انجمن علمي گياهان دارويي/ قدومه شهري گياهي است علفي، يکساله يا چندساله که ارتفاع آن تا 60سانتيمتر ميرسد. برگهاي قسمت پايين گياه به صورت لبهاي نازکي تقسيم شدهاند و برگهاي قسمت وسط در بالاي ساقه به شکل دايره يا بيضي هستند که ساقه را احاطه ميکنند و به نظر ميرسد که ساقه از وسط برگ عبور کرده است. قسمتهاي بالاي ساقه به وسيله گلهاي زردرنگ کوچک و زيادي احاطه شده که حدود يک يا دو ميليمتر طول دارند. ميوه گياه به شکل بيضي مسطح و به قطر حدود 4 ميليمتر است که داخل آنها دو عدد دانه بيضيشکل قهوهاي رنگ با پوششي از موسيلاژ (لعاب) وجود دارد. اين دانهها که قسمت مورد استفاده گياه ميباشند، در ايران به نام قدومه شهري مشهورند. اين گياه بومي اروپا و آسيا است، ولي در نقاط مختلف جهان رويش دارد و در بيشتر نقاط جنوب و مرکز ايران نيز ميرويد.
بر اساس پژوهشهاي آقاي دکتر امين، قدومه ديگري در بازار دارويي ايران وجود دارد که به قدومه شيرازي مشهور است. اين نوع قدومه حاوي دانههاي گياهي با نام علمي Alyssum homolocarpum و نام عمومي Alyssum از خانواده خردل ميباشد. اين دانهها گرد، پهن و تقريباً خاکستري رنگ هستند و روي آنها موسيلاژ (لعاب) وجود دارد. گياه مربوطه، علفي، يکساله و کوچک با برگهاي باريک و نوکتيز است و در جنوب و جنوب شرق ايران رويش دارد. هر دو نوع قدومه در طب سنتي ايران به عنوان لينتدهنده، مقوي و دافع سنگهاي ادراري مصرف ميشوند.
ابن سينا در کتاب قانون راجع به قدومه چنين گفته است:
قدومه يا تودري (عربي) داراي طبيعت گرم و تر است. در تندمزگي مانند تخم ترتيزک بياني است. ورم سفت را نرم کند و ضمادش التهاب را فرو نشاند. ضمادش سفتي نقرس را نرم کند. تودري شهوتانگيز و خوراکي آن خلطآور است.
در مخزنالادويه راجع به قدومه چنين آمده است:
تودري که به اصفهاني به آن قدومه گويند، سه قسم ميباشد: سرخ و زرد و سفيد که سرخ آن را در اصفهان قدومه گلگون نامند. طبيعت آن گرم و تر و بعضي گويند گرم و خشک است. هر سه قسم در خواص نزديک به هم هستند. جهت سرخ کردن رنگ رخسار، تصفيه صوت و همراه با عسل جهت خروج خلطهاي شش مفيد است.
نام ديگر اين گياه : چشم بلبلي . قدومه شيرازي و قدومه شهري. قدومه، توذريح، بذرالخمخم، بذرالهوه، قصيصه، تودري سرخ، آرد سمن، مادردخت، درينه، اسحاره، اصحاو، بزرالهوت، تذري، اروسم و هري سمون ميباشد.
خواص قدومه:
۱. طبع آن گرم و تر است.
۲. اشتهاآور ميباشد ۳ گرم در ۳۰۰ سيسي آبجوش نيم ساعت دمکرده روزي ۳ فنجان بنوشيد.
۳. براي بازشدن رنگ چهره از دمکرده تودري کمکم بنوشيد.
۴. براي بازشدن صدا براي آواز ۴ گرم تودري را در ۳۰۰ سيسي آبجوش و کمي نبات دمکرده جرعهجرعه بنوشيد.
۵. جهت قطع اخلاط خوني تودري را با عسل مخلوط کرده روزي يک قاشق مرباخوري با کمي آب گرم بنوشيد.
۶. جهت تحليل ورمهاي سفت تودري را به صورت ضماد بگذاريد.
۷. جهت دفع شن کليه قدومه را ۱۲ ساعت در گلاب خيس نموده صبح ناشتا با کمي آب و سکنجبين بنوشيد.
۸. جهت ورم سينه تودري را به صورت ضماد بگذاريد.
۹. جهت جوشهاي سرطاني تودري را با آب و عسل مخلوط نموده بماليد.
۱۰. جهت درمان نقرس به صورت ضماد بگذاريد.
۱۱. براي ورم بيخ گوش تودري را به صورت ضماد بگذاريد.
۱۲. جهت چاق شدن تودري را در کمي سرکه دمکرده ميل کنيد.
۱۳. براي خروج اخلاط غليظ از ريه و سينه ابتدا تودري را خيسانده سپس جوشانده در کيسهاي کوچک ريخته داخل خمير بگذاريد و خمير را بپزيد آنگاه ميل کنيد.
۱۴. خوردن جوشانده تودري باعث بازشدن عروق ريز مخصوصاً عروق کرونر ميشود.
۱۵. جهت کوليت کبدي و کليوي از قدومه ميتوان استفاده کرد ابتدا خيس نموده سپس جوشانده و ميل شود.
* طرز تهيه شربت تودري: ۳۰ گرم گل تودري، ۲ گرم شيرين بيان در يک ليتر آب جوشانده تا دو سوم آن بخار شود سپس با ۲۰۰ گرم عسل و ۲۵۰ گرم شکر سرخ مخلوط نموده با حرارت غير مستقيم آن را گرم نموده تا غليظ شود سپس روزي يک تا دو قاشق مرباخوري از اين شربت ميل کنيد.
۱۷. کساني که بيماري گواتر دارند از خوردن قدومه خودداري کنند.
۱۸. قدومه ضد سودا ميباشد.
قسمت داروئي قدومه : دانه ها که داراي ترکيبات گلوکز اينولاتي هستند .
خواص داروئي قدومه شيرازي: ضد سرفه ، نرم کننده سينه ، ملين،رفع درد گلو، گرفتگي صدا، درد سينه و نرم کنندگي سينه و گلو است
دانههاي قدومه حتماً ميبايست با آب کافي مصرف شوند. در افراد مبتلا به انسداد روده نبايستي به کار رود.در ظروف در بسته و در محلي خشک و به دور از رطوبت بايد نگهداري شود.
در مصرف مقادير زياد ممکن است به طور موقتي باعث نفخ و بزرگي شکم شود و حتي خطر انسداد روده هم وجود دارد.قدومه را به همراه بارهنگ ،سپستان و به دانه به عنوان چهار تخمه در طب سنتي بکار ميبرند .
اندام مورد استفاده اين گياه دارويي ميوه آن است که حاوي ترکيبات شيميايي زيادي از جمله موسيلاژ، تانن و مقداري چربي است.