داد و ستد مرگ در ۱۵ ثانیه؛ «فروش آسان سیانور» در پایتخت!

جام جم/ ۶۰۰ هزار تومان براي يک مرگ ۱۵ ثانيه‌اي! شوخي نبود حرف‌هاي دلال سيانور در خيابان ناصرخسرو. معامله بود؛ معامله‌اي دوطرفه که يک سرش پول بود و سر ديگرش مرگ. خوردن سيانور مثل شليک گلوله است، بازارش هم. پيدا کردن سيانور بين دلال‌هاي دارو در بازار ناصرخسرو، هرچند سخت ولي شدني است. قرصي که سال‌هاست فروش آزادانه‌اش ممنوع است و حالا اما دستفروش‌هاي دارو ادعا مي‌کنند با گرفتن بيعانه، سيانور وکيوم شده خارجي را بدون معطلي مي‌فروشند، آن هم به شرط مرگ. چند متر بالاتر از ميدان توپخانه، پشت پرترددترين ايستگاه مترو پايتخت، جايي که مردم شتاب‌زده پياده‌روها را مي‌دوند تا از عقربه زندگي عقب نيفتند، حکايت خريد و فروش مرگ حکايت ديگري است. اما اين همه بازار نيست و سيانور تنها بين دست‌هاي دستفروشان دارو در ناصرخسرو رد و بدل نمي‌شود، بلکه نسخه‌هاي ديگري از مرگ با اين سم کشنده حالا در مراکز تجهيزات پزشکي و آزمايشگاهي هم خريدار دارد. پودر سيانيد پتاسيم و يا همان سيانور فرقي نمي‌کند، با فاکتور به فروش مي‌رسد آن هم بسته‌اي ۵۵ هزار تومان. فروش اين گَرد کشنده در اين فروشگاه‌ها زنگ خطر جدي است. کپسول، قرص، پودر مهم نيست حالا انگار هرچه که بخواهي در دسترس است. نوسان قيمت در معامله سيانور دلالان بازار مکاره ناصرخسرو، دارو و مشتقات مختلفي مي‌فروشند، از دور که به دلال‌هاي دارو در گوشه و کنار خيابان نگاه مي‌کني تشخيص آدم‌هاي خوب از بد سخت است. پسري که با گرمي از خريد سيانور استقبال مي‌کند و خيلي راحت قيمتش را مي‌گويد، خوب است يا بد؟ دلالي که در آشفته‌بازار ناصرخسرو وانمود مي‌کند سيانور را با گارانتي مي‌فروشد و هرگز در ۳ دقيقه مکالمه نمي‌پرسد که دخترک سيانور را براي کشتن خودش مي‌خواهد يا ديگري! «من ۶۰۰ تومنيش رو دارم اما آگه تو خيابان‌هاي فرعي دنبال دلالان دارو بگردي و بهت اعتماد کنند سيانور تا ۴۰۰ تومان هم گيرت مياد، اون هم با گارانتي مردن.» اين‌ها را پسري مي‌گويد که بين همه فروشنده‌هاي داروي غيرمجاز به نظرم راحت‌تر صحبت مي‌کرد. با اين حال فروش سيانور تنها به ناصرخسرو ختم نمي‌شود. روزي که دانشجوي رشته دکتراي روابط بين‌الملل دانشکده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران با مرگي مشکوک جان سپرد هيچ‌کس تصور نمي‌کرد او روز قبل يک بسته حاوي پودر سيانور خريداري کرده باشد. وقتي ساعت ۱۳:۴۵ ظهر روز ۱۳ بهمن ماه به اتاق رئيس دانشگاه رفت تنها چند دقيقه بين مرگ و زندگي دست و پا زد. به اورژانس نرسيده بود که به کام مرگ فرو رفت. همان روز در جيب اين دانشجو قوطي حاوي پودر سيانيد پتاسيم پيدا شد و در بررسي مأموران فاکتور فروش اين سم کشنده ضميمه پرونده شد. فاکتوري که نشان مي‌داد او پيش از مرگش پودر سيانور را در ازاي پرداخت ۵۵ هزار تومان از فروشگاه تجهيزات پزشکي و آزمايشگاهي در خيابان وليعصر خريداري کرده بود. ماجراي فروش سيانور هم مثل فروش غيرقانوني قرص برنج در بعضي از عطاري‌ها کم‌کم راهش را به فروشگاه‌هاي تجهيزات پزشکي و آزمايشگاهي باز کرده است. اتفاقي که فعلاً به دليل گسترده نبودن، بي‌خطر به نظر مي‌رسد اما عدم نظارت و کنترل بر امور تجاري امنيت جامعه را، به خطر خواهد انداخت. ناصري مدير اجرايي اتحاديه تجهيزات پزشکي و آزمايشگاهي تهران درباره فروش سيانور در اين فروشگاه‌ها مي‌گويد: «تهيه و توزيع کالا تحت نظر مستقيم اتحاديه نيست و اعضاي هيئت مديره در امور تجاري فروشگاه‌ها دخالت ندارند. در بخشنامه‌هاي متوالي به فروشگاه‌ها تأکيد شده است که مواد آزمايشگاهي و شيميايي به فروش نرسانند و طبق قانون در اين حوزه فعاليت نکنند. در پروانه واحدهاي صنفي تنها وسايل و مواد آزمايشگاهي قابل فروش هستند و فقط چند فروشگاه معتبر، مواد شيميايي و ملزومات آزمايشگاهي آن هم تحت نظر پليس امنيت، اجازه فروش دارند. با اين حال اگر فروشنده‌اي بر خلاف اين دستورالعمل مواد شيميايي و خطرناک را به فروش برساند، در صورت اعلام شکايت از اين واحد صنفي، اتحاديه بلافاصله با اين موضوع برخورد خواهد کرد. اگر تخلف محرز شود، طبق آيين‌نامه، به ميزان تخلف، يک فروشگاه به پرداخت جريمه نقدي، ابطال پروانه کسب و درنهايت براي برخورد قانوني به مراجع ذي‌صلاح معرفي خواهد شد.» ناصري در رابطه با مدرک فاکتور فروش سيانيد پتاسيم يک فروشگاه تجهيزات پزشکي و آزمايشگاهي در پرونده مرگ پسر دانشجوي دانشگاه تهران گفت: «فاکتورهاي فروشگاه‌ها تحت پوشش اتحاديه نيست. با اين حال تاکنون موارد مشابه از چنين تخلفي به اتحاديه گزارش نشده است، اما در صورت شکايت قطعاً به اين تخلفات رسيدگي خواهد شد.» خريد و فروش مواد سمي جرم نيست بهمن کشاورز حقوقدان معتقد است مواد سمي که وسيله ارتکاب جرم واقع مي‌شوند صرفاً به اين علت از گردش خريد و فروش خارج نمي‌شوند که کارد آشپزخانه هم ممکن است وسيله قتل قرار گيرد. اين وکيل دادگستري در رابطه با جرم فروش سيانور در فروشگاه‌ها مي‌گويد: «سيانور تنها استفاده جنايي ندارد و در ريخته‌گري، صنايع فلزي و عکاسي نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد. اگر بخواهيم ممنوعيت فروش سيانور را بپذيريم لاجرم بايد خريد و فروش بسياري از حشره‌کش‌ها، مرگ موش و امثال اين مواد هم ممنوع شود. بديهي است مراجع مربوطه حسب مورد مي‌توانند خريد و فروش بعضي اقلام را به تحقق برخي شرايط موکول کنند، مثل وابستگي به صنف خاص يا داشتن مجوز از مرجع ويژه. اما به‌طورکلي نمي‌توان اعلام کرد خريد و فروش هر نوع ماده سمي ممنوع است. تدبير مؤثر و مفيدي که در اين مورد مي‌توان توصيه کرد اين است که فروش کلي و جزئي اقلام سمي و مشابه سيانور با احراز هويت خريدار و تنظيم فاکتور با قيد مقدار و گرفتن امضاي تحويل‌گيرنده انجام شود. فروشنده نيز مکلف است در اين داد و ستد سوابق فروش را تا مدت معين مثلاً ۵ يا ۱۰ سال نگهداري کند.» فرآيند مرگ با سيانور اکسيژن که به مغزت نرسد خفه مي‌شوي، فرآيند مسموميت با سيانور هم اين‌گونه است. فاصله پشيماني بين مرگ و زندگي به دقيقه هم نمي‌رسد. وارد بدنت که مي‌شود مرکز تنفس را مهار و عمق تنفس را کم مي‌کند. ضربان قلب کند مي‌شود و درحالي‌که تنفس سلول‌ها مختل شده تنها ۱۵ ثانيه با مرگ دست و پنجه نرم مي‌کني و بعد؛ خلاص! دکتر شاهين شادنيا، مدير گروه سم‌شناسي و مسموميت‌هاي دانشگاه علوم پزشکي دانشگاه شهيد بهشتي تهران درباره جزييات مرگ با سيانور گفت: «سيانور که در اصطلاح به آن سم خون نيز مي‌گويند يک ماده بسيار سمي است که ضريب کشندگي بالايي دارد. اين ماده سمي که هم به صورت جامد يعني قرص، کپسول و پودر، هم به شکل مايع و گاز وجود دارد از طريق خوردن، تنفس، منافذ پوست يا تماس با چشم ايجاد مسموميت مي‌کند. مسموميت با آن در يک زمان کوتاه تنفس سلول‌ها را مهار مي‌کند و روي مغز، قلب و ارگان‌هاي اصلي بدن اثر مي‌گذارد اين فرآيند باعث مي‌شود تا شخص مسموم به حالت کما رفته و با مرگ سلول‌هاي بدنش به سرعت به کام مرگ فرو رود. يک قاشق چايخوري از محلول ۲ درصدي آن براي کشتن يک انسان کافي است. با اين حال فرآورده‌هاي سيانيد تنها به شکل داروهاي کشنده وجود ندارد بلکه در داخل برخي از ميوه‌ها از قبيل بادام تلخ، دانه سيب، هسته هلو و آلو درصد کمي از سيانور وجود دارد. نکته مهم در اين موضوع اين است که خوردن ۵ تا ۶ بادام تلخ به دليل وجود همين ترکيبات سيانيد مي‌تواند براي يک کودک بسيار خطرناک و کشنده باشد. هر چند اين سم بسيار کشنده و قوي است و در کوتاه‌ترين زمان مي‌تواند منجر به مرگ شود اما اگر فرد مسموم به سرعت تحت درمان قرار بگيرد با استفاده از يک پادزهر اختصاصي مي‌توان او را از مرگ نجات داد.» پرونده‌هاي قتل با سيانور کپسول سيانيد پتاسيم يا همان سيانور که به‌عنوان يک قرص کشنده شناخته مي‌شود به شکل قرص، کپسول، پودر يا آمپول حاوي محلول کشنده سيانيد پتاسيم وجود دارد. خوردن ۲۰۰ تا ۳۰۰ ميلي‌گرم سيانيد پتاسيم منجر به مرگ مي‌شود. درحالي‌که آمار جداگانه‌اي از مرگ‌ومير از طريق مسموميت با سيانور در سازمان پزشکي قانوني وجود ندارد اما تا کنون چندين پرونده خودکشي و يا قتل با استفاده از سيانور در دادسراي جنايي تهران سهمي از استفاده‌کنندگان اين سم کشنده را به خود اختصاص داده‌اند. سال ۹۲ پسر دانشجوي معماري با خريدن سيانور از ناصرخسرو، آبميوه دختر موردعلاقه‌اش را مسموم کرد و با اين روش او را به قتل رساند. در پرونده جداگانه ديگري زني جوان با تهيه پودر سيانور از يک عطاري همسرش را به قتل رساند. او که اين پودر را داخل کپسول‌هاي دارويي شوهرش ريخته بود هرگز تصور نمي‌کرد دستش رو شود. کاربرد سيانور هر فرمول شيميايي با ترکيبات خطرناک بعضاً تنها استفاده‌اش خودکشي يا قتل نيست. سيانورها از ترکيبات کربن و نيتروژن‌اند که معمولاً با طلا و نقره و بعضي فلزات ديگر ترکيب مي‌شوند به اين دليل است که در صنايع معدني استفاده گسترده‌اي دارند. سيانورها معمولاً به حالت جامد و مايع توليد مي‌شوند ولي در زمان انحلال يا انبار کردن آن‌ها از حالت جامد آن استفاده مي‌شود که پايدارتر است. سيانور به‌راحتي در آب حل مي‌شود و بلافاصله گاز HCN توليد مي‌کند که گازي سمي، خطرناک و بيرنگ است و بوي بادام تلخ را مي‌دهد. فرآورده‌هاي سيانيد در عکاسي، واکنش‌هاي آزمايشگاهي، صنعت، حشره‌کش‌ها و جونده‌کش‌ها (HCN) و برخي از ميوه‌ها مانند بادام تلخ، دانه سيب، هسته هلو و آلو وجود دارند. سيانور به معدنکاران اين امکان را داده است که معادني را که قبلاً غيراقتصادي بوده‌اند فعال کنند. سيانور عمدتاً به صورت اضافه کردن به مخازن در حين عمليات مربوط به فرآوري يا پاشش روي توده‌هاي ماده معدني استفاده مي‌شود, ۷۰ درصد توليد سيانور در صنايع معدني استفاده مي‌شود و در ژاپن و اروپا به‌عنوان ماده شيميايي واسطه مصرف دارد درحالي‌که در آمريکاي شمالي و جنوبي آفريقاي جنوبي و چين در جداسازي طلا کاربرد دارد. در برخي کشورها محکومان به اعدام را در اتاق گاز با سيانور مي‌کشند. آن‌ها را به صندلي در اتاق گاز مي‌بندند و مأمور اعدام از بيرون دسته‌اي را مي‌کشد. به اين ترتيب بسته‌اي حاوي سيانور پتاس به درون ظرف محتوي جوهر ليمو که در زير صندلي تعبيه شده است، مي‌افتد و گاز سيانور حاصله، باعث مرگ سريع محکوم مي‌شود. بنا بر يک باور عمومي فضانوردان نيز با خود از اين قرص به همراه مي‌برند تا هنگامي که از بازگشت به زمين نوميد شدند از آن استفاده کنند. امنيت اجتماعي در چنگال خلأ قانوني از زمزمه‌هاي آرام دلالان ناصرخسرو در کوچه‌هاي فرعي تا معتبرترين فروشگاه‌ها در اصلي‌ترين خيابان‌هاي شهر فرقي نيست وقتي خلأ عدم نظارت فروش غيرقانوني سم کشنده سيانور بر کرانه امن جامعه يکه‌تاز است. سيانور، قرص برنج، اسيد و اسلحه فرقي نمي‌کند وقتي دلالان و فروشندگان بساطشان را در اين خلأ، بر سر مردم شهر پهن مي‌کنند و آرام‌آرام مرگ از هر گوشه که بخواهي، «در مي‌زند».