آقای وزیر! تکلیف کودکان بی‌گوشی و بی‌اینترنت چیست؟

شرق/ شبکه شاد، اپليکيشني طراحي‌شده از سوي وزارت آموزش‌و‌پرورش است که براي آموزش آنلاين دانش‌آموزان ارائه شده است؛ مسئله‌اي که مدت‌ها پيش مقدمات آن فراهم شد؛ اما اکنون با خانه‌نشين‌شدن اجباري دانش‌آموزان به‌دليل کرونا، زودتر از موعد رونمايي شده است. هرچند مسئولان آموزش و پرورش آن را نقطه عطفي در بحث آموزش کشور مي‌دانند که قطعا هم اين‌گونه است، اما نبودن زيرساخت‌هاي مناسب در بسياري از نقاط ايران، مي‌تواند صدمات جبران‌ناپذيري را به دانش‌آموزان کم‌برخوردار بزند و همچنين بسياري از آن‌ها را از تحصيل باز بدارد. مسئله اينجاست بسياري از خانواده‌ها براي اينکه نمي‌توانند لوازم‌التحرير فرزندان خود را تهيه کنند، از فرستادن فرزندانشان به مدرسه ممانعت مي‌کنند، اکنون آن‌ها چگونه مي‌توانند شرايط آموزش آنلاين فرزندانشان را فراهم کنند؟ از طرفي هم وقتي بسياري از مدارس کشور هنوز کپري هستند و مطابق اعلام خيريه‌ها بيش از ۳۰ هزار صندلي براي تحصيل همه دانش‌آموزان نياز است، چگونه مي‌توان توقع داشت آموزش آنلاين بتواند عادلانه بين تمامي نقاط کشور تقسيم شود؟ مهدي شرفي، سرپرست مرکز برنامه‌ريزي و فناوري اطلاعات وزارت آموزش و پرورش، جزئيات چگونگي برگزاري کلاس‌هاي مجازي از طريق شبکه اجتماعي دانش‌آموزان (شاد) را تشريح کرد. او گفت: «براي شبکه شاد يک زيرساخت کاملا اختصاصي تعريف شده است، کل سامانه اختصاصي و مستقل است. استقبال خيلي خوبي از اين سامانه شده و ما تاکنون ۹.۵ ميليون عضو گرفته‌ايم و چيزي حدود هفت ميليون کاربر فعال داريم که دانش‌آموز و معلم هستند. هنوز هم به‌صورت رسمي اعلام نکرده‌ايم، اما چيزي در حدود ۲۳۰ ميليون پيام بين کاربران جابه‌جا شده و حدود ۹۰ ميليون فايل براي يکديگر ارسال کرده‌اند. اين‌ها نشان‌دهنده اين است که خانواده‌ها استقبال کرده و در خيلي از مناطق کلاس‌ها را شروع کرده‌اند». او در پاسخ به اين پرسش که با توجه به وضعيت پهناي باند در ايران آيا اينترنت مي‌تواند اين شبکه را حمايت کند، گفت: «تا جايي که اينترنت، کشور را پوشش مي‌دهد مي‌توان از اين سيستم استفاده کرد. اگر در خانه‌اي دانش‌آموزي به موبايل يا تبلت دسترسي نداشت، مي‌تواند از نسخه وب آن استفاده کند». سال گذشته محمدجواد آذري‌جهرمي در صفحه توييتر خود قول داد که تمامي مدارس کشور را هوشمند کند. از شرفي سؤال کرديم آيا صحبت سال گذشته وزير ارتباطات به شبکه شاد ارتباط داشت؟ او در پاسخ به اين پرسش گفت: «ما تفاهم‌نامه‌اي راجع به ماده ۶۹ برنامه ششم توسعه داشتيم. اين ماده وزارت آموزش و پرورش و وزارت ارتباطات را مکلف کرده بود مدارس و مناطق محروم را تحت پوشش اينترنت قرار دهيم. اين اتفاق افتاده و مطابق اطلاعات ما ۱۲ هزار مدرسه به اينترنت متصل شده‌اند و امکان‌سنجي براي وصل‌شدن ۵۰ هزار مدرسه ديگر هم انجام شده و زيرساخت‌ها آماده است، اما به‌دليل تعطيلي مدارس اين اتفاق نيفتاد». شرفي در پاسخ به اين پرسش که چقدر طول مي‌کشد که آموزش از طريق شبکه شاد همگاني شود، گفت: «اين شبکه آموزشي دانش‌آموزان است و صرفا براي آموزش طراحي شده؛ بنابراين همه دانش‌آموزان بايد به اين مجموعه متصل شوند. با تعطيلي ناشي از کرونا وزير آموزش و پرورش اعلام کرده است مبناي آموزش ما از کلاس‌هاي حضوري تبديل به آموزش آنلاين شود و دانش‌آموزان بايد تا پايان اين هفته فعال شوند. اگر مي‌خواهيم کلاس برگزار شود، بايد داخل مجموعه باشد و اجباري است، مگر جا‌هايي که از نظر سخت‌افزاري خانواده‌ها مشکل تهيه اينترنت داشته باشند که بايد دنبال راهکار‌هاي جايگزين مثل آموزشي تلويزيوني باشيم». روز شنبه نيز وزير آموزش و پرورش در برنامه گفت‌وگوي ويژه خبري، درباره شبکه شاد توضيحاتي را ارائه کرد. حاجي‌ميرزايي گفت: «کار در شبکه شاد را در روز نيمه شعبان و از دوره ابتدايي آغاز کرديم و از دو روز گذشته با ثبت عضويت در دوره متوسطه ادامه داديم. ۹.۵ ميليون نفر، ۱۱۲ هزار مدير و ۵۰۰ هزار معلم در سامانه شروع به کار کرده‌اند، شبکه شاد هفت ميليون کاربر فعال در طول روز دارد و ۱.۷ ميليون گروه درسي تشکيل شده است. تاکنون هم ۹۶ ميليون فايل و بيش از ۲۳۴ ميليون پيام مبادله شده است. اين فايل‌ها همه در محيط امن و ايزوله بين معلم و دانش‌آموز مبادله مي‌شود و حتي امکان ارتباط دانش‌آموزان با همديگر وجود ندارد و منحصرا بين معلم و دانش‌آموزان است». او درباره نگراني اوليا مبني بر ارزيابي پاياني دانش‌آموزان و کيفيت آموزش، تصريح کرد: «ما به‌عنوان متولي امر آموزش جامعه مسئول هستيم آموزش را در دسترس همه قرار دهيم و از انتقال مفاهيم اطمينان يابيم. در اين روش تمرکز بيشتري داريم و از مدير مدرسه تا سطح استان، در جريان محتواي آموزش‌داده‌شده و روند پيشبرد آن قرار دارند». او درباره ساعات شروع کلاس‌ها در شبکه شاد نيز گفت: «ترجيح ما اين بوده که کلاس‌ها در ساعات معيني برگزار شود؛ اما لازم است تغييراتي داده شود. برخي چند فرزند دارند و امکان استفاده همه از يک گوشي به‌طور هم‌زمان وجود ندارد. امکان نوسانات و تغيير ساعات را داريم، فقط بايد در ابتدا همه به عضويت شبکه شاد دربيايند و عمليات آموزشي آغاز شود و بعد متناسب با اطلاعات دقيق به‌دست‌آمده، تغييرات را اعمال کنيم». حاجي‌ميرزايي در پاسخ به اينکه مزيت شبکه شاد نسبت به شبکه‌هاي اجتماعي ديگر که تاکنون به‌صورت پراکنده از آن‌ها استفاده شده، چيست؟ افزود: «ما اشرافي بر آن بستر‌ها نداشتيم و نمي‌دانستيم محتوا چقدر و چگونه آموزش داده شده است؛ اما با اين اپليکيشن اختصاصي امکان دريافت اطلاعات و تحليل آن‌ها را داريم. ضمن آنکه در آينده هم ممکن است با وضعيت‌هاي غيرمترقبه‌اي روبه‌رو شويم، حتي احتمال بازگشت کرونا هم هست و بايد آمادگي داشته باشيم که بلافاصله ادامه آموزش را به شبکه شاد منتقل کنيم. ضمن آنکه براي آينده اين سامانه هم پيش‌بيني‌هايي شده که معلمان مي‌توانند تدريس خود را با ديگر معلمان و دانش‌آموزان به اشتراک بگذارند و در معرض ديد ديگران قرار دهند که از حيث شناسايي معلمان خلاق هم خوب است و مي‌تواند مزيت اقتصادي هم داشته باشد و فرصت‌هايي را براي آن‌ها ايجاد کند». از گفته‌هاي وزير و همچنين سرپرست مرکز برنامه‌ريزي و فناوري اطلاعات وزارت آموزش و پرورش به نظر مي‌رسد از حالا استفاده از شبکه شاد براي دانش‌آموزان اجباري است. مسئله‌اي که مي‌تواند عدالت آموزشي را زير سؤال ببرد. در خانواده‌هايي که فقط يک گوشي موبايل وجود دارد و چند فرزند، چگونه مي‌توانند به‌صورت اشتراکي از گوشي موبايل براي حضور در کلاس استفاده کنند؟ آيا تمامي خانواده‌هاي دستگاه کامپيوتر دارند؟ اين مسئله مي‌تواند ضرر جبران‌ناپذيري را براي دانش‌آموزان مناطق محروم به‌دنبال داشته باشد. در همين رابطه افسانه قرباني، مديرعامل انجمن حامي (انجمن مدرسه و کتابخانه‌ساز)، تصريح کرد: «کل آموزش از راه دور، احتياج به مثلثي شامل کادر آموزشي، سرويس اينترنتي و وسيله آموزشي دارد؛ وسيله‌اي مثل لپ‌تاپ يا تبلت. اگر ما فرض کنيم کادر آموزشي در منطقه موجود است، سرويس اينترنت در مناطقي مثل استان محروم سيستان و بلوچستان به‌هيچ‌وجه يکدست نيست. يک منطقه اين استان سرويس خوبي دارد، مثل دشتياري و جاي ديگر سرويس ضعيف و بدي دارد، مثل منطقه سرباز؛ بنابراين موضوع اينترنت در بحث آموزش آنلاين بسيار حائز اهميت است. وسيله آموزشي از همه اين‌ها مهم‌تر است. دانش‌آموزان تهراني حداقل وسيله‌اي که براي آموزش خود استفاده مي‌کنند يک کامپيوتر و لپ‌تاپ است و اگر خانواده‌اي به اين وسيله دسترسي نداشته باشند، بسياري از بخش آموزشي دانش‌آموز لنگ مي‌ماند؛ اما بچه‌اي که در کل خانواده‌اش پدرش تنها يک گوشي هوشمند دارد، چگونه مي‌خواهد وارد سيستم آموزشي شود؟ ما فرض کنيم اصلا سيستم اينترنتي و نيروي آموزشي به تعداد باشد، يک پايه اين مثلث هميشه براي دانش‌آموز بخش محروم خواهد لنگيد و اين آموزش از راه دور به اين مفهوم مشکل دانش‌آموزان را حل نمي‌کند. آموزش و پرورش قطعا بايد براي آموزش از راه دور برنامه بدهد؛ اکنون فقط از شبکه شاد رونمايي کرده و گفته اين شبکه به دانش‌آموزان رايگان آموزش بدهد؛ اما اين آموزش براي دانش‌آموزان مناطق محروم آموزشي گران‌قيمت است». او با تأکيد بر اينکه اين شيوه آموزش به بازماندگي از تحصيل بسياري از دانش‌آموزان منجر خواهد شد، تصريح کرد: يک مثال ساده مي‌زنم، تحقيقي نشان داده در بروز عاملي مثل سيل، تعداد زيادي دانش‌آموز در سطح جهان از چرخه آموزش حذف مي‌شوند، وقتي يک عامل طبيعي مانند سيل باعث ترک تحصيل مي‌شود، قطعا در شرايطي که گسست تحصيلي ايجاد مي‌شود، طبيعتا ترک تحصيل و به تبع آن ازدواج دختران و کار پسران افزايش خواهد يافت. هرچند حرکت آموزش و پرورش در مسير ساماندهي آموزش‌هاي مجازي درخور تقدير است؛ اما براي بررسي ابعاد اين مسئله و گره‌زدنش به عدالت آموزشي بسيار زود است. بايد منتظر شد و آرام‌آرام تعداد ترک تحصيلي‌ها را شمرد و با بررسي آمار نتيجه گرفت. شايد با ديدن آمار فکر ديگري هم براي کودکان محروم استان‌ها به ذهن برسد. #باهم_شکستش_مي‌دهيم ما را در کانال «آخرين خبر» دنبال کنيد