بانوان/ ارتباط بین هورمون پرولاکتین و کم کاری تیروئید

مهرخانه/ پرولاکتين هورموني است که از مغز و از غده هيپوفيز ترشح مي‌شود. اين هورمون در بدن همه افراد وجود دارد، اما در زمان بارداري به طور طبيعي ميزان آن بالا مي‌رود و چند صد برابر مي‌شود و در کل سيستم بدن اثر مي‌گذارد. دکتر فرح قاسمي؛ جراح و متخصص زنان، زايمان و نازايي در خصوص هورمون پرولاکتين گفت: کار هورمون پرولاکتين که از مغز ترشح مي‌شود، اين است که در زمان بارداري باعث رشد غدد شيري پستان شده و پستان را آماده شيردهي مي‌کنند، اما تا زماني که جنين از رحم خارج نشده است هيچ شيري ترشح نمي‌شود يا در صورت ترشح بسيار کم است. وي افزود: زماني که نوزاد به دنيا آمد، هورمون پرولاکتين جهش ترشح پيدا مي‌کند و باعث مي‌شود ترشح پستان اتفاق بيفتد و با مک‌زدن پستان توسط نوزاد، ميزان پرولاکتين بالا مي‌رود؛ بعد از دو يا سه ساعت، ميزان آن مجدد در بدن پايين مي‌آيد و به‌تدريج بدن عادت مي‌کند حتي اگر مقدار پرولاکتين بالا نبود، ترشح پستان داشته باشد. (در همين زمينه: افزايش پرولاکتين در بدن زنان سبب تغيير در الگوي قاعدگي، ترشح شيري و يا نازايي مي‌شود) صرف ِبالا بودن پرولاکتين بيماري نيست قاسمي بيان کرد: ميزان هورمون پرولاکتين بر اثر عواملي بالا مي‌رود که يکي از شايع‌ترين علل آن غده خوش‌خيم هيپوفيز است. از ديگر عوامل آن کم‌کاري تيروئيد است. داروي افسردگي و زُنا نيز مي‌توانند باعث بالا رفتن پرولاکتين شوند. اين متخصص زنان افزود: راه درمان پرولاکتين به دليل ايجاد آن برمي‌گردد و صرف ِبالا بودن پرولاکتين، مشکلي را براي بدن ايجاد نمي‌کند. همچنين بايد ديد پرولاکتين بدن به چه ميزان بالاست؛ بنابراين رِنج بالا بودن پرولاکتين مهم است. به‌طور کلي بالا بودن پرولاکتين بيماري نيست. اگر ميزان پرولاکتين زير 100 آنوگرم در ميلي‌ليتر باشد، چندان بالا محسوب نمي‌شود. ممکن است فردي پرولاکتين بالايي داشته باشد و پزشک نيز به او دارويي نداده باشد؛ زيرا درماني لازم ندارد. احتمال ايجاد تومور مغزي در اثر پرولاکتين بالا قاسمي؛ متخصص زنان و زايمان، در ادامه به تأثيرات پرولاکتين بالا در بدن اشاره کرد و گفت: پرولاکتين بر روي عادت ماهيانه و بارداري تأثير مي‌گذارد. اگر ميزان پرولاکتين بسيار بالا باشد؛ به دليل احتمال ابتلا به تومور مغزي، خطرناک است و فرد بايد به پزشک مغز و اعصاب مراجعه کرده و MRI انجام دهد. پرولاکتين بالا همچنين باعث ترشح پستان و اختلالات قاعدگي مي‌شود. بالا بودن پرولاکتين باعث کم‌کاري تخمدان و به هم ريختن تخمک‌گذاري مي‌شود که در نهايت به قاعدگي نامنظم يا عدم آن منجر مي‌شود. مشکل بينايي در افراد داراي پرولاکتين بالا نکته ديگري که قاسمي به آن اشاره کرد داشتن مشکل چشم در افرادي است که پرولاکتين بالا دارند. وي گفت: اين افراد بايد MRI مغز داشته باشند و به متخصص غدد يا مغز و اعصاب مراجعه کند. افراد داراي پرولاکتين بالا، معمولاً دچار نوع خاصي از بينايي مي‌شوند که به آن بينايي تونلي گفته مي‌شود. اين افراد اطراف چشم و قسمت خارجي چپ و راست چشم را نمي‌بينند و فقط وسط را مي‌بينند. اگر اين افراد به چشم‌پزشک هم مراجعه کنند، نهايت به متخصص مغز و اعصاب ارجاع داده مي‌شوند؛ زيرا اگر کسي مشکل بينايي دارد و همزمان پرولاکتين بالايي دارد، ممکن است تومور داشته باشد که البته هميشه بدخيم نيست و نوعي از آن با دارو برطرف مي‌شود. اين متخصص زنان افزود: تومور زير يک سانت در 80 تا 90 درصد موارد با دارو رفع مي‌شود و اگر بالاي يک سانت باشد، درمان‌هاي خاص خود را نياز دارد. رابطه کم‌کاري تيروئيد و پرولاکتين بالا وي ادامه داد: نکته مهم ديگر در خصوص پرولاکتين، ارتباط کم‌کاري تيروئيد و پرولاکتين بالا است؛ زيرا ممکن است پرولاکتين بالا باعث کم‌کاري تيروئيد شده باشد يا برعکس؛ کم‌کاري تيروئيد باعث شود پرولاکتين بالا رود. وقتي هورمون تيروئيد بدن کم باشد، يک فيدبک به مغز فرستاده مي‌شود که باعث مي‌شود هورمون زياد ترشح شود تا کمبود تيروئيد را جبران کند و ترشح اين هورمون روي پرولاکتين اثر مي‌گذارد و باعث کم و زياد شدن پرولاکتين مي‌شود. در نتيجه اگر زني کم‌کاري تيروئيد دارد و پرولاکتين او بالاست، ممکن است با درمان پرولاکتين، تيروئيد به حالت نرمال برگردد؛ حتي نيازي به درمان تيروئيد نيز نباشد. قرص‌هاي ضدافسردگي باعث بالا رفتن پرولاکتين مي‌شود اين متخصص زنان در ادامه صحبت خود به تأثيرات ديگر پرولاکتين اشاره کرد و گفت: به طور مستقيم پرولاکتين بالا باعث بزرگ شدن شکم نمي‌شود، اما ممکن است زني به علت بالا بودن پرولاکتين تخمک‌گذاري نداشته باشد و به مقاومت تخمدان و بيماري تخمدان پلي‌کيستيک دچار شود. تخمدان پلي‌کيستيک ممکن است باعث چاقي و در نتيجه چاقي ممکن است باعث بزرگ‌شدن شکم فرد شود. وي گفت: قرص‌هاي ضدافسردگي باعث افزايش پرولاکتين و ترشح پستان مي‌شود که البته نياز به درمان ندارد. اگر زني قرص ضد افسردگي مي‌خورد و پرولاکتين بالا دارد، اصلاً نيازي به درمان ندارد؛ بعد از قطع يا کم‌کردن داروي اعصاب، سطح پرولاکتين پايين مي‌آيد. استرس هم مي‌تواند باعث بالا رفتن پرولاکتين شود، اما نه در حد خيلي زياد. استرس باعث دو يا سه برابر شدن پرولاکتين مي‌شود؛ اما نه صد برابر شدن آن. فقط تومورهاي مغزي باعث مي‌شود مقدار پرولاکتين خيلي بالا برود. ميزان پرولاکتين مجدد بعد از مصرف دارو چک شود قاسمي با بيان اينکه اگر پرولاکتين در آزمايش اوليه بالا بود، حتماً بايد دوباره چک شود، افزود: پرولاکتين هورموني است که در بدن بالا و پايين مي‌رود و نوسان دارد. ممکن است هنگام خواب يا داشتن استرس يا در هنگام تحريک پستان يا مصرف دارويي خاص يا داشتن بيماري زُنا که اعصاب بين‌دنده‌اي پرولاکتين را تهديد مي‌کنند، بالا برود. اين متخصص زنان ادامه داد: اگر زني پرولاکتين خود را چک کرده و نرمال بود، نيازي به چک کردن مجدد ندارد؛ اما اگر زني هورمون پرولاکتين بالايي دارد نياز است مجدد چک شود و اگر در چک کردن مجدد، پرولاکتين نرمال بود، نياز به درمان ندارد؛ اما اگر ميزان پرولاکتين دوباره بالا بود، نياز به درمان وجود دارد. قاسمي افزود: اگر پزشک براي بالا بودن پرولاکتين قرصي تجويز کرد، به مدت سه تا شش ماه بايد قرص مصرف شود که گاهي اوقات نياز به درمان يک تا دوساله دارد. وي در پايان تأکيد کرد: بالا بودن پرولاکتين بيش از همه به متخصص غدد داخلي و سپس متخصص مغز و اعصاب مربوط مي‌شود و يک حيطه کاري آن وقتي که فرد مشکل زنانگي پيدا کند، مربوط به متخصص زنان و زايمان است.