دکتر سلام/ داروی تزریقی بهتر است یا خوراکی؟

باشگاه خبرنگاران/ شايد شما هم جزو افرادي باشيد که معتقدند داروي تزريقي بهتر از نوع خوراکي است، چون سريع تر اثر مي‌کند و باعث مي‌شود روند درمان زودتر طي شود. اما واقعيت چنين نيست و تشخيص مي‌دهد. اصولا داروها به چند دسته‌ي کلي تقسيم مي‌شوند و بسته به نوع بيماري، پزشک تشخيص مي دهد که بيمار نياز به داروي خوراکي دارد يا تزريقي. بعضي از داروها توسط روده جذب نمي‌شوند و بايد با تزريق آمپول وارد بدن شوند. گاهي اوقات نيز دوز تجويزي دارو زياد است مانند آنتي بيوتيک ها، که بايد از طريق رگ جذب شوند و به همين دليل تزريق، بهترين انتخاب است. اما در بسياري از مواقع دارو بايد به صورت شربت يا پودر حل شدني در آب مصرف شود و داروي تزريقي در اين مورد، بي فايده و حتي زيان آور است. از جمله داروهايي که در ايران بطور رايج بصورت غير منطقي به شکل تزريقي مصرف مي‌شود مي‌توان به موارد زير اشاره نمود: آنتي بيوتيک‌ها: پس از کشف پني‌سيلين در اوايل دهه 1940 ميلادي،‌ «تزريق پني‌سيلين» با بهبود چشمگير برخي بيماري‌ها همراه شد. از آن زمان تا به حال تزريق پني‌سيلين به يکي از نمادهاي قدرتمند طب تبديل شده است. منافع مصرف تزريقي آنتي‌بيوتيک‌ها احتمالاً محدود به شرايطي است که در آنها حصول اطمينان از رسيدن دارو به بدن ضروري است. به عنوان مثال در مواردي که بيمار قادر به تحمل داروي خوراکي نيست (مثل تهوع يا عدم توانايي بلع) يا در موارد شک به پذيرش بيمار (به عنوان مثال به علت فراموشي يا عدم تمايل به مصرف دارو)، و نيز در برخي بيماريهاي خاص، استفاده از آنتي‌بيوتيک‌‌هاي تزريقي مناسب‌تر است، اما به ياد داشته باشيم که اين تفکر که داروهاي تزريقي قوي‌تر هستند و تا ٔثيرات رواني بيشتري به دنبال دارند به اثبات نرسيده است و دليلي ناکافي براي انتخاب روش تزريقي به جاي مصرف خوراکي آنتي‌بيوتيک‌ها است که ارزان‌تر، بدون درد و با عوارض جانبي کمتري همراه است. به عنوان مثال سفترياکسون يک آنتي بيوتيک تزريقي است که عدم رعايت برخي نکات در تزريق اين فرآورده از جمله تزريق سريع وريدي و همچنين تزريق در مراکزي که فاقد امکانات و تجهيزات سيستم احيا هستند موجب گرديده است که در صورت بروز واکنشهاي شديد امکان کنترل و انجام اقدامات درماني مناسب وجود نداشته باشد. داروهاي ضد حساسيت بويژه کورتونها: مطالعات متعدد درباره مقايسه تزريق عضلاني کورتونها با مصرف خوراکي آنها تفاوت معني‌داري در پيامد بيماريها نشان نداده‌اند، از طرفي مصرف خوراکي کورتونها مشکلاتي مثل درد، اضطراب و هزينه‌هاي مربوط به تزريق دارو را به دنبال ندارد و معمولا به خوبي از سوي بيماران در هر گروه سني تحمل مي‌شود و داراي عوارض جانبي کمتر يا ملايم‌تري است. ويتامين ب12 و ب کمپلکس: يکي از موارد رايج در ميان اغلب مردم و نسخه برخي از پزشکان، تزريق هفتگي ب12و ب کمپلکس است، اما بهتر است بدانيم کمبود ويتامين ب 12 چندان شايع نيست و در افرادي که رژيم غذايي متعادل شامل گوشت، تخم مرغ، ماهي، شير و ديگر فرآورده هاي لبني دارند، ميزان نياز روزانه آنها به اين ويتامين برطرف شده است و ديگر نيازي به مصرف مکمل ويتامين ب12 ندارند و تزريق هفتگي ب12 کاري بس بيهوده و گاهاً مضر است. کمبود اين ويتامين در افرادي اتفاق مي افتد که به مدت طولاني گوشت مصرف ننموده اند( مثل افرادي که رژيم گياه خواري دارند) يا قسمتي از معده آنها برداشته شده است و يا افرادي که مصرف طولاني مدت داروهاي مهارکننده ترشح اسيد معده را داشته‌اند که در اينصورت طبق صلاحديد پزشک شکل تزريقي آن تجويز مي‌گردد. در صورت کمبود بقيه ويتامين‌هاي خانواده ب نيز که البته تشخيص آن به عهده پزشک است‌، ميتوان از شکل خوراکي ويتامين ب کمپلکس بهره جست. مسکن‌ها: يکي ديگر از دستجات دارويي که در بسياري از موارد بطور غلط به شکل تزريقي تجويز مي‌شود داروهاي مسکن است، اين موضوع به حدي بوده که باعث شده در اثر مصرف بيش ازحد آنها بويژه در مورد ديکلوفناک، عوارض نسبتاً نادر شکل تزريقي دارو با شيوع در خور توجهي به صورت فلج پا در ايران مشاهده شود و در نهايت براي جلوگيري از اين عارضه توزيع داروهاي مسکن تزريقي فقط محدود به بيمارستانها و در مانگاهها شود، حال آنکه در اين باره نيز در مواردي که مسکن هاي خوراکي در دسترس است و بيمار قادر به مصرف خوراکي آنهاست استفاده از روش تزريقي جايز نمي باشد و جز در مواردي که بيمار مبتلا به درد حاد است روش تزريقي جايز نبوده و هزينه و خطرات احتمالي بيشتري دارد. جز در موارد استثنا، هيچ يافته قطعي مبني بر اينکه روش تزريقي بر مصرف خوراکي داروها ارجحيت دارد، وجود ندارد بلکه معايبي چون درد، احتمال ورود اتفاقي سوزن به بدن، امکان انتقال عفونت، هزينه درماني بالا، نياز به افراد کارشناس جهت تزريق، عدم امکان حذف دارو در صورت تزريق بيش از حد، ايجاد آبسه در محل تزريق و... را نيز دارد. بهتر است بدانيم که داروهاي تزريقي براي زمانهايي است که اثر سريع درماني ضروري است، يا بيمار قادر به مصرف داروي خوراکي نيست، يا مواردي که دارو در صورت مصرف از راه خوراکي از بين رفته و بي اثر مي شود و يا از دستگاه گوارش قابل جذب نمي‌باشد و استفاده از آن در ساير موارد چندان موجه و منطقي نيست.