دکتر سلام/ لوزه سوم؛ درمان دارویی یا جراحی؟

سلامت نيوز/ تشخيص اين اختلال خيلي مهم است چون متاسفانه بزرگي لوزه سوم در بعضي موارد با ساير بيماري‏ها اشتباه گرفته مي‏شود. لوزه سوم يکي از قسمت‏هاي سيستم لنفاوي بدن است که جزو سيستم دفاعي محسوب مي‏شود و محل قرارگيري آن در ناحيه پشت بيني است. لوزه ‏هاي معمولي قابل رويت در ناحيه حلق دهاني قرار گرفته اند ولي لوزه سوم که در ناحيه حلق بيني است، در حالت عادي قابل ديده شدن با معاينه معمولي نيست. لوزه‏ ها در حالت عادي جزو سيستم دفاعي بدن هستند و به همين خاطر هم هست که در معبر ورود هوا و غذا قرار دارند. لوزه سوم در مسير راه هوايي تنفسي قرار گرفته و لوزه‏هايي هم که در ناحيه حلق دهاني مي‏بينيم در مسير ورود غذا هستند. بنابراين عوامل بيماري‏زا در مواجهه با اين لوزه‏ ها قرار مي‏گيرند. خود لوزه‏ ها مي‏توانند بزرگ شوند. اين بزرگي لوزه ‏ها به قدري شايع است که صرف بزرگي آن‏ها را يک بيماري نمي‏دانيم. بخصوص در کودکان 3 تا 6 سال به وفور لوزه سوم بزرگ مي‏شود. بزرگي لوزه سوم را تنها زماني بيماري و غير‏طبيعي تلقي کرده و اقدام به درمان مي‏کنيم که اين بزرگي موجب علائمي شود و اثرات نامطلوبي بر سلامت بگذارد به طوري که بتواند راه تنفسي را هم مسدود کند. اين موضوع در افراد مختلف ممکن است با درجات و شدت‌هاي مختلف رخ دهد. علائم بزرگي لوزه سوم رشد غيرطبيعي لوزه سوم سوراخ‏هاي پشت بيني را تنگ کرده و موجب تنفس دهاني خواهد شد. اين مهم‏ترين علامت بزرگي غير‏طبيعي لوزه سوم است. وقتي تنفس مشکل پيدا کرد، ممکن است صدادار شود و خرخر در خواب نيز اضافه شود. گاهي اين خرخر والدين را بيشتر نگران مي‏کند در صورتي که حتي اگر خرخر هم وجود نداشته باشد، همين که تنفس از راه دهان صورت مي‏گيرد، يک امر غير‏طبيعي است. علاوه بر اين مشکل چون لوزه سوم سوراخ‏هاي پشت بيني را مي‏بندد، ترشح از بيني هم ممکن است بوجود آيد. يکي از علائم مهم ديگر در اين کودکان اين است که صدايشان اغلب تودماغي مي‏شود. تغييرات ديگري هم در اين افراد ايجاد مي‏شود به طوري که در دراز‏مدت قيافه اين کودکان طوري تغيير مي‏کند که در اصطلاح پزشکي به آن‏ها قيافه لوزه‏ سومي يا آدنوئيد فيس مي‏گويند. چهره کودکان گوياي مشکلات مزمن آن‏هاست به قدري که ما وقتي به آن‏ها نگاه مي‏کنيم، تا حد زيادي به شدت مشکل‌شان پي مي‏بريم. دهان اين کودکان هميشه باز است. لب‏هاي بالاي‌شان به طرف بالا برگشته و موجب نمايان شدن دندان‏هاي جلويي‏شان مي‏شود. گاهي کبودي زير چشم‏ نيز ديده مي شود. تاثير لوزه سوم بر ساير ارگان‌هاي بدن علاوه بر مشکل تنفسي، لوزه سوم روي ساير قسمت‏هاي بدن و ساير ارگان‏ها هم تاثير مي‏گذارد. يکي از آن‏ها ارگان‏هاي مجاور با لوزه سوم است مانند عفونت‏هاي مکرر بيني، سينوس‏ها و گوش‏ها. در اين کودکان غدد لنفاوي گردن در ناحيه زاويه فک بزرگ مي‏شود که اين حالت در پاسخ به التهاب و عفونت‏هاي طولاني لوزه‏ها است. در اينجا به چند مورد از مشکلاتي که لوزه سوم زمينه‏ ساز آن‏هاست اشاره مي کنيم: يکي از آنها بيماري‏هاي گوش است. لوزه سوم در پشت بيني قرار دارد، چون مجراي شيپور استاش هم به پشت بيني باز مي‏شود، التهاب لوزه سوم با بستن شيپور استاش باعث ابتلاي گوش مياني به عفونت‏هاي مکرر خواهد شد. در بسياري از کودکان تجمع مايع در پشت پرده گوش ايجاد مي‌شود. اين مايع ممکن است مدت‏ها بماند و به درمان‏هاي دارويي هم پاسخ ندهد. اين کودکان همچنين ممکن است مستعد بيماري‏هاي مکرر گوش مياني شوند. مشکل ديگر، بيماري‏هاي بيني و سينوس‏هاي اطراف آن است. بيني اين کودکان مدام ترشحات چرکي دارد. به طوري که خيلي اوقات والدين مجبورند مدام به آن‏ها آنتي‏بيوتيک بدهند. مشکل ديگر، اختلالات رشد فک و صورت اين کودکان است. بخصوص فک بالا. در اين کودکان فک به صورت طبيعي رشد نمي‏کند. به طوري که مشکل فک بالا به صورت عميق شدن کام بروز مي‏کند. فک بالاي اين کودکان به صورتي است که رشد طولي آن صورت کودکان را دراز و کشيده مي‏کند. همچنين اين کودکان اختلال جفت شدن دندان‏ها را دارند و لثه آن‏ها نيز مشکل پيدا مي‏کند. عارضه ديگر ناشي از لوزه سوم، اختلالات سيستم تنفسي تحتاني است که شامل لارنژيت مزمن و برونشيت مي‏شود. طبيعي است وقتي هوا نمي‏تواند از بيني رد شده و تصفيه و مرطوب گردد، از دهان وارد مي‏شود و در نتيجه حنجره و ريه هم دچار التهاب و عفونت خواهد شد. نکته ديگر مربوط به ساير اثرات جسمي مثل کاهش اشتها است. کودک به خاطر تنفس از راه دهان، نمي‏تواند همزمان هم تنفس کند و هم غذا بخورد براي همين کم اشتها شده و به دنبال آن کاهش رشد جسمي پيدا مي‏کند. همچنين سيستم ايمني بدن اين کودکان چون ضعيف‏تر مي‏شود، نسبت به عفونت‏ها حساس‏تر خواهد شد. نکته ديگر اثرات لوزه سوم بر هوش و رشد ذهني کودکان است. فعاليت ذهني اين کودکان به خاطر کاهش اکسيژن در طي خواب و عفونت‏هاي مکرر، کم مي‏شود به طوري که آنها معمولا در انجام تکاليف مدرسه و درسشان عقب‏تر هستند. مساله ديگر اختلال خواب است. اين کودکان خوابشان منقطع است. چون در طي خواب مشکل تنفسي دارند و مجبور مي‏شوند پوزيشن خود در خواب را مدام تغيير دهند. اين مساله در کودکان کوچک‏تر عاملي است که آن‏ها را مستعد شب‏ادراري هم مي‏کند. همراه با اين مشکل در طي روز اين کودکان احساس خستگي دارند و بي‏حالند. بعضي از اين کودکان هم دچار عدم‏تمرکز و بيش‏فعالي مي‏شوند. تغييرات رفتاري نيز در اين کودکان به وفور ديده مي‏شود. در موارد خيلي شديد حتي اين مشکل روي سيستم قلبي - عروقي آنها هم مي‏تواند تاثير بگذارد. به هر حال مي‏بينيم که يک لوزه سوم که ساده و پيش و پا افتاده به نظر مي‏رسد، چقدر مي‏تواند عواقب داشته باشد. براي همين است که ما هميشه پيشگيري را در اين اختلال مقدم بر درمان مي‏دانيم. چون به‌طور مثال کودکي که دچار اختلال رشد فک و صورت شده و دندان‏هايش جفت نمي‏شود، با بزرگ شدن کودک با اين که لوزه سوم از بين مي‏رود ولي آثاري که در رشد فک و صورت است، به صورت يک يادگار دائمي با کودک مي‏ماند. شايد اگر درمان ساده‏اي براي اين کودک مي‏شد، از درمان‏هاي بسيار پيچيده‏تر در بزرگسالي نجات مي‏يافت. بسياري از کودکاني که براي ارتودنسي مراجعه مي‏کنند، مشکل تنفس دهاني به خاطر لوزه سوم را داشته‌اند. تشخيص لوزه سوم تشخيص اين اختلال خيلي مهم است چون متاسفانه بزرگي لوزه سوم در بعضي موارد با ساير بيماري‏ها اشتباه گرفته مي‏شود. علائم بزرگي لوزه سوم گرفتگي بيني و ترشحات آن است. کودکي هم که دچار عفونت‏هاي سينوسي مزمن است، مهمترين علامتش گرفتگي و ترشح بيني است. اين علائم در کودکي هم که دچار آلرژي مزمن است، ديده مي‏شود. بنابراين ما نياز داريم که براي افتراق اين علائم اقدامات تشخيصي انجام دهيم. اولين قدم معاينه ساده است. معاينه بيني و حلق و گوش شامل اين معاينات مي‏شود. بعد از آن براي اين که دقيقا ارزيابي را کامل کنيم، معاينه دقيق‏تر، معاينه به کمک آندوسکوپ از راه بيني است. به اين ترتيب تمام مشکلاتي که شامل سينوزيت، آلرژي، پوليپ، لوزه سوم، بزرگي شاخک‏هاي بيني است، را مي‏توانيم افتراق و تشخيص دهيم. اين کار اگر توسط يک متخصص که تجربه کافي و لازم دارد، انجام شود، براي کودک خيلي راحت است. در بچه‏هاي با سن خيلي کم مثلا زير سه سال ممکن است ما از روش‏هاي تصويربرداري استفاده کنيم. ولي در کودکان با سن بالاتر که همکاري خوبي دارند، بررسي هاي دقيق‏تر را با معاينه آندوسکوپي انجام مي‏دهيم. درمان لوزه سوم اساس درمان صحيح، تشخيص دقيق است. بعد از تشخيص در صورتي که تشخيص ما بر اين بود که مشکل از لوزه سوم است، در وهله اول بزرگي لوزه سوم را بر حسب ميزان بزرگي و بر حسب شدت علائم درجه‏ بندي مي‏کنيم. اگر در کودک علائم تازه شروع شده باشد و مدت زيادي از آن نگذشته باشد، با درمان‏هاي دارويي شروع مي‏کنيم تا از رشد بيشتر لوزه سوم جلوگيري کنيم. در کودکاني که علائم خيلي شديد است و مشکلات خيلي جدي در تنفس دارند، در صورتي که لوزه سوم هم از نظر درجه ‏بندي اندازه بزرگي داشته باشد، درمان‏هاي جراحي براي خارج کردن لوزه سوم لازم است. البته گروهي از بچه ها هستند که ممکن است آن‏ها را با درمان‏هاي جديدي که نه دارويي هستند و نه جراحي، بتوانيم درمان کنيم. در اين کودکان ممکن است بتوانيم حجم لوزه سوم را بدون بيهوشي با روش‏هايي مثل استفاده از امواج راديوفرکانس کم کنيم. اين کار مزايايي دارد که مثل عمل جراحي خونريزي ندارد، احتياجي به بيهوشي هم ندارد. علاوه بر اين که بافت‏هاي طبيعي هم مشکلي برايشان ايجاد نخواهد شد. استرس کودک هم در مورد جراحي و اتاق عمل از بين خواهد رفت. به اين ترتيب تعداد عمل‏هاي جراحي در مورد لوزه سوم را مي توانيم به حداقل ممکن برسانيم.