکان از مفاهيم بنيادي و جدي زندگي، مثل مرگ، بيماري، خداوند، زمان و چيزهاي ديگري از اين دست، براي هيچ يک از مادران و پدران امروز بيگانه نيست. در کتاب فيلسوف کوچولو، «روزبه گيلاسيان» تلاش کرده است جور ديگري به اين پرسش ها نگاه کند. او تلاش کرده است نشان دهد هر کدام از پرسش هاي عجيب و غريب و نوي کودکان مي‌تواند جدي گرفته شود و مثل سرچشمه‌اي کوچک، اين ظرفيت را دارد که سر منشأ و نقطه آغاز يک رودخانه پر شور و پر از افت وخيز باشد. کتاب مصوّر حاضر، مشتمل بر داستان‌هاي کوتاه است که به پرسش‌هايي درباره دروغ گفتن، راست گويي، خواب، مرگ، ترس، فريبکاري، دزدي، مدرسه، خانواده، اعتماد و... پاسخ مي‌دهد. اين کتاب براي کودکان ۱۰ تا ۱۲ ساله مناسب‌تر است. قيمت : 22000 3. با هم فکر کردن «با هم فکر کردن» کتابي مناسب براي دانش‌آموزان سال‌هاي نخست دبستان است که نشان مي‌دهد چگونه متون داستاني را مي‌توان براي کمک به دانش آموزان در طرح معماها و مسائل فلسفي به کار گرفت و آن‌ها را به تفکر وادار کرد همچنين نشان مي‌دهد چگونه مي‌توان در کلاس به کند و کاو مشترک پرداخت و فنون پرسش گري، بحث گروهي و ديگر فعاليت‌ها را براي پرورش مهارت‌هاي تفکر و گسترش مفاهيم کاربردي در برنامه درسي مدارس ابتدايي به کار گرفت. نويسنده کتاب «دکتر فيليپ کم» استاد با سابقه فلسفه در دانشگاه «نيو سات ويلز» و پديدآورنده مجموعه داستان هاي فکري و کتاب‌هاي راهنماي معلم براي آن‌هاست. اين کتاب منبع خوبي براي دانش‌آموزان 10تا14 ساله است. ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد