دکتر سلام/ از زانوی پرانتزی و ضربدری تا صافی کف پا

زن روز/آن چه اين روزها درباره مشکلات استخواني کودکان و نوجوانان مي شنويم، با گذشته فرق مي کند اگر در گذشته تنها مشکل کودکان پاي پرانتزي بود حالا به دليل کم تحرکي، استفاده از کوله پشتي نامناسب و نشستن غيرمتعارف پشت ميز و نيمکت ها مشکلات ديگري نيز به گروه اختلال هاي ساختار استخواني کودکان اضافه شده که در صورت تشخيص ديرهنگام مي تواند آسيب جسمي و هزينه مالي زيادي را براي بهبود تحميل کند. دکتر سيروس ملک پور، استاد دانشگاه ارتوپد و فوق تخصص جراحي ستون فقرات و دکتر داريوش الياس پور، استاديار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي و متخصص طب فيزيکي درباره شايع ترين مشکلات استخواني کودکان و نوجوان در حال حاضر و نحوه تشخيص و درمان آن ها توضيح مي دهند. دکتر ملک پور در مورد زانوي پرانتزي مي گويد: اين حالت زاويه دار شدن استخوان هاي ساق و ران ممکن است در سطح جلويي يا به صورت زاويه دار شدن در جهت جلو و عقب يا ترکيبي از اين دو حالت ايجاد شود. پاهاي پرانتزي در دوره نوزادي 15 درجه است و در يک سالگي به 10 درجه مي رسد و در 18 ماهگي تا 24 ماهگي به حد طبيعي مي رسد. به طور کلي پرانتزي شدن خفيف و متوسط اندام هاي تحتاني در داخل رخم است و زاويه دار شدن و حالت پرانتزي به علت ترکيب چرخش خارجي مفصل ران و چرخش داخلي استخوان ساق است. گاهي اوقات هم اختلالات ساختاري و کمبود ويتامين D يا کلسيم مي تواند علت بروز اين اختلال باشد و به همين دليل بايد بررسي هاي لازم توسط پزشک صورت گيرد. وي براي درمان معتقد است: اصولا پرانتزي بودن پاها تا يک سالگي ادامه داشته و فقط خيلي کم با رشد کودک اصلاح مي شوند. بعد از اين که کودک شروع به راه رفتن مي کند پاهاي پرانتزي خود به خود اصلاح مي شوند. دکتر ملک پور مي گويد: اصلاح پاهاي پرانتزي گاهي اوقات به طور طبيعي تا 24 ماهگي يا بيشتر ممکن است طول بکشد. در برخي موارد پاهاي پرانتزي تا سه سالگي ادامه داشته ولي در پنج سالگي بدون هيچ گونه درمان خود به خود با رشد کودک اصلاح مي شوند. محققان تخمين مي زنند تقريبا 95 درصد کودکان با پاهاي پرانتزي تا سن بلوغ به حد نرمال مي رسند و اصولا تا 10 الي 13 سالگي هيچ گونه درمان جراحي توصيه نمي شود. انحراف کف پا به داخل و خارج يکي ديگر ازمشکلات شايع چرخش پا به داخل و خارج است که مي تواند دلايل مختلفي داشته باشد.چرخش يا از ناحيه مچ پا به وجود مي آيد يا خيلي اوقات از ناحيه استخوان ران ايجاد مي شود زاويه استخوان ران شرايطي را دارد که چرخش ايجاد مي شود. علت در مورد انحراف کف پا به داخل و خارج اين احتمال وجود دارد که ساختمان اسکلتي و استخواني مشکل داشته باشند چرخش پا به داخل ربط مستقيمي به آناتومي لگن ندارد و مربوط به استخوان ران است. تشخيص دکتر ملک پور تشخيص اين اختلال را از روي معاينه و زماني مي داند که انگشتان به سمت داخل انحراف داشته باشند و نوک انگشتان پا هنگام راه رفتن به هم نزديک شوند. درمان درمان موثر در مورد اين نوع جنس جراحي است. اگر مشکل شل بودن رباط و مفصل باشد با افزايش سن بهتر مي شود و با رشد وضعيت انحراف بهبود مي يابد. پوشيدن کفش برعکس در مورد پنجه پا مفيد است اما اگر استخوان ران چرخش داشته باشد موثر نيست. دکتر الياس پور نيز در اين رابطه مي گويد: در چرخش جلو پنجه به داخل بهتر است تقويت عضلات بازکننده انگشتان انجام شود و در چرخش درشت ني به خارج، تقويت عضلات به خارج چرخاننده پا انجام شود. زانوي ضربدري در اين حالت وقتي زانوها به هم چسبيده اند قوزک پاها بيش از دو سانتي متر از هم فاصله دارند. ممکن است تا چهار سالگي زانوها به طور طبيعي حالت ضربدري داشته باشند اما تا شش سالگي برطرف مي شود. علت زانوي ضربدري به علت انحراف در مسير حرکت کشکک، مي تواند باعث درد زانو شود. اين وضعيت در صورتي که خيلي شديد نبوده يا بيمارگونه تشخيص داده نشود مشکلي به حساب نمي آيد. تشخيص معاينه و ارزيابي پزشک مهم ترين راه تشخيص اوليه است. عکسبرداري نيز براي تشخيص ميزان زاويه انحراف در موارد شديد لازم است. درمان درمان اين حالت بستگي به علت آن دارد. در نوع طبيعي احتياجي به درمان خاصي نيست اما در مواردي که درد زانو ايجاد شود يا در موارد شديد از کفش مخصوص يا حتي جراحي براي درمان استفاده مي شود. دکتر الياس پور مي گويد: اگر بعد از سنين رشد زاويه زياد باشد براي پيشگيري از آرتروز بايد جراحي انجام شود و ورزش نمي تواند کمک کند. صافي کف پا يکي ديگر از اختلال هايي که والدين ممکن است با آن مواجه شوند صافي پاي کودک است. اين اختلال غالبا بعد از 5 سالگي و زماني که پا ساختار طبيعي خود را پيدا مي کند نمايان مي شود. دکتر الياس پور معتقد است: در کف پاي انسان به طور طبيعي سه قوس اصلي وجود دارد که شامل قوس طولي داخلي، قوس طولي خارجي و قوس عرضي است. اصطلاح کف پاي صاف زماني به کار برده مي شود که قوس طولي داخلي کاهش پيدا کرده باشد. علت بر خلاف تصور کلي، کف پاي صاف فقط در برخي موارد زمينه ارثي دارد. دکتر الياس پور معتقد است: کف پاي صاف دو نوع طبقه بندي دارد در نوع اول که به آن فرم تکاملي گفته مي شود با راه افتادن کودک و تکامل ساختارهاي شکل دهنده کف پا اصلاح مي شود.نوع دوم اکتسابي است که به دليل اختلال عضلات پا يا بيبماري هاي عصبي ايجاد مي شود. در نوع دوم طبقه بندي صافي کف پا به دو صورت انعطاف پذير و ثابت است. در فرم انعطاف پذير و ثابت است. در فرم انعطاف پذير اختلال استخواني وجود ندارد و دربيشتر موارد با سير تکامل برطرف مي شود. اما در فرم ثابت به دليل اتصالات غيرطبيعي استخوان هاي مچ پا قابل برطرف شدن به صورت طبيعي نيست و اغلب نياز به اقدامات درماني دارد. خيلي از کودکان وقتي راه مي افتند دچار چرخش کف پا به خارج مي شوند که در ظاهر کف پاي صاف را ايجاد مي کند. شلي رباط ها علت ديگري است که در بسياري از افراد به صورت ژنتيک ايجاد مي شود و به خصوص در دوران کودکي مي تواند باعث به وجود آوردن فرم فيزيولوژيک کف پاي صاف شود. تشخيص پزشک، کودک را در حالي که بدون کفش و جوراب ايستاده معاينه مي کند و نحوه قرارگيري کف پا از بالا و پهلوها بررسي مي شود. چسبيدن لبه داخلي پا به زمين مشخصه کف پاي صاف محسوب مي شود. در بيشتر موارد پاشنه اين افراد به سمت خارج چرخش يافته و با بلند شدن فرد روي انگشتان چنان چه قوس هاي کف پا تشکيل شود مي توان نوع انعطاف پذير را از فرم ثابت تشخيص داد. درمان خوشبختانه در بسياري از اين موارد با رشد کودک و تکامل او تا 10 سالگي صافي کف پا برطرف مي شود و جاي هيچ گونه نگراني براي والدين وجود ندارد. دکتر ملک پور درمان را منوط به طبقه بندي نوع صافي کف پا مي داند و مي گويد: اگر صافي کف پا به تنهايي وجود داشته و مشکل خاصي ايجاد نکرده باشد اصلاح کفش و استفاده از کفي هاي خاص و همچنين ورزش هايي که پزشک توصيه مي کند وضعيت را بهبود مي بخشد ولي اگر درد ساق پا و کمردرد نيز همراه با صافي کف پا وجود داشته باشد بايد اقدامات جدي تري انجام شود. با وجود آن که صافي کف پا در سنين بالاتر هم مي تواند ديده شود اما بيماري خطرناکي محسوب نمي شود و با يک کفي مناسب فرد مي تواند راحت راه برود و مشکلي برايش پيش نيايد. دکتر الياس پور اضافه مي کند: در اين اختلال راهکار اين نيست که صافي کف پا کامل بهبود پيدا کند بلکه روش هاي درماني به اين منظور است که کودک راحت راه برود.